Cảnh báo gian lận thương mại từ Châu Phi

Bộ Công Thương vừa đưa ra một số cảnh báo với các DN có giao thương tại thị trường các nước Châu Phi (đặc biệt là các nước Tây Phi) sau khi nhận được nhiều thư của các doanh nghiệp trong nước đề nghị xác minh đối tác thương mại tại khu vực này.

Sau khi xác minh, Vụ Thị trường Châu Phi, Tây Á và Nam Á khẳng định, các doanh nghiệp Việt Nam đã bị lừa bằng hình thức đề nghị mua hàng, hoặc ký hợp đồng xuất nhập khẩu hàng hóa với giá hấp dẫn, thủ tục đơn giản.

Muôn vẻ các hình thức lừa đảo

Theo Bộ Công thương, một số đối tượng tự nhận là doanh nghiệp tại các nước Tây Phi, như: Togo, Benin, Cameroon, Nigeria, Ghana, Senegal… hoặc giả mạo là tổ chức thuộc Chính phủ Niger Delta Development Commission hay phi chính phủ như Tổ chức Cứu trợ và Phát triển kinh tế Tây Phi EDSROWA… để dễ dàng tiếp cận và thực hiện các hành vi gian lận thương mại đối với các doanh nghiệp trong nước.

Công ty TNHH Thanh Niên Việt tại Hà Nội nhận được đề nghị của một đối tác tại Togo có tên Federal Trade Commission (FTC) về việc mua số lượng lớn bột mỳ trị giá khoảng 12 triệu USD. FTC đã gửi thư điện tử mời DN sang Togo để ký hợp đồng mua bán và nộp khoản phí 12.300 USD (tender fee). Qua xác minh, Thương vụ Việt Nam tại Ma-rốc được Phòng Thương mại và Công nghiệp Togo thông báo tại Togo không có tổ chức hoặc DN nào có tên và địa chỉ như đối tác Togo cung cấp.

Trường hợp thứ hai, một số DN VN được tổ chức có tên Niger Delta Development Commission (NDDC) tại Nigeria thông báo thắng thầu cung ứng các sản phẩm như quần áo, mũ, thực phẩm, dược phẩm... với trị giá lên đến hàng chục triệu USD và họ mời các DN ta sang ký kết các giấy tờ liên quan, hoặc là yêu cầu các DN phải trả một khoản lệ phí để hợp pháp hóa các giấy tờ này, lệ phí mua hồ sơ thầu. Hầu hết các giao dịch của tổ chức này với DN VN đều thông qua thư điện tử và Internet. Tuy nhiên, theo thông báo của Thương vụ Việt Nam tại Nigeria, NDDC là một cơ quan ngang Bộ tại nước này và không có chức năng tổ chức đấu thầu và ký kết các hợp đồng thương mại. Vì vậy, có thể khẳng định tất cả các hợp đồng thương mại và chứng từ liên quan mà đồi tác gửi cho các doanh nghiệp Việt Nam là giả mạo.

Công ty XTÐT-TM Phong Phú tại TP Hồ Chí Minh nhận được đề nghị mua hàng của đối tác tại Cameroon, người đại diện tên KASARACHI. Đối tác này đề nghị Công ty Phong Phú nộp lệ phí xin giấy phép NK trị giá 1.000 EUR và đưa ra một giấy phép NK do Bộ Phát triển Công nghiệp và Thương mại Cameroon cấp. Thương vụ Việt Nam tại Ma-rốc được Bộ Phát triển Công nghiệp và Thương mại Cameroon thông báo giấy phép NK của đối tác tại Cameroon là giả mạo. Mặt khác, không có luật nào của Cameroon quy định việc XK sản phẩm vào thị trường này phải trả phí đăng ký (1.000 EUR).

Một trường hợp nữa, Công ty CP Viglacera Việt Trì được đối tác tại Togo có tên Sarah John Investment Corp đề nghị mua sản phẩm sứ vệ sinh. Công ty Viglacera đã làm thủ tục xin phép và nộp lệ phí để được phép xuất khẩu sang Togo. Tuy nhiên, thương vụ Việt Nam tại Togo cho biết, doanh nghiệp xuất khẩu không phải xin phép nhập khẩu và không phải thanh toán phí nhập khẩu vì luật pháp Togo quy định trách nhiệm này thuộc về doanh nghiệp nhập khẩu.

Cảnh báo từ Bộ Công Thương

Nhiều nước ở Tây Phi là nước nói tiếng Pháp và tất cả các văn bản chính thức được soạn thảo bằng tiếng Pháp, ngay cả tại các tổ chức nước ngoài hoặc quốc tế có trụ sở tại đây. Do vậy, nếu văn bản hành chính viết bằng tiếng Anh thì đó có thể là hành vi lừa đảo. Thủ đoạn lừa đảo thông qua Intemet khá phổ biến vì đối tượng lừa đảo có thể làm giả tất cả các loại giấy tờ nhằm tạo niềm tin. Ðối tượng lừa đảo thường lấy danh nghĩa là tổ chức, cơ quan của chính phủ nhằm tạo uy tín và các đơn hàng thường có giá trị lớn.

Đối với các doanh nghiệp Châu Phi, việc giao dịch mua bán hàng hóa thường theo hình thức gặp gỡ trực tiếp, tận mắt nhìn thấy hàng hóa trước trước khi mua hàng. Hình thức giao dịch thông qua thương mại điện tử chưa phổ biến và cơ sở hạ tầng của các nước Châu Phi chưa đáp ứng được cho hoạt động thương mại điện tử. Vì vậy, doanh nghiệp cần hết sức cảnh giác đối với các đối tác chỉ giao dịch thông qua internet

Bộ Công Thương cũng khuyến cáo DN XK nên sử dụng hình thức xác nhận tín dụng hoặc bảo đảm của ngân hàng để phòng ngừa nguy cơ không thanh toán của người mua. Trên thực tế, thư tín dụng không chỉ bảo đảm việc thanh toán mà thời hạn cũng nhanh hơn phương thức giao bộ chứng từ. Luật ngân hàng của các nước Tây Phi nói tiếng Pháp như Togo, Benin, Senegal, Cameroon... có nhiều điểm giống với những quy định về ngân hàng của Pháp. Việc thanh toán bằng phương thức trả trước 30-50%, số còn lại thanh toán trong vòng 15 - 30 ngày sau khi xuất hàng, sau đó DN mới xuất vận đơn gốc cũng không nên áp dụng vì đã có trường hợp chính hãng vận tải của Châu Phi và đối tác liên kết với nhau lấy hàng không cần vận đơn, DN mất trắng 50-70% tổng số tiền còn lại.

Để mở rộng thị trường sang châu Phi, doanh nghiệp nên tham gia các hội chợ thương mại tổ chức tại các nước, các đoàn XTTM do các Hiệp hội, Bộ, ngành tổ chức hoặc trực tiếp đi khảo sát tìm hiểu thị trường. Doanh nghiệp cũng có thể đề nghị Bộ Công thương và Thương vụ hỗ trợ cung cấp thông tin về thị trường và hỗ trợ trong quá trình thực hiện các hoạt động tại các nước. Khi nhận thấy có những yêu cầu bất thường trong quá trình giao dịch, doanh nghiệp cần các minh rõ đối tác và các yêu cầu của họ.