Dự án đường sắt trên cao: Khó khăn trong việc giải phóng mặt bằng

Dự án tuyến đường sắt trên cao có tổng nguồn kinh phí ban đầu lên tới 1,5 tỷ USD. Tuyến đường sắt số 1 (đường sắt trên cao) có tổng chiều dài trên 28 km bắt đầu từ Ngọc Hồi- Yên Viên vào trong nội thành Hà Nội, sẽ là tuyến đường sắt quan trọng kết nối khu vực ngoại thành phía đông bắc và nam Hà Nội.

Phối cảnh dự án đường sắt trên cao ở Hà Nội

Đây là dự án mang tính đột phá của ngành đường sắt Việt Nam, góp phần giảm thiểu mật độ giao thông tại HN. Tuy nhiên, việc triển khai dự án lần đầu tiên có mặt tại Việt Nam này đang phải đối mặt với không ít khó khăn.

Mức đền bù lớn

Tuyến đường sắt đô thị, đoạn Ngọc Hồi- Yên Viên là tuyến giao thông quan trong không những cho ngành đường sắt quốc gia mà còn giải quyết bài toán về giao thông đô thị Hà Nội. Đứng trước những thách thức trong việc phát triển đô thị cũng như hệ thống cơ sở hạ tầng, ngay từ năm 2000 ngành đường sắt đã tiến hành nghiên cứu, lập báo cáo dự án. Năm 2004, báo cáo này đã được Chính phủ phê duyệt với nguồn vốn ODA của Nhật Bản và vốn đối ứng.

Hiện tuyến đường sắt số 1 đang được chủ đầu tư gấp rút triển khai cho kịp tiến độ đề ra, nhiều phương án thực hiện đã được đề cập tới. Nhưng theo kỹ sư Phạm Quang Duy- Trưởng phòng thực hiện dự án 3, Ban quản lý các dự án đường sắt- đại diện phía chủ đầu tư cho biết, việc thực hiện tuyến đường sắt trên cao số 1 đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức không nhỏ như về giải phóng mặt bằng, công nghệ mới và nhiều thủ tục có liên quan để triển khai dự án…

Việc giải phóng mặt bằng đang được phía chủ đầu tư thực hiện gấp rút, đây được xem là một trong những khâu khó khăn nhất trong việc thực hiện tiến độ dự án. Theo ông Duy, để thực hiện dự án này, sẽ có khoảng 2000 hộ với khoảng 8000 người nằm trong khu vực giải phóng mặt bằng phải di dời, tổng diện tích thu hồi sẽ vào khoảng 125 ha. Khu vực bị di dời nhiều nhất thuộc ba quận Long Biên, Hoàn Kiếm và Đống Đa. Quận Long Biên có số hộ bị di dời nhiều nhất với khoảng 800 hộ. Tổng kinh phí dự kiến ban đầu cho việc giải phóng mặt bằng vào khoảng 3000 tỷ đồng, nhưng vì trượt giá quá cao nên đến thời điểm này, số tiền đền bù đã lên đến 10.000 tỷ đồng. Các quận, huyện có liên quan sẽ phối hợp với chủ đầu tư lập quy hoạch, tái định cư. Với các hộ dân trong quận nội thành, chủ đầu tư sẽ thực hiện phương án giao nhà, còn các hộ dân ở ngoại thành sẽ được giao đất.

Tuyến đường sắt này sẽ chạy qua khu vực phố cổ, đây là khu vực đang nằm trong diện được bảo tồn, chính vì thế giải quyết vấn đề hạ tầng sẽ càng trở nên khó khăn hơn. Tuyến đường cũng chạy qua địa bàn quận Ba Đình, đây là khu vực đất vàng, tỷ lệ đền bù lớn. Sẽ có khoảng 52 hộ dân thuộc địa bàn quận Ba Đình có mức đền bù cao nhất. Một số vị trí đẹp nhất nằm trên đường Điện Biên Phủ, Trần Phú sẽ có mức giá bồi thường trên 50 triệu đồng/m2. Ngoài ra, khoảng 350 hộ dân nằm ở những vị trí đắc địa trên đường Lê Duẩn, Phùng Hưng sẽ có mức bồi thường khoảng từ 35- 40 triệu đồng/m2, các vị trí còn lại dao động trong khoảng từ 12- 20 triệu đồng/m2. “Đây là tuyến đường sắt trên cao kéo dài, quỹ đất giải phóng mặt bằng rất lớn, vì vậy việc giải phóng mặt bằng chỉ giảm thiểu khó khăn khi nhận được sự đồng tình ủng hộ từ phía người dân”- ông Duy cho biết.

Tạo động lực phát triển kinh tế vùng

Theo kế hoạch được chủ đầu tư trình lên Thủ tướng Chính phủ, dự án tuyến đường sắt 1 sẽ được chia thành 2 giai đoạn triển khai. Việc tách thành 2 giai đoạn được coi là hoàn toàn thiết thực, hợp lý, bởi mỗi giai đoạn đều được tổ chức thực hiện và đưa vào khai thác sử dụng trước để đáp ứng nhu cầu giao thông trên đoạn có lưu lượng lớn nhất. Giai đoạn 2 sẽ được đầu tư xây dựng nếu nhu cầu giao thông đòi hỏi. Giai đoạn 1 sẽ tập trung xây dựng các kết cấu công trình và đường sắt trên cao, đoạn từ Giáp Bát đến Gia Lâm và tổ hợp khu ga Ngọc Hồi; cung cấp và lắp đặt thiết bị cho hệ thống thông tin, tín hiệu, điện khí hóa và cung cấp năng lượng; mua sắm các đoàn tàu đô thị chạy điện EMU… Sang giai đoạn 2, sẽ xây dựng tuyến đường sắt trên cao đoạn từ Ngọc Hồi đi Giáp Bát và từ Gia Lâm đến Yên Viên để hoàn thiện toàn tuyến.

Theo kỹ sư Phạm Quang Duy, khi đi vào vận hành, tàu trên tuyến này sẽ sử dụng đầu máy từ hành chạy điện. Tiếng ồn cũng sẽ giảm đi rất nhiều bởi công nghệ đường ray hàn liền và làm đường chống ồn. Do vậy, hành khách và các hộ dân xung quanh sẽ không bị ảnh hưởng bởi tiếng ồn khi đường sắt hoạt động. Theo kế hoạch, sau khi hoàn thành với 27 đoàn tàu gồm 3 toa, năng lực vận chuyển của tuyến đường sắt trên cao này vào khoảng 150.000 hành khách/ngày.

Kế hoạch ban đầu được đưa ra là tuyến đường sắt sẽ vận chuyển hành khách với mật độ 4 phút/chuyến, thời gian dừng trên mỗi điểm đỗ đến đón và trả khách là khoảng 1 phút. Mỗi điểm dừng đỗ đến đón và trả khách chỉ cách nhau 1km, nên rất thuận tiện cho việc đi lại, nhất là đối với tầng lớn cán bộ, công nhân viên chức. Do chạy trên cao, nên lợi thế lớn nhất của loại hình vận tải này là không bị ảnh hưởng bởi vấn nạn tắc đường tại các điểm giao cắt, vấn đề tai nạn giao thông cũng sẽ được hạn chế một cách tối đa. Điều này sẽ rất quan trọng trong việc giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông đang ngày một trầm trọng ở Hà Nội hiện nay, đồng thời quỹ đất dịch vụ sẽ được khai thác triệt để, góp phần tạo động lực để phát triển kinh tế vùng.

Đến thời điểm này, nhiều nước trong khu vực, như Nhật Bản, Thái Lan, Indonesia… đã khai thác hệ thống đường sắt trên cao. Ông Duy khẳng định, khi tuyến đường sắt 1 hoạt động, thời gian đi từ Giáp Bát đến Gia Lâm chỉ mất 23 phút, thay vì hàng tiếng đồng hồ như hiện nay. Dự kiến, đến năm 2017, tuyến đường sắt 1 sẽ hành thành và đi vào sử dụng. Đến giai đoạn tiếp theo, tuyến Gia Lâm- Như Quỳnh dự kiến cũng được triển khai với chiều dài khoảng 30km, nâng tổng chiều dài toàn tuyến đường sắt lên gần 60km.

Lương Tuấn