Đầu tư ra nước ngoài: Cơ hội đi liền thách thức

Nền kinh tế thế giới đang phải đối mặt với không ít nguy cơ, thách thức, kinh tế trong nước lại đang rơi vào tình trạng suy thoái như hiện nay. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang chọn cho mình một hướng đi mới bằng cách đầu tư ra nước ngoài. Những khó khăn, thách thức đang chờ đón phía trước nhưng cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt tự khẳng định sức mạnh của mình.

Cơ hội

Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam, hiện đang có hơn 600 dự án với tổng số vốn đăng ký lên tới hơn 10 tỷ đồng. Việc vươn ra biển lớn của các doanh nghiệp Việt thể hiện sự trưởng thành về bản lĩnh cũng như khả năng cạnh tranh của mình. Khẳng định được mình trên trường quốc tế sẽ giúp các doanh nghiệp tiếp cận thị trường một cách tốt hơn, mở rộng cơ hội đầu tư, các mối bạn hàng và có những kênh kinh doanh phù hợp với yêu cầu phát triển của chính doanh nghiệp và đất nước. Trong xu thế phát triển tất yếu của nền kinh tế, khi doanh nghiệp đã đủ mạnh, chiếm lĩnh thị trường nội địa và đủ sức cạnh tranh trên trường quốc tế thì việc mở rộng thị trường ra các nước trong khu vực và trên thế giới là điều cần thiết. Tổng Công ty viễn thông quân đội Viettel là một ví dụ điển hình.

Đến nay, Viettel được đánh giá là tập đoàn viễn thong đầu tư ra nước ngoài thành công nhất, Viettel đã hợp tác với Lao Asia Telecom để trở thành công ty số 1 của Lào về thị phần thuê bao cũng như thị phần hạ tầng mạng chỉ sau chưa đầy 2 năm. Bên cạnh Viettel thì Hoàng Anh Gia Lai cũng đang ngày một khẳng định được vai trò quan trọng trên đất Lào vứi những dự án lớn về khai khoáng, mía đường, cao su, thủy điện… với tổng số vốn lên tới gần 1 tỷ USD. Đầu tháng 9/2011 Hoàng Anh Gia Lai đã ký kết biên bản ghi nhớ 4 dự án vứi các đối tác Lào. Với những gì mà các doanh nghiệp Việt Nam đã làm được, nước ta đã trở thành điển hình nước ngoài đầu tư tại Lào và là một trong những nước đứng đầu về đầu tư tại Lào.

Ngoài Lào thì Campuchia cũng là điểm thu hút sự quan tâm rất lớn của các doanh nghiệp Việt Nam, trong nhiều năm qua, các doanh nghiệp Việt đã đẩy mạnh công tác xúc tiến đầu tư tại đây. Không chỉ dừng lại ở các nước láng giềng, nhiều công ty, tập đoàn lớn trong nước đã vươn ra những châu lục xa hơn như châu Mỹ và châu Phi. FPT đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược trong lĩnh vực viễn thông, giáo dục và sản xuất thiết bị với Công ty 21 st Century của Nigieria. Trận động đất thảm khốc nhất lịch sử nhân loại làm hơn 300.000 người chết tại Haiti không làm cho Viettel chùn bước khi quyết định đầu tư vào đây. Kết quả là hơn 1 năm xây dựng, Viettel đã cho khai trương mạng di động và trở thành mạng di động có hạ tầng lớn mạnh nhất. Liên doanh Viettel cũng là công ty duy nhất tại Haiiti cung cấp đầy đủ dịch vụ viễn thong, và cũng là hãng duy nhất có công nghệ 3G…

Những thành công bước đầu của những doanh nghiệp mở đường đang trở thành động lực, niềm tin cho các doanh nghiệp trong nước vươn ra quốc tế. Vẫn biết cuộc chiến sẽ khốc liệt hơn nhưng cơ hội vẫn rộng mở đối với nhiều doanh nghiệp.

Thách thức

Để vươn ra thị trường quốc tế, một lộ trình phát triển bền vững với những tính toán phù hợp là điều hết sức cần thiết. Xét một cách tổng thể, trình độ phát triển của các doanh nghiệp Việt vẫn còn nhiều hạn chế. Trong khi chúng ta phải nỗ lực thu hút đầu tư từ bên ngoài thì việc đầu tư ra nước ngoài cần phải được cân đối và lựa chọn hợp lý. Tuy vậy các doanh nghiệp Việt đang chịu khá nhiều khó khăn khi đầu tư ra nước ngoài. Dù việc đầu tư này được khuyến khích nhưng cơ chế vẫn tồn tại những rào cản.

Vốn là điều kiện tiên quyết cho việc đầu tư nhưng việc mang ngoại tệ ra nước ngoài phải thực hiện theo quy chế quản lý ngoại hối nên nếu doanh nghiệp muốn chuyển ngoại tệ ra nước ngoài mà các ngân hàng thương mại không có ngoại tệ để đáp ứng thì doanh nghiệp cũng chưa thể mang vốn ra nước ngoài, cho dù dự án đã được cấp giấy chứng nhận đầu tư… Tuy nhiên, trong điều kiện dự trữ ngoại tệ của Việt Nam còn thấp và việc cân đối ngoại tệ của chúng ta còn khó khăn thì việc đầu tư ra nước ngoài phải chịu sức ép phải sớm có lợi nhuận về nước.

Bên cạnh đấy, thủ tục về đầu tư ra nước ngoài đang vấp phải nhiều khó khăn do những thủ tục quản lý từ phía cơ quan Nhà nước. Đó là việc cấp giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài chưa được phân cấp, còn tập trung ở Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Các doanh nghiệp địa phương muốn đầu tư ra nước ngoài đều phải tốn thời gian đến Bộ KH&ĐT để xin phép. Vậy nên doanh nghiệp muốn hoàn thiện thủ tục để có được giấy phép đầu tư ra nước ngoài phải qua 11 đầu mối các cơ quan quản lý trong nước. Hơn nữa, các doanh nghiệp trong nước muốn có giấy phép đầu tư ra nước ngoài phải có văn bản cho phép hoặc thỏa thuận với bên nước ngoài. Tuy nhiên, có nhiều quốc gia lại có quy định chỉ được phép đầu tư vào quốc gia đó khi đã được sự cho phép của Quốc gia mà doanh nghiệp đầu tư mang quốc tịch. Điều này để tránh được nạn “rửa tiền” thông qua việc đầu tư ra nước ngoài. Quốc gia tiếp nhận đầu tư muốn những đồng tiền sạch chảy vào thị trường của mình. Sự trái nhau về những quy định cấp giấy phép đầu tư này sẽ gây không ít khó khăn cho doanh nghiệp muốn đem vốn ra nước ngoài kinh doanh.

Một khó khăn nữa là các định pháp lý về đầu tư gián tiếp ra nước ngoài của doanh nghiệp trong nước chưa được hình thành trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Các quy định lâu nay chỉ dừng lại ở những khoản đầu tư trực tiếp, có ý nghĩa là doanh nghiệp Việt Nam bỏ vốn đầu tư, tham gia hoạt động quản lý dự án đầu tư nước ngoài.

Chiến lược đầu tư ra nước ngoài không chỉ là cơ hội cho các doanh nghiệp trong nước mà còn là đòn bẩy nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ kinh tế thế giới. Tuy nhiên, cần phải có cơ chế quản lý phù hợp từ khâu cấp phép, triển khai thực hiện đến khâu theo dõi, giám sát quá trình hoạt động của dự án.

Đình Thanh