Còn nhiều sơ hở trong quản lý tạm nhập-tái xuất

Trước thực trạng tạm nhập tái xuất (TN-TX) diễn biến phức tạp do những lo ngại về nguy cơ ùn tắc hàng hóa, cản trở thương mại quốc tế, thẩm lậu hàng hóa cấm, gây ô nhiễm môi trường, Tổng cục Hải quan VN đã tăng cường các biện pháp nghiệp vụ. Tuy nhiên, qua công tác kiểm tra thực tế ngành Hải quan đã phát hiện được nhiều vấn đề bất cập, sở hở trong chính sách quản lý hàng TN-TX.

Khó xử lý hàng TN-TX vi phạm

Một thực tế cho thấy việc cấp giấy phép cho TN-TX hàng hóa đang ngày càng có xu hướng tăng, đặc biệt là các mặt hàng đông lạnh, hàng đã qua sử dụng, phế liệu, hàng hạn chế NK, chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (rượu, thuốc lá, xăng dầu)... kéo theo công tác quản lý ngày một khó khăn, phức tạp.

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Quảng Ninh Phạm Trung Vịnh cho biết: 80% tổng kim ngạch XNK qua các cửa khẩu tại Quảng Ninh là hàng TN-TX. Lượng hàng hóa TN-TX tăng nhanh như vậy đã kéo theo nhiều bất cập trong công tác quản lý. Nguy cơ thẩm lậu vào nội địa đối với các mặt hàng kinh doanh có điều kiện như đồ điện tử, xe đạp cũ, rượu, bia, nước ngọt… Lợi dụng kinh doanh TN-TX để vận chuyển hàng cấm (ma tuý, ngà voi, động vật quý hiếm, ắc quy chì, phế thải…)

Đánh giá về hoạt động này, Cục Điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan cho biết, lượng hàng hóa NK tồn đọng tại các cảng biển, cửa khẩu tồn tại nhiều năm qua và diễn biến rất phức tạp. Thời gian qua, quy định của chính sách còn chưa đồng bộ nên rất khó trong việc xử lý những lô hàng cấm, rác thải công nghiệp gây ô nhiễm môi trường…

Quy định hàng vi phạm về bảo vệ môi trường là phế liệu, rác thải bị xử lý buộc tái xuất hoặc tiêu hủy nhưng thực tế chi phí để tiêu hủy rác thải là rất lớn, trong khi đó một số mặt hàng tại Việt Nam hiện nay chưa có công nghệ tiêu hủy đảm bảo tiêu chuẩn. Trong nhiều trường hợp tái xuất không thực hiện được bởi DN tuyên bố phá sản, hoặc không tìm được nước thứ 3 để tái xuất… Các vụ vi phạm này phần lớn chỉ có thể xử lý vi phạm hành chính dẫn tới DN vẫn tiếp tục vi phạm nhập hàng cấm. Nhiều lô hàng vi phạm, các DN từ chối nhận hàng, trốn tránh trách nhiệm.

Hàng TN-TX dễ “trôi nổi”

Theo quy định của Luật Thương mại, Luật Thuế, hàng TN-TX phải có hợp đồng mua, hợp đồng bán. Nhưng qua kiểm tra cho thấy, thực chất các DN không mua, bán mà làm dịch vụ vận chuyển. Lợi dụng quy định hàng NK được ân hạn thuế 120 ngày (ra hạn thêm thành 180 ngày), nhiều lô hàng TN đã “trôi nổi” trong nội địa khá lâu, cung đường vận chuyển dài dẫn tới nguy cơ thẩm lậu vào nội địa..

Lực lượng hải quan cũng thừa nhận, hàng TN-TX thẩm lậu vào thị trường nội địa, đặc biệt là các mặt hàng có điều kiện, hàng chịu thuế đặc biệt như đồ điện tử, hàng gia dụng đã qua sử dụng, rượu, bia, nước ngọt…, rất dễ xảy ra. Năm 2011, Hải quan Quảng Ninh bắt được rất nhiều vụ vận chuyển thuốc lá, xăng dầu lậu qua biên giới, song thực chất không ngoại trừ khả năng là hàng TN-TX quay ngược vào nội địa Việt Nam.

Phản ánh từ các cục hải quan cho thấy về mặt chính sách còn nhiều sơ hở khiến công tác quản lý TN-TX bị hạn chế.

Theo Hải quan Hải Phòng, hiện tại các lô hàng khi đến cảng Hải Phòng trên bản lược khai hàng hóa (Manifest) của chủ tàu không thể hiện loại hình XNK. Do đó cơ quan Hải quan không thể xác định được hàng có đủ điều kiện NK hay không để áp dụng biện pháp ngừng làm thủ tục nhập cảnh hoặc không cho dỡ hàng xuống cảng. Việc giám sát hàng hóa XNK, cơ quan hải quan căn cứ vào Manifest bản giấy do hãng tàu lập hoặc số liệu hàng hóa do hãng tàu dự kiến xếp lên tàu. Nhưng số liệu này không phản ánh đúng thực tế dẫn tới hải quan khó có thể nắm chính xác về lượng hàng hóa ra vào, lưu giữ, tồn đọng tại cảng. Do được ân hạn thuế dài, thời gian tạm nhập cho đến khi tái xuất quá lớn, nhưng tại khu vực cảng, cửa khẩu lớn không có khu dành riêng cho hàng tạm nhập tái xuất (để lẫn với hàng nhập khẩu, xuất khẩu, hàng nội địa...), điều này không phù hợp với thông lệ quốc tế về quản lý hải quan đối với hàng hóa TN-TX.

Để hạn chế những gian lận trong hoạt động TN-TX, ngành Hải quan đang triển khai nghiên cứu giải pháp gắn chip điện tử định vị vệ tinh vào các seal chì để giám sát. Tổng cục Hải quan đã có văn bản kiến nghị lên Thủ tướng Chính phủ, đề xuất không cấp phép tạm nhập tái xuất các loại hàng thuộc diện cấm xuất nhập khẩu. Với các loại hàng khác thì chỉ cấp phép kèm theo cam kết theo thông lệ quốc tế với cơ chế quản lý đặc thù riêng.

Hải Hiền