Xây dựng “hệ thần kinh số” để vùng biên bứt phá

Lào Cai đang tự tin bước vào giai đoạn phát triển 2026 - 2030 với một tâm thế mới: không chỉ dựa vào các chỉ số tăng trưởng truyền thống, mà chủ động kiến tạo mô hình phát triển trên nền tảng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo đó, tỉnh xác định phải xây dựng cho mình một “hệ thần kinh số” hiện đại, đủ thông minh và linh hoạt để dẫn dắt nền kinh tế vùng biên bứt phá và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị khu vực.

Từ khát vọng tăng trưởng đến nền tảng số

Năm 2025 đánh dấu bước phục hồi và tăng tốc mạnh mẽ của kinh tế Lào Cai sau hợp nhất. Tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 8,14%, thuộc nhóm cao của khu vực Trung du và miền núi phía Bắc; thu ngân sách nhà nước đạt 21.689 tỷ đồng, bằng 160% dự toán Trung ương giao. Đây là nền tảng quan trọng để tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng từ hai con số trở lên trong năm 2026, gắn chặt với chuyển đổi xanh, kinh tế số.

Lãnh đạo tỉnh UBND tỉnh và Sở KH&CN Lào Cai tham quan gian hàng hệ sinh thái số của VNPT - đối tác chiến lược trong lộ trình xây dựng “hệ thần kinh số” của tỉnh

Trong bức tranh tăng trưởng ấy, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là “yếu tố hỗ trợ”, mà đã trở thành động lực trực tiếp của phát triển. Lào Cai xác định phải hình thành một cấu trúc phát triển mới, trong đó hạ tầng số, dữ liệu và chính quyền số vận hành như một “hệ thần kinh điện tử” của nền kinh tế: Hạ tầng số là các “dây thần kinh” vươn tới từng thôn bản; Dữ liệu là “dòng máu” luân chuyển liên tục; Chính quyền số là “bộ não” điều hành minh bạch, linh hoạt và thông minh.

Để “hệ thần kinh” ấy vận hành, Lào Cai đã đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng số. Đến nay, 99% thôn bản đã có sóng 4G, toàn tỉnh triển khai 554 trạm phát sóng 5G, tăng gấp 5 lần so với giai đoạn đầu và vượt xa mục tiêu ban đầu. Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu của tỉnh vận hành ổn định, xử lý hàng trăm nghìn giao dịch mỗi ngày, kết nối trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và sẵn sàng đồng bộ với Trung tâm dữ liệu quốc gia.

Bước sang năm 2026, Lào Cai chuyển từ giai đoạn “nối thông” sang “mở rộng làn xe” của cao tốc thông tin: phủ sóng 5G trên 50% địa bàn, 48% người dân có khả năng truy cập internet băng thông cố định 1 Gbps, hoàn thiện kho dữ liệu dùng chung, cổng dữ liệu mở, các cơ sở dữ liệu chuyên ngành và Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC).

Lào Cai phát huy vai trò của 2.880 tổ công nghệ số cộng đồng trong việc hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công trực tiếp tại cơ sở

Trong lộ trình này, VNPT Lào Cai được xác định là đối tác chiến lược trên ba trụ cột: hạ tầng số - chính quyền số - kinh tế số và xã hội số, với các nền tảng tiêu biểu như i-Gate (Cửa khẩu điện tử), i-Office (Văn phòng điện tử), IOC, hệ sinh thái vnEdu, VNPT HIS trong y tế, cùng cổng du lịch thông minh tích hợp AI và 3D, góp phần nâng tầm thương hiệu du lịch Lào Cai. Qua thực tiễn triển khai, sự đồng hành nhất quán của tỉnh đã tạo niềm tin cho các doanh nghiệp (DN) công nghệ thông tin - viễn thông mạnh dạn đầu tư, thử nghiệm và mở rộng các giải pháp số.

Khi chính quyền số và DN cùng chuyển động

Nếu hạ tầng số là “xương sống”, thì chính quyền số và xã hội số chính là những “cơ quan vận hành” của “hệ thần kinh số”.

Đến nay, 100% hồ sơ thủ tục hành chính (TTHC) được xử lý toàn trình trên môi trường mạng; 100% TTHC cấp tỉnh không phụ thuộc địa giới hành chính; 100% văn bản đi của cơ quan nhà nước được ký số; mạng truyền số liệu chuyên dùng phủ kín từ tỉnh đến xã. Chỉ số chuyển đổi số (DTI) của Lào Cai xếp 14/34 tỉnh, thành phố, trong khi Sở Khoa học và Công nghệ xếp thứ 2/14 sở, ngành về chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp (DN).

Ở cấp cơ sở, phong trào “Bình dân học vụ số” với 2.880 tổ công nghệ số cộng đồng đang đưa kỹ năng số đến từng hộ gia đình. Hơn 5.000 cán bộ, công chức được đào tạo kỹ năng số; ứng dụng LaoCaiS, các mô hình xã thông minh, thôn thông minh giúp người dân vùng cao tiếp cận y tế, giáo dục, dịch vụ công không khác biệt so với khu vực đô thị.

Trong khu vực DN, chuyển đổi số đã trở thành xu thế chủ đạo: 64,5% lãnh đạo DN quan tâm đến chuyển đổi số; 47% DN đưa chuyển đổi số vào chiến lược kinh doanh; 55,7% ứng dụng giải pháp số trong marketing - bán hàng; 80% sử dụng hợp đồng điện tử; 100% DN nhỏ và vừa dùng ít nhất một hình thức thanh toán không tiền mặt.

Đoàn công tác Bộ KH&CN làm việc tại xã Yên Bình trong chương trình đánh giá hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong lĩnh vực KH&CN trên địa bàn tỉnh Lào Cai

Nhờ đó, tỷ trọng kinh tế số đạt 9,46% GRDP, nhiều ngành đạt bình quân 10,75%. Giai đoạn 2023 - 2025, hơn 1.000 DN được tiếp cận, tư vấn nền tảng số; 35 doanh nghiệp được hỗ trợ triển khai trực tiếp; trên 500 DN nhỏ và vừa đã ứng dụng AI, dữ liệu và tự động hóa trong sản xuất, kinh doanh.

Chuyển đổi số cũng đi sâu vào các lĩnh vực thế mạnh: 240 sản phẩm OCOP được truy xuất nguồn gốc; du lịch tiến tới mô hình thông minh; logistics và cửa khẩu số trở thành hướng đi chiến lược của vùng biên. Nếu VNPT là đơn vị xây dựng “đường cao tốc số”, thì Bưu điện Lào Cai chính là lực lượng đưa các tiện ích số đến tận tay người dân, nhất là khu vực nông thôn - vùng sâu, vùng xa. Bưu điện tích cực tham gia cải cách hành chính công, tiếp nhận - trả kết quả thủ tục hành chính tại UBND cấp xã; đồng thời đưa nông sản, sản phẩm đặc trưng của Lào Cai lên sàn thương mại điện tử Postmart, từng bước hình thành kế hoạch kho bãi số, logistics số, mở ra tiềm năng thương mại điện tử xuyên biên giới.

Biến công nghệ thành “đòn bẩy chiến lược”

Để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực bền vững, Lào Cai xác định phải tạo ra một cuộc cách mạng về phương thức quản trị. Ông Nguyễn Hồng Quang - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai nhấn mạnh: “Chúng tôi đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý nhà nước, chuyển từ quản lý theo đầu vào sang quản lý theo mục tiêu, kết quả và hiệu quả ứng dụng; lấy khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn của DN làm thước đo chủ yếu”.

Trước những “nút thắt” về nguồn nhân lực AI, dữ liệu lớn, an toàn thông tin, tỉnh kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện quy hoạch vùng dữ liệu dùng chung, đồng thời có cơ chế đặc thù về đào tạo, tuyển dụng, thu hút và đãi ngộ nhân lực chất lượng cao phục vụ chuyển đổi số.

Đặc biệt, với vai trò “cầu nối” trên hành lang kinh tế Việt Nam - Trung Quốc, Lào Cai mong muốn được áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để phát triển kinh tế số xuyên biên giới, trọng tâm là Cửa khẩu thông minh và logistics số, tự động hóa quy trình kiểm soát hàng hóa, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Các chính sách đặc thù về thuế, tín dụng cần ưu tiên cho DN công nghệ đầu tư hạ tầng số tại khu vực biên giới.

Thực tiễn từ các DN khoa học - công nghệ cho thấy các chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo, chương trình đào tạo, tập huấn ứng dụng AI, IoT của tỉnh đang tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực, giúp DN nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh.

Với quyết tâm của toàn hệ thống chính trị và cách tiếp cận lấy DN làm trung tâm, Lào Cai đang biến công nghệ thành “đòn bẩy chiến lược”, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 kinh tế số chiếm tối thiểu 20% GRDP, đưa vùng đất biên cương trở thành cực kết nối số quan trọng trên hành lang kinh tế khu vực.

 Trịnh Long - Hà Thành (Vietnam Business Forum)