Lợi thế cạnh tranh của Việt Nam khi thế giới biến động

Việt Nam đang đứng trước diễn biến toàn cầu ngày càng phức tạp. Khi căng thẳng địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng và biến động năng lượng đang tái định hình thương mại và đầu tư quốc tế. Điều này đồng nghĩa với việc năng lực cạnh tranh không còn chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng, mà ở khả năng thích ứng và duy trì đà phát triển bền vững.

Trong bối cảnh này, Hiệp hội Doanh nghiệp Đức tại Việt Nam (GBA) đã tổ chức thành công buổi họp kinh doanh hàng tháng (GBA Monthly Business Meeting) vào ngày 6/4/2026, quy tụ các lãnh đạo doanh nghiệp và hội viên tham gia thảo luận về bức tranh kinh tế của Việt Nam. Phiên thảo luận tập trung vào các chiến lược giúp doanh nghiệp thích ứng với biến động và nắm bắt cơ hội tăng trưởng dài hạn tại Việt Nam.

Từ hội nhập toàn cầu đến chuỗi cung ứng linh hoạt

Mở đầu phiên thảo luận, ông Simon Kreye, Phó Đại sứ của Đại sứ quán Đức tại Hà Nội, nhấn mạnh rằng môi trường kinh doanh toàn cầu đã có những thay đổi nền tảng nhất định. Trong những năm gần đây, doanh nghiệp đã phải đối mặt với hàng loạt gián đoạn liên tiếp từ đại dịch Covid19, tắc nghẽn logistics đến xung đột thương mại và chi phí năng lượng gia tăng.

Trong bối cảnh mới này, chuỗi cung ứng không còn được thiết kế chỉ để tối ưu hiệu quả, mà ngày càng hướng đến khả năng duy trì hoạt động trước các biến động. Việt Nam là một trong những quốc gia hưởng lợi lớn từ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu, với tăng trưởng xuất khẩu mạnh mẽ và mức độ hội nhập sâu rộng vào thương mại quốc tế.

“Năng lực cạnh tranh trong tương lai của Việt Nam sẽ không tự nhiên mà có, mà cần được xây dựng dựa trên khả năng chống chịu: thông qua đa dạng hóa, đổi mới sáng tạo, các thể chế vững mạnh và một môi trường cởi mở nơi các ý tưởng có thể phát triển.”, ông Simon nhấn mạnh.

Ngành sản xuất của Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên vật liệu nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Quốc, khiến Việt Nam chủ yếu đóng vai trò là khâu lắp ráp cuối trong chuỗi cung ứng khu vực. Thực tế này phản ánh mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc giữa hai nền kinh tế, đồng thời cũng cho thấy mức độ dễ bị tác động trước các gián đoạn từ bên ngoài. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về đa dạng hóa nguồn cung và phát triển hệ sinh thái nhà cung cấp trong nước nhằm hướng tới một cấu trúc chuỗi cung ứng chủ động, cân bằng và bền vững hơn.

Rủi ro năng lượng và những thách thức dài hạn

Phiên thảo luận cũng chỉ ra những rủi ro bên ngoài ngày càng gia tăng, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và địa chính trị. Ông Bruno Jaspaert, Chủ tịch EuroCham cho rằng các gián đoạn trong nguồn cung năng lượng toàn cầu không chỉ mang tính tạm thời, mà phản ánh những thách thức dài hạn.

Với hơn 80% nguồn cung nhiên liệu phụ thuộc vào khu vực Trung Đông, Việt Nam đang đối mặt với điểm yếu đáng kể mà không thể giải quyết nhanh chóng. Do đó, các doanh nghiệp nên chuẩn bị cho sự gia tăng liên tục chi phí vận chuyển và năng lượng. “Chi phí khó có thể giảm trong năm nay,” ông lưu ý, đồng thời kêu gọi các công ty chủ động liên lạc với đội ngũ nhân viên, đối tác và khách hàng để quản lý kỳ vọng và lập kế hoạch phù hợp.

Ngoài ra, vấn đề thiếu hụt lao động đang trở thành một thách thức lớn. Trong 5 năm tới, đây có thể là rào cản lớn nhất đối với tăng trưởng của Việt Nam, đòi hỏi các doanh nghiệp và cơ quan quản lý phải có chiến lược dài hạn nhằm phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng suất.

Duy trì tăng trưởng ngắn hạn, thách thức dài hạn gia tăng

Ở góc độ kinh tế vĩ mô, ông Michael Kokalari, Giám đốc phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital nhận định rằng nền kinh tế Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực trong ngắn hạn, được hỗ trợ bởi tiêu dùng nội địa và sự phục hồi của ngành du lịch.

Tuy nhiên, các áp lực nền tảng đang ngày càng rõ rệt. Chi phí đầu vào gia tăng, điều kiện lao động ngày càng khắt khe và các rủi ro từ bên ngoài đang tạo ra những thách thức lớn đối với doanh nghiệp. Đặc biệt  Việt Nam phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu, nhất là từ Trung Đông như một điểm yếu đáng lưu ý.

Ông Michael Kokalari nhấn mạnh rằng ngay cả khi sự gián đoạn nguồn cung hiện tại được giải quyết ngay lập tức, tác động cũng sẽ không biến mất trong ngắn hạn. Do đặc thù của chuỗi cung ứng và chu kỳ logistics toàn cầu, có thể mất đến 6 tháng để thị trường ổn định trở lại, đồng nghĩa với việc nền kinh tế Việt Nam vẫn sẽ chịu tác động trong thời gian tới.

Lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trong bối cảnh mới

Các chuyên gia đều thống nhất rằng câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam vẫn tích cực, nhưng bối cảnh cạnh tranh đã thay đổi. Lợi thế cạnh tranh hiện nay không còn nằm ở chi phí thấp hay tốc độ tăng trưởng đơn thuần, mà ở khả năng duy trì tăng trưởng trong môi trường nhiều biến động.

Ông André de Jong, Đại diện EuroCham của GBA kiêm Giám đốc điều hành của Bosch Việt Nam nhấn mạnh rằng các doanh nghiệp châu Âu cần thay đổi cách tiếp cận. Việc tối ưu chi phí không còn là yếu tố đủ, doanh nghiệp cần xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt hơn thông qua đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường mạng lưới nhà cung ứng nội địa và nâng cao khả năng thích ứng trong vận hành.

Dù đối mặt với nhiều thách thức, Việt Nam vẫn sở hữu những nền tảng quan trọng như vị trí địa lý chiến lược, mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng lớn, mức độ mở cửa cao và môi trường kinh doanh năng động. Đáng chú ý, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam đang dần được định hình bởi khả năng thích ứng, thay vì chỉ dựa vào chi phí thấp.

Trong thời gian tới, việc duy trì năng lực cạnh tranh sẽ phụ thuộc vào khả năng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển năng lực nội tại, đầu tư vào hạ tầng và nguồn nhân lực, cũng như thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng. Các doanh nghiệp chủ động đầu tư vào đa dạng hóa, đổi mới và phát triển nguồn nhân lực sẽ có lợi thế trong việc thích ứng với biến động và nắm bắt cơ hội.

Thông qua các nền tảng như cuộc họp Kinh doanh hàng tháng, Hiệp hội Doanh nghiệp Đức tại Việt Nam tiếp tục đóng vai trò là cầu nối đối thoại chiến lược, hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp định hướng trong bối cảnh thị trường biến động và đóng góp vào sự phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam.

Nguồn: Vietnam Business Forum