Cơ hội để chấm dứt câu chuyện thua lỗ kéo dài của DNNN

Chấm dứt đầu tư ra ngoài ngành trước năm 2015, phân loại doanh nghiệp để tái cơ cấu, yêu cầu các bộ, ngành liên quan ban hành ngay các văn bản pháp qui cần thiết… là những nội dung chính của Đề án “Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước, trọng tâm là tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước giai đoạn 2011 - 2015” vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Quyết liệt

Quan điểm xuyên suốt quá trình tái cơ cấu là thực hiện theo nguyên tắc thị trường việc thoái vốn Nhà nước đã đầu tư vào ngành không phải kinh doanh chính hoặc không trực tiếp liên quan với ngành kinh doanh chính; vốn nhà nước ở công ty cổ phần mà Nhà nước không cần chi phối. Việc tái cơ cấu được thực hiện theo ngành, lĩnh vực và không phân biệt cấp, cơ quan quản lý.

Việc tái cơ cấu tập đoàn, tổng công ty nhà nước sẽ được tiến hành toàn diện từ mô hình tổ chức, quản lý, nguồn nhân lực, ngành nghề sản xuất kinh doanh, chiến lược phát triển, đầu tư đến thị trường và sản phẩm. Tổ chức lại một số tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước cho phù hợp với thực trạng và yêu cầu nhiệm vụ.

Trong số các nội dung của Đề án, nội dung phân loại soanh nghiệp nhà nước (DNNN) để tái cơ cấu nếu được thực hiện nghiêm túc sẽ là bước khởi đầu quan trọng quyết định kết quả đề án. Theo đó, sẽ phân loại các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành 3 nhóm: Nhóm 1 gồm các doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ trong các lĩnh vực độc quyền, quốc phòng, an ninh; xuất bản; thuỷ nông; bảo đảm an toàn giao thông; xổ số kiến thiết; sản xuất, phân phối điện quy mô lớn đa mục tiêu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội gắn với quốc phòng, an ninh; quản lý, khai thác hệ thống kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, đô thị; các cảng hàng không; cảng biển loại I; in, đúc tiền.

Nhóm 2 gồm các doanh nghiệp cổ phần hóa mà Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoạt động trong các ngành, lĩnh vực theo quy định tại Quyết định số 14/2011/QĐ-TTg ngày 04/3/2011 của Thủ tướng Chính phủ. Trong số này, Nhà nước nắm giữ trên 75% vốn điều lệ khi cổ phần hóa các doanh nghiệp quy mô lớn, hoạt động trong các lĩnh vực khai thác, chế biến tài nguyên, khoáng sản; cung cấp hạ tầng mạng thông tin truyền thông. Nhà nước cũng sẽ nắm giữ từ 65% đến 75% vốn điều lệ khi cổ phần hóa các doanh nghiệp quy mô lớn, hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất hóa chất cơ bản, phân hóa học; bán buôn lương thực; bán buôn thuốc phòng bệnh, chữa bệnh; hóa dược; tài chính, tín dụng; bảo hiểm; cấp, thoát nước; vệ sinh môi trường, chiếu sáng ở đô thị lớn; sản xuất, lưu giữ giống gốc cây trồng vật nuôi; sản xuất vắcxin phòng bệnh; quản lý, bảo trì hệ thống đường bộ, đường thủy nội địa; quản lý, khai thác cảng biển; sản xuất điện quy mô lớn; vận tải đường sắt, hàng không. Các doanh nghiệp còn lại trong nhóm, khi cổ phần hóa, căn cứ tình hình cụ thể và khả năng thị trường, Nhà nước nắm giữ từ trên 50% đến dưới 65% vốn điều lệ hoặc không giữ cổ phần.

Nhóm 3 bao gồm các DNNN thua lỗ kéo dài, không có khả năng khắc phục sẽ thực hiện các giải pháp như: bán, chuyển nhượng doanh nghiệp; tái cơ cấu lại nợ để chuyển thành công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn nhiều thành viên; giải thể hoặc cho phá sản.

Đa dạng giải pháp

Các quy định về cổ phần hóa, bán, giao, giải thể, phá sản doanh nghiệp sẽ được sửa đổi, điều chỉnh cho phù hợp với yêu cầu thực tế; các khó khăn, vướng mắc hiện tại, đặc biệt là vướng mắc về định giá doanh nghiệp, xử lý tài chính, công nợ, đất đai, chế độ đối với người lao động... sẽ được tập trung giảo quyết.

Chính phủ sẽ tập trung phát triển thị trường tài chính, đặc biệt là thị trường chứng khoán, mua bán nợ để thúc đẩy cổ phần hóa, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận và huy động vốn phục vụ tái cơ cấu.

Chính phủ cũng yêu cầu trong quá trình thực hiện tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, các bộ, ngành, địa phương, hội đồng quản trị, hội đồng thành viên tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước chủ động nghiên cứu, đề xuất với cấp có thẩm quyền biện pháp giải quyết những vấn đề phát sinh, những vấn đề cần điều chỉnh liên quan đến thể chế, cơ chế, chính sách như chi phí tái cơ cấu, xử lý nợ, chế độ đối với người lao động, thuế...

Quý 3/2012 là thời hạn Chính phủ phê duyệt đề án tái cơ cấu của từng doanh nghiệp. Các đề án này phải thể hiện được các nội dung sẽ triển khai trong quá trình tái cơ cấu, gồm: rà soát, xác định lại nhiệm vụ, ngành nghề kinh doanh chính; kế hoạch thoái vốn đã đầu tư ra ngành nghề không phải là ngành nghề kinh doanh chính; xây dựng chiến lược phát triển đến năm 2015, tầm nhìn đến 2020 phù hợp chiến lược phát triển ngành; đánh giá nhu cầu của thị trường, khả năng về vốn và năng lực trình độ quản lý; xây dựng phương án tổ chức lại sản xuất kinh doanh, triển khai tái cơ cấu các doanh nghiệp thành viên và xây dựng phương án tài chính để triển khai thực hiện nhiệm vụ chính được giao và xử lý các tồn tại về tài chính trong quá trình tái cơ cấu.

Đối với những tập đoàn, tổng công ty nhà nước đang có khó khăn về tài chính, một mặt cần làm rõ trách nhiệm của cán bộ quản lý có liên quan, mặt khác cần cơ cấu lại vốn, tài sản theo hướng đánh giá thực trạng, xác định nhu cầu vốn để có cơ chế xử lý bổ sung vốn cho tiếp tục thực hiện các dự án đầu tư cấp bách, hạn chế thất thoát vốn do kéo dài thời gian dự án; cơ cấu lại tài sản bằng cách chuyển nhượng, sáp nhập các dự án, các khoản đầu tư không hiệu quả hoặc chưa cấp thiết để tập trung nguồn lực cho hoạt động kinh doanh chính.

“Thúc” các bộ, ngành vào cuộc

Để đề án sớm thực hiện một cách hiệu quả, Chính phủ đã giao 2 Bộ Tài Chính và Kế hoạch và Đầu tư soạn thảo các văn bản pháp qui cần thiết. Trong đó, Bộ Tài chính sẽ soạn thảo các văn bản gồm:

- Quy định về đầu tư vốn Nhà nước vào doanh nghiệp và quản lý tài chính đối với doanh nghiệp do Nhà nước làm chủ sở hữu (bao gồm việc hướng dẫn chuyển nhượng vốn, chuyển giao vốn trong quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước), trình Chính phủ trong quý 2/2012.

- Quy định về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức và hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước, trình Chính phủ trong quý 2/2012.

- Quy chế giám sát tài chính và đánh giá hiệu quả hoạt động đối với doanh nghiệp do Nhà nước làm chủ sở hữu và doanh nghiệp có vốn nhà nước, trình Thủ tướng Chính phủ trong quý 2/2012.

- Nghiên cứu để hoàn thiện cơ chế xử lý nợ trong quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, trình Thủ tướng Chính phủ trong quý 4/2012.

- Nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy định về chuyển doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần, trình Chính phủ trong quý 4/2012.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư được giao:

- Quy định về thực hiện quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước (thay thế Nghị định số 132/2005/NĐ-CP), trình Chính phủ trong tháng 7 năm 2012.

- Quy định về sản xuất và cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích (thay thế Nghị định số 31/2005/NĐ-CP), trình Chính phủ trong tháng 8 năm 2012.

- Quản lý, giám sát các tập đoàn kinh tế nhà nước và tổng công ty nhà nước đặc biệt (thay thế Nghị định 101/2009/NĐ-CP), trình Chính phủ trong quý 4/2012.

- Đề án tách chức năng đại diện chủ sở hữu và chức năng quản lý nhà nước của các cơ quan quản lý nhà nước, trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 8 năm 2012.

- Đề án tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước, đảm bảo vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 7 năm 2012.

- Hướng dẫn việc chuyển nhượng dự án, chuyển giao dự án gắn với việc chuyển nhượng vốn.

Câu chuyện yếu kém của doanh nghiệp DNNN từ nay đã có cơ hội chấm dứt – nhận định của giới phân tích trong nước về đề án mới được phê duyệt này.

Nguyễn Thanh