Hệ lụy độc quyền vàng

Quản lý thị trường vàng trở thành tâm điểm trong các chất vấn với Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình tại kỳ họp Quốc hội Việt Nam lần này. Thống đốc cho rằng quản lý thị trường vàng đang đi đúng hướng, nhưng nhiều ý kiến phản biện, nghị định 24 có quá nhiều vấn đề gây xáo trộn thị trường và tạo các nhóm lợi ích trục lợi

Chống vàng hóa đi về đâu

Tại diễn đàn Quốc hội Việt Nam, Thống đốc Nguyễn Văn Bình cho rằng: Vàng không phải là hàng thiết yếu, không phục vụ cho quốc kế dân sinh. Nhưng vì sự ảnh hưởng của nó lớn như vậy buộc lòng Chính phủ và NHNN trước đây phải cho nhập khẩu bằng con đường chính thức để ổn định giá, để giá sát với thế giới.

Thị trường vàng những năm trước đây được cho là quản lý lỏng lẻo. NHNN quản lý nhập khẩu vàng nguyên liệu để dập ra vàng miếng. Khi dập ra vàng miếng thì lại được coi là hàng hóa thông thường. Cả nước có trên 12.000 cửa hàng kinh doanh vàng, các doanh nghiệp trong giấy phép kinh doanh nếu có câu “kinh doanh vàng” do sở kế hoạch đầu tư cấp thì đã có thể kinh doanh vàng.

với đó là Nghị định 95 về xử phạt hành chính trong kinh doanh vàng, trong đó có hình thức xử phạt bổ sung là sung công quỹ hiện vật, tang vật vi phạm… Cái nhìn thấy rõ nhất trên thị trường là chênh lệch giũa giá trong nước và giá thế giới ngày càng doãng rộng. Từ tháng 4/2012 trở lại đây thị trường ngoại tệ, tỷ giá ổn định, còn chênh lệch với giá vàng quốc tế tăng dần lên 1 - 3 triệu đồng/lượng. Cao điểm, mức chênh này lên tới 4 triệu đồng/lượng.

Theo thống đốc khẳng định trước Quốc hội: “Nếu trước đây chênh lệch đó mang lại nguồn lợi rất lớn cho người nhập lậu. Nhưng nay không ảnh hưởng đến kinh tế vĩ mô. Trong rổ hàng hóa tính CPI cũng không có vàng, nên không phải là lạm phát tăng lên còn do giá vàng tăng, như một số ý kiến đưa ra”.

Tham vọng của Nghị định 24 còn là chống vàng hóa, để vàng không nằm chết dí trong dân mà nguồn lực xã hội được đầu tư phát triển kinh tế. Tuy nhiên, ngay khái niệm “vàng hóa” ở đây cũng có vấn đề. Trước đây rất nhiều hàng hóa, đặc biệt là bất động sản được niêm yết giá bằng vàng, nhưng nay tình trạng này đã hoàn toàn chấm dứt trong đời sống xã hội. Khái niệm “vàng hóa” chỉ xuất hiện khi vàng trở thành phương tiện thanh toán. Còn hiện tại, vàng được mua bán, tích trữ trong dân ngày càng lớn, người dân coi vàng như công cụ tiết kiệm. Việc mua bán, tích trữ vàng của người dân để phòng ngừa lạm phát, làm tài sản tích trữ.

Việc huy động khối lượng dự trữ vàng rất lớn trong dân, không bao giờ có thể sử dụng các công cụ hành chính. Trong điều kiện kinh tế vĩ mô luôn bất ổn, lạm phát liên tục tăng, sức mua đồng tiền VND luôn mất giá, chưa ổn định, chưa có khả năng chuyển đổi, nên người dân vẫn còn lo ngại, thì không thể cấm được họ mua vàng. Chỉ khi nào niềm tin đối với tiền đồng được cải thiện, người dân tin rằng tài sản của họ không còn bị bào mòn bởi lạm phát, tin vào khả năng sinh lời khi mang tài sản đi đầu tư, thì khi đó lượng vàng dự trữ mới trở thành nguồn lực phát triển kinh tế.

Vừa rồi, NHNN đưa ra con số đã mua vào 60 tấn vàng sau 5 tháng nghị định 24 có hiệu lực, tính trung bình mỗi tháng mua hơn 10 tấn vàng. Tuy nhiên sẽ là sai lầm khi cho rằng như vậy có nghĩa vàng đã biến thành tiền tương đương khoảng 3 tỷ USD và được chuyển thành tiền để phục vụ nền kinh tế.

Các tổ chức tín dụng mua vàng của dân để trả lại cho dân khi hết kỳ huy động. Điều này đã thể hiện không hề có sự chuyển đổi tiền đưa vào phát triển kinh tế.

Lợi – hại độc quyền

SJC được lựa chọ là thương hiệu vàng quốc gia là do nhãn hiệu này chiếm hơn 90% thị trường vàng trong nước – theo lý giải của NHNN. Sau đó là một thời gian dài bất ổn, từ việc các thương hiệu vàng miếng khác lao đao, người tiêu dung quy đổi, vàng giả, vàng nhái kém chất lượng.

Các thương hiệu phi SJC bị rủi ro chính sách, bị thị trường quay lưng, và thực tế rẻ hơn SJC trên 3 triệu đồng, và SJC cũng đắt hơn giá thế giới quy đổi khoảng 3 triệu đồng (100-150 USD/oz). Sự chênh lệch giá này thực tế ai được hưởng lợi? – Một món lợi rất lớn thuộc về các nhóm lợi ích.

Thị trường cũng ghi nhận sự hỗn loạn bởi hàng giả, hàng nhái SJC, điều không xảy ra khi thị trường còn sự góp mặt của các thương hiệu khác.

Một vấn đề khác, là NHNN cũng không có chính sách hữu hiệu để đối phó với những cơn sốt vàng, gây thiệt hại lớn cho người dân. Khi cơn sốt xảy ra, nhòm G5 + 1 bán vàng bình ổn giá, nhưng họ không được nhập khẩu, làm cho hệ thống ngân hàng bị lỗ, giá vàng trong nước lên cao - mục tiêu đảm bảo chênh lệch giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới không quá 400.000 VND/lượng như Thống đốc đã tuyên bố là mục tiêu chưa bao giờ đạt được..

Trong một thời gian ngắn, việc quy đổi các thương hiệu vàng miếng khác về SJC trở nên quá tải, nhất là với sự chênh lệch giá thường xuyên 3 triệu đồng/lượng giữa SJC và phi SJC. Tình trạng là sản xuất, gia công không đảm bảo cả thời gian và số lượng, khiến thị trường vàng trở lại chế độ cấp quota để được gia công vàng miếng và cơ chế “xin-cho” giấy phép. Những điều trên đã gây thiệt hại cho cả người dân, tổ chức tín dụng và Nhà nước.

Trở lại câu hỏi ai được lợi từ mức chênh giá quá lớn giữa trong nước và thế giới? Rõ ràng chỉ có những gì lien quan đến độc quyền hưởng lợi.

Thiệt hại thuộc về người dân, những người phải mua vàng giá cao. Và thiệt hại thuộc về những DN kinh doanh vàng nhỏ.Trước đây, NHNN đã cấp phép sản xuất vàng miếng cho 8 ngân hàng và công ty vàng. Mỗi đơn vị đã bỏ ra hàng chục tỷ đồng đầu tư máy móc, trang thiết bị, nhưng nay trở nên vô giá trị. Mạng lưới DN, cửa hàng kinh doanh vàng nhỏ lẻ là xuất phát từ nhu cầu tất yếu của thị trường, là hệ thống phân phối tự nhiên trên cơ sở cung - cầu xã hội. Nay các DN và cửa hàng vàng này trở thành kinh doanh bất hợp pháp, hoạt động bấp bênh bởi rủi ro chính sách, dù họ được thành lập và hoạt động theo Luật Doanh nghiệp.

Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, việc NHNN vội vàng thừa nhận SJC là thương hiệu vàng miếng quốc gia trong khi thiếu công cụ để quản lý được thương hiệu này chính là lý do khiến SJC làm mưa, làm gió, gây ra nhiều bất ổn trên thị trường thời gian qua.

Trả lời chất vấn trước Quốc hội, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình hé lộ khả năng NHNN sẽ phát hành nhãn vàng riêng, sau khi đã chuẩn hóa được các loại vàng trên thị trường về một thương hiệu (SJC) và chuẩn hóa được mạng lưới kinh doanh vàng miếng. Vẫn chưa hết những lo lắng cho những bất ổn mới trên thị trường vàng, với người dân đang giữ SJC.

Bảo Châu