Nông nghiệp: “Mượn” quốc tế để mạnh lên

Ngay sau khi Nghị định về chính sách ưu đãi đối với DN đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn có hiệu lực. Dòng vốn ngoại vào lĩnh vực này đã có xu hướng mạnh lên; trong đó người Nhật đang nổi lên như một nhân tố tích cực nhất.

Mới đây, Chính phủ Việt Nam và Nhật Bản đã ký các thỏa thuận nhằm thúc đẩy hợp tác giữa hai quốc gia trong nông nghiệp. Cùng với đó Chính phủ Nhật Bản đang xem xét giảm trợ cấp cho ngành trồng lúa gạo trong nước – đồng nghĩa với việc đất nước này sẽ hướng tới nhập khẩu là chính.

“Khoảnh khắc hội nhập”

Thực tế, Nhật Bản đã có những bước chuẩn bị mang tính “dọn đường” cho phát triển nông nghiệp tại VN từ một hai năm trước đây. Ông Tsuno Motonori - Trưởng đại diện Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tại VN cho biết, đến nay Nhật Bản đã hỗ trợ cho ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn hơn 25 dự án hỗ trợ kỹ thuật, viện trợ không hoàn lại, hỗ trợ khẩn cấp khoảng 120 triệu USD; 4 dự án vay vốn lớn trong lĩnh vực thủy lợi, lâm nghiệp khoảng 450 triệu USD góp phần cải thiện cơ sở hạ tầng và giúp VN phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững.

Phân tích về xu hướng này, TS Đặng Kim Sơn – Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược chính sách nông nghiệp, nông thôn, cho rằng, trong vòng hơn 50 năm trở lại đây, tỷ trọng GDP của ngành nông nghiệp Nhật Bản giảm mạnh, từ 9% xuống còn 1%. Tỷ trọng nhân lực trong ngành trở nên “quá già”, đồng thời bị cắt giảm từ 28% xuống thấp hơn 3%. Kéo theo đó, 25% diện tích đất canh tác đã bị thu hẹp trong những thửa ruộng quy mô nhỏ, rải rác. Nhật Bản không có nhiều tiềm năng để phát triển ngành nông nghiệp. Vì vậy Nhà nước có thể bảo hộ cho ngành nông nghiệp lâu dài nhưng an ninh lương thực vấn luôn luôn là một vấn đề lớn đối với đất nước Mặt trời mọc.

Vì vậy theo ông Sơn, Nhật Bản sẽ phải sử dụng hình thức “thuê ngoài” nhằm tận dụng đất đai, nhân công, quy mô sản xuất từ các nước có tiềm năng nông nghiệp giống như VN là tất yếu.

Xu thế tăng cường đầu tư vào nông nghiệp Việt Nam của các nhà đầu tư Nhật Bản sẽ mở ra viễn cảnh thuận lợi nông nghiệp VN vốn đang gặp nhiều khó khăn thử thách dưới tác động của yếu tố kinh tế thị trường, sự lạc hậu yếu kém trong công nghệ và bấp bênh đầu ra sản phẩm.

Nếu mọi chuyện suôn sẻ, các điểm yếu về chất lượng, thương hiệu, quy trình cung ứng nông sản của VN đã tồn tại lâu nay sẽ được khắc phục bằng công nghệ của một quốc gia có nền kinh tế phát triển lớn thứ 2 thế giới. Khi đó nông sản Việt Nam sẽ được người tiêu dùng quốc tế biết đến với chất lượng cao, thương hiệu uy tín. Viễn cảnh đối với nông dân Việt Nam sẽ là thu nhập được nâng cao hơn, thoát khỏi “cơn ác mộng” về ngành nông nghiệp giá rẻ. Sự gia tăng đáng kể của dòng vốn ngoại vào nông nghiệp Việt nam có thể sẽ tạo ra “khoảnh khắc hội nhập” - trong một nghiên cứu của mình, ông Vũ Thành Tự Anh đã nhận định như vậy. Cũng chuyên gia này đã phân tích, trong bốn “bánh xe” thúc đẩy phát triển kinh tế, bao gồm: DN nhà nước, DN tư nhân, ngành nông nghiệp và DN đầu tư nước ngoài, thì chỉ có bánh xe thứ tư là hiện đang chạy tốt.

“Mượn gió bẻ măng”

Ngành nông nghiệp Việt Nam hiện đang hội tụ cả hai yếu tố “lợi ích” và “thời cơ” đối với nhà đầu tư ước ngoài. Lợi ích là thế mạnh nông nghiệp, bao gồm khí hậu, đất đai thuận lợi và nguồn lao động dồi dào. Thời cơ chính là chính sách kuyến khích mạnh mẽ các nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực nông nghiệp.

TS Đặng Kim Sơn – cho rằng Việt Nam không thể “đóng cửa” nếu muốn phát triển. Sự ì ạch và chậm chạp sẽ cản bước các DN nội, thậm chí có thể dẫn đến phá sản.Vì vậy, cần tận dụng thời thế, tức sự du nhập của các giá trị chất xám từ quốc tế và chủ động thâm nhập sâu hơn vào nền sản xuất nông nghiệp quốc gia để giữ vai trò chủ đạo để vượt lên khỏi vị trí người làm thuê và giữ vững thế mạnh vốn có của mình.

Để làm được điều đó, theo ông Sơn, cần có đột phá trong lựa chọn ngành hàng chiến lược, sản xuất theo chuỗi giá trị tạo ra những sản phẩm thị trường trên cơ sở chọn lựa từ tiềm năng, thế mạnh của từng địa phương. Những thế mạnh đó, chia làm 3 loại: Thế mạnh quốc gia (có thể xuất khẩu và cạnh tranh), thế mạnh vùng (có thể cung cấp đến các địa phương khác), thế mạnh nội tại địa phương (đặc sản, thế mạnh của từng xã, huyện trong tỉnh).

Sau khi tìm ra các thế mạnh, sẽ xây dựng chuỗi ngành hàng. Đơn cử như chuỗi ngành hàng lúa gạo, gồm 3 phần: Vùng sản xuất chuyên canh lúa gạo, Công nghiệp chế biến và Hệ thống thương mại (bao gồm hệ thống tiếp thị để đưa sản phẩm vào thị trường với giá tốt nhất, ổn định nhất, thị trường an toàn nhất mà không qua trung gian).

Mượn quốc tế để mạnh lên là chiến lược của ngành nông nghiệp VN đã áp dụng từ nhiều năm nay. Tuy nhiên “có tiềm năng và gặp thời là một chuyện, nhưng tận dụng tiềm năng và thời cơ để xây dựng “thế” mới là yếu tố quan trọng để nông nghiệp phát triển bền vững”- ông Sơn khẳng định.

Trong bài phát biểu mới đây, Bộ trưởng Bộ NN- PTNT Cao Đức Phát cũng từng khẳng định: với những kinh nghiệm tự tích lũy được, những bài học đắt giá trong hội nhập trong những năm qua, “nông nghiệp sẽ chủ động đối phó, vượt qua những thách thức mới trong quá trình hội nhập của ngày hôm nay”, và “nếu hóa giải tốt thách thức cả từ bên trong lẫn bên ngoài, chắc chắn ngành nông nghiệp sẽ còn gặt hái được nhiều thành công hơn trong quá trình hội nhập, thể hiện tốt vai trò trụ đỡ của nền kinh tế trong mọi điều kiện, hoàn cảnh”.

Nguyễn Thanh