Xuất khẩu gạo vào chu kỳ mới

Có nhiều dấu hiệu cho thấy, thị trường gạo thế giới đang bước vào một chu kỳ mới: khó khăn hơn cho các nước xuất khẩu và ngược lại, thuận lợi hơn cho các nước nhập khẩu.

Trước hết, vào thời điểm mở màn cho 1 năm xuất khẩu gạo mới, có lẽ, không mấy ai nghi ngờ về tính khả thi của mục tiêu giữ nguyên 6 triệu tấn gạo xuất khẩu mà Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đã đạt được trong năm 2009, nhưng kim ngạch tối thiểu sẽ đạt ngưỡng 3 tỷ USD (mức cao là 3,2 tỷ USD).

Bởi lẽ, trong khi “cả làng” đều dự báo năm nay sẽ là “năm vàng” đối với xuất khẩu gạo, còn với thắng lợi giòn giã trong 4 cuộc đấu thầu cung cấp gạo cho Philippines, VFA có “lưng vốn dày” có lẽ chưa từng có với trên 1,4 triệu tấn gạo với mức giá lên tới trên 570 USD/tấn, chưa kể khối lượng gạo cung cấp cho thị trường này dưới hình thức hợp đồng thương mại, thì mục tiêu đạt giá gạo xuất khẩu bình quân cả năm dao động trong khoảng 500 - 533 USD/tấn cũng không ngoài sức tưởng tượng.

Tuy nhiên, trước việc giá gạo thế giới liên tục tụt dốc, đầu tháng 3 vừa qua, vị lãnh đạo của cơ quan này trấn an dư luận rằng, thị trường gạo thế giới quý II sẽ khởi sắc, còn đến khi gần hết “giờ G”, nó vẫn còn tiếp tục đi xuống, thì thời hạn này lại đẩy đến thời điểm hết quý này.

Cho dù còn rất xa với mong muốn, nhưng cũng cần nhấn mạnh một thực tế là, cho dù giá gạo thế giới tụt dốc, nhưng chắc chắn là nhờ có “lưng vốn” nói trên, kết quả xuất khẩu những hạt vàng này của nước ta cho tới thời điểm này vẫn rất đáng mừng.

Trước hết, số liệu thống kê của Tổ chức Nông – Lương Liên hiệp quốc (FAO) cho thấy, liên tục từ đầu năm đến nay, chỉ số giá gạo nói chung của thế giới tháng nào cũng tụt dốc, tổng cộng giảm đến 19,92%, trong đó mức giảm mạnh nhất trong tháng 2 lên tới 9,50%, còn tháng 3 cũng lên tới 6,85%.

Hơn thế, điều quan trọng nhất đối với nước ta chính là giá của nhóm gạo Indica chất lượng thấp còn giảm mạnh hơn nữa. Bởi lẽ, tổng mức giảm này đạt kỷ lục 23,63% và để giảm tới kỷ lục này, thì giá đã giảm mạnh liên tục trong 3 tháng đầu năm với các mức lần lượt là 8,02%; 5,96% và 9,76%.

Trong bối cảnh như vậy, việc các doanh nghiệp nước ta đã xuất khẩu được 2,863 triệu tấn gạo (tính đến ngày 10/6), giảm không quá mạnh so với cùng kỳ năm 2009, là một điều hết sức đáng mừng. Hơn thế, giá gạo xuất khẩu 5 tháng đầu năm nay đã đạt 454 USD/tấn, cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm 2009, chắc chắn là nhờ những thắng lợi trong 4 cuộc đấu thầu nói trên và do vậy, kim ngạch xuất khẩu so với cùng kỳ năm ngoái không giảm là một thành công lớn.

Thế nhưng, với những dự báo hồi đầu trung tuần tháng 6 này, khả năng xuất khẩu gạo sẽ không còn thuận lợi như 2 năm gần đây. Nguyên nhân là do cho dù liên tục tụt dốc mạnh như nói trên, nhưng nếu so với 4 năm đầu của chu kỳ sốt nóng hiện nay, vẫn có thể khẳng định rằng, với bình quân 223 điểm phần trăm, giá gạo thế giới trong 5 tháng đầu năm nay vẫn cao gấp 1,7 - 1,9 lần so với năm 2004, hoặc gấp 1,3 - 1,4 lần so với thời điểm trước khi giá gạo thế giới đạt kỷ lục mọi thời đại năm 2007.

Trong điều kiện như vậy, việc nguồn cung tăng mạnh sẽ tạo áp lực đẩy giá gạo thế giới tiếp tục tụt dốc. Bởi lẽ, theo dự báo của Bộ Nông nghiệp Mỹ, sau năm 2008 “hoảng loạn”, thị trường gạo thế giới lại thêm một lần hoảng loạn về dự báo mất mùa khủng khiếp của Ấn Độ vào năm 2009, nhưng thực ra, sản lượng gạo thế giới chỉ giảm 5,7 triệu tấn và so với kỷ lục 447,9 triệu tấn của năm 2008. Còn năm nay, thế giới sẽ được chứng kiến một năm được mùa kỷ lục 459,7 triệu tấn, tăng 17,5 triệu tấn và 3,96% so với năm 2009.

Do được mùa lớn như vậy, mặc dù tiêu dùng gạo thế giới năm nay cũng sẽ tăng kỷ lục 10,8 triệu tấn và 2,44%, nhưng thế giới vẫn có thêm 6,3 triệu tấn gạo để tăng dự trữ và đây sẽ là năm thứ 6 dự trữ gạo thế giới liên tục tăng.

Trong bối cảnh cung - cầu như vậy, nhập khẩu gạo thế giới trong năm nay cho dù sẽ là lần thứ hai vượt qua ngưỡng 31 triệu tấn, nhưng cũng chỉ tăng 1,64 triệu tấn và 5,23% so với năm 2009.

Không những vậy, điều đặc biệt quan trọng là ở chỗ, cho dù nỗ lực vượt bậc đẩy mạnh xuất khẩu để tái lập kỷ lục xuất khẩu 10 triệu tấn gạo trong năm nay, nhưng kho dự trữ gạo của “người khổng lồ” Thái Lan vào cuối năm sẽ tiếp tục tăng 1,15 triệu tấn và đạt kỷ lục chưa từng có hơn 7,4 triệu tấn. Hẳn nhiên, sẽ là rất không công bằng nếu nói rằng, việc giá gạo thế giới tụt dốc trong những tháng qua và có nhiều khả năng sẽ còn giảm thêm nữa đều là do những tác nhân này. Bởi lẽ, vẫn theo dự báo của Bộ Nông nghiệp Mỹ, ngoại trừ việc Việt Nam không thể giữ nguyên kỷ lục xuất khẩu 6 triệu tấn gạo trong năm nay, còn những quốc gia xuất khẩu gạo chủ yếu khác cũng đều nhắm vào “phần bánh tăng thêm” quá ít nói trên để đẩy hàng ra thị trường thế giới, điển hình là Pakistan tăng 300.000 tấn, Ấn Độ và Brazil cùng tăng 200.000 tấn..., nên rõ ràng, việc Thái Lan tăng xuất khẩu nửa triệu tấn và kho gạo dự trữ khổng lồ của Thái Lan chính là tác nhân quan trọng nhất kéo giá gạo thế giới xuống.

Đình Bích (Nguồn: Đầu tư)