Hợp tác Việt Nam – Châu Phi: Tiềm năng lớn trong lĩnh vực nông nghiệp và khoáng sản

Châu Phi đang được những nhà kinh tế hàng đầu thế giới xem như lục địa có nhiều tiềm năng và thế mạnh về tài nguyên khoáng sản chưa được khai thác. Các lĩnh vực hợp tác với Châu Phi còn nhiều cửa mở trong công nghiệp, thương mại, đầu tư, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp… Đây là lợi thế để các doanh nghiệp Việt Nam hợp tác phát triển.

Tiềm năng phát triển nông nghiệp

Châu Phi có dân số đông, tăng nhanh, một thị trường tiêu thụ có nhu cầu cao của thế giới, đặc biệt trong bối cảnh an ninh lương thực đang đòi hỏi cấp thiết của nhiều nước châu Phi hiện nay. Theo phân tích của các chuyên gia, chính tình trạng nông nghiệp kém phát triển là một trong những nguyên nhân làm cho nền kinh tế châu Phi không phát huy hết những tiềm năng sẵn có của mình. Ngoài ra, cũng có ý kiến cho rằng, các nước châu Phi cần tập trung đầu tư cho nông nghiệp vì đây là ngành kinh tế mũi nhọn tạo ra nhiều việc làm nhất. Lĩnh vực nông nghiệp châu Phi cần vốn đầu tư khoảng 40 tỷ USD để thay đổi tình trạng phụ thuộc chủ yếu vào nhập khẩu lương thực như hiện nay. Theo con số thống kê hiện tại, mỗi năm các nước châu Phi phải chi 18 tỷ USD nhập khẩu lương thực.

Trước thực tế trên, bài học từ một nước phải nhập khẩu gạo, đến nay Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nước giữ vị trí xuất khẩu gạo hàng đầu trên thế giới. Chính những kinh nghiệm quý báu đó, các quốc gia châu Phi đánh giá cao và rất mong muốn có sự hợp tác lâu dài và bền chặt với Chính phủ Việt Nam trong lĩnh vực nông nghiệp. Theo những thông tin mới nhất, hiện nay nhiều quốc gia châu Phi đã chính thức đặt vấn đề mở rộng hợp tác đi vào chiều sâu bằng cách đưa nông dân Việt Nam sang châu Phi, triển khai các chương trình sản xuất lúa và chế biến tại chỗ. Hiện tại, ở một số quốc gia châu Phi như Benin, Mali, Mozambique, Guinea Conakry… cũng có khoảng hơn 30 chuyên gia nông nghiệp Việt Nam đang trực tiếp giúp các nước bạn về nhiều ứng dụng công nghệ - khoa học mà Việt Nam đã thành công trong thời gian qua.

Ngoài ra, Việt Nam cũng chú trọng giúp đỡ các nước châu Phi đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong các lĩnh vực vốn là thế mạnh của Việt Nam như nông nghiệp, thủy sản thông qua nhiều chương trình đào tạo đại học, đào tạo ngắn hạn cho chuyên gia và kỹ thuật viên. Để triển khai một cách sâu rộng, Chính phủ Việt Nam cho triển khai hàng loạt các biện pháp nhằm hỗ trợ phát triển nông thôn tại châu Phi như: giới thiệu các giống cây trồng và vật nuôi mới, đẩy mạnh nuôi trồng thuỷ sản, hỗ trợ tái trồng rừng, bảo vệ môi trường, hoạt động về mục đích an ninh lương thực cũng như giảm nhẹ tác động của thiên tai. Các chuyên gia Việt Nam giúp nông dân Châu Phi xây dựng các mô hình chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực thuỷ lợi, chăn nuôi, trồng trọt, nuôi ong, thuỷ sản, chế biến nông sản... Đặc biệt, mô hình sản xuất lúa gạo đã được các chuyên gia Việt Nam thí điểm ở Senegal đem lại hiệu quả cao, giúp nông dân nơi đây gia tăng giá trị. Ngoài ra, một số ngành nghề mới như khai thác nước ngọt, nuôi ong cũng được các chuyên gia Việt Nam phổ biến kinh nghiệp cho nông dân một số nước Châu Phi. Bên cạnh đó, thông qua mạng lưới chuyên gia, Chính phủ Việt Nam còn giúp các nước châu Phi cải thiện chính sách nông nghiệp, cụ thể như quản lý nguồn tài nguyên nước, các chính sách cải cách ruộng đất...

Cơ hội lớn cho các doanh nghiệp

Theo ông Lý Quốc Hùng – Vụ trưởng Vụ Thị trường châu Phi – Tây Á, Nam Á (Bộ Công Thương), các nước Châu Phi từ lâu đã nổi tiếng về tài nguyên quan trọng như: chiếm 9,5% trữ lượng dầu, 8,2% trữ lượng khí đốt, 90% trữ lượng cô-ban, 90% platin, 50% vàng, 98% crôm, 64% măng-gan, 33% uranium của thế giới. Tuy nhiên, từ lâu nền công nghiệp châu Phi lại được xếp hàng lạc hậu nhất thế giới. Trừ dầu mỏ, khí đốt, khoáng sản tương đối phát triển ở một số nước, các ngành công nghiệp còn lại không đáp ứng được nhu cầu của châu lục. Theo các chuyên gia kinh tế, trong nhiều năm qua, tỉ lệ tăng trưởng trong ngành công nghiệp của hầu hết các nước châu Phi liên tục có dấu hiệu giảm sút. Quy mô của các công ty trong lĩnh vực công nghiệp đa phần còn hạn chế về tài chính và lạc hậu về công nghệ. Chính bởi những khó khăn, hạn chế trên về đường lối phát triển kinh tế, ngày nay, các nước châu Phi coi công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là nhiệm vụ hàng đầu và giải pháp duy nhất để ổn định phát triển kinh tế.

Trong khi ở Việt Nam, sau một thời gian dài ổn định chính trị, phát triển kinh tế, đến nay các lĩnh vực then chốt của nhiều ngành kinh tế đã có sự phát triển vững chãi, có tiềm năng và lợi thế cạnh tranh trên trường quốc tế như: dệt may, da giày, thiết bị nông nghiệp, đồ điện, điện tử, xe đạp- xe máy, vật liệu xây dựng, đồ gỗ, đồ nhựa, dược phẩm, máy tính và linh kiện… và đây cũng chính là những lĩnh vực Việt Nam cần khai thác tối đa để hợp tác lâu dài với các quốc gia Châu Phi trong tương lai. Cụ thể, Tập đoàn dầu khí quốc gia Việt Nam (PVN) cũng đã có nhiều dự án hợp tác về dầu khí tại Algeria. Ngoài ra, các công ty hóa chất, khai thác khoáng sản Việt Nam cũng có thể hợp tác với Châu Phi để khai thác nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú với trữ lượng lớn như bạch kim, crôm, mangan, cô ban, vàng, kim cương, đồng, sắt, than, thiếc, bauxite, phốt phát… Bên cạnh đó, với cơ cấu dân số đông, tăng nhanh, châu Phi là thị trường có khả năng tiêu thụ các sản phẩm dệt may vốn là thế mạnh của các doanh nghiệp Việt Nam.

Châu Phi và Việt Nam đang đứng trước những vận hội mới để nâng tầm quan hệ hợp tác phát triển kinh tế. Cả hai bên đều có những thế mạnh riêng, chủng loại hàng hóa khác nhau, do đó sẽ không bị cạnh tranh, dễ dàng cho việc trao đổi và thắt chặt mối quan hệ bạn hàng.