Cần thêm chế tài đủ mạnh để phòng chống buôn lậu thuốc lá

15:42:53 | 27/2/2018

Thuốc lá lậu gây thất thu thuế nặng nề cho ngân sách nhà nước khoảng 10.000 tỷ đồng/năm. Để ngăn chặn tình trạng trên, nhiều đơn vị chức năng ở các địa phương hy vọng, những lỗ hổng pháp lý sớm được sửa đổi, bổ sung để có cơ sở đấu tranh hiệu quả hơn trong chống buôn lậu thuốc lá và giảm tối thiểu các tác động xấu đến tình hình an ninh, trật tự xã hội, sức khỏe, việc làm của người dân.

Ông Nguyễn Sỹ Cương, Đại biểu Quốc hội khóa 14 nhiệm kỳ 2016 - 2021 mang túi đựng thuốc lá lậu để làm ví dụ cho tình trạng buôn lậu thuốc lá

Chưa có chế tài đủ mạnh

Nhiều năm qua, tình hình buôn bán, vận chuyển thuốc lá lậu diễn biến hết sức phức tạp với nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi, trọng điểm là khu vực biên giới các tỉnh Long An, An Giang, Kiên Giang, Tây Ninh, Quảng Trị, Quảng Ninh, Bình Phước… Nguyên nhân dẫn đến buôn lậu thuốc lá gia tăng là do chúng ta chưa có chế tài đủ mạnh và quan điểm xử lý hành vi buôn bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép thuốc lá điếu nhập lậu giữa các bộ, ngành vẫn còn khác nhau.

Sau hơn ba năm thực hiện Chỉ thị 30-CT/TTg ngày 30/9/2014 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá, tình hình buôn lậu thuốc lá vẫn diễn biến phức tạp với nhiều thủ đoạn liều lĩnh, công khai. Theo thống kê của Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam năm 2016, buôn lậu thuốc lá khiến ngân sách thất thu gần 10.000 tỷ đồng. Năm 2017, nạn buôn lậu thuốc lá tiếp tục gia tăng. Nguyên nhân được đổ lỗi cho cơ chế, chính sách và điều kiện khách quan. Ở các tỉnh biên giới Tây Nam, các khu vực được coi là điểm nóng về buôn lậu thuốc lá, đã chứng kiến thuốc lá lậu được vận chuyển bằng xe máy theo từng tốp từ năm đến bảy xe gắn máy công khai cả ngày lẫn đêm… với mức độ liên tục có thể vận chuyển tới cả triệu bao thuốc lá mỗi ngày. Chúng được chuyển qua biên giới vào nước ta chủ yếu theo các đường mòn, lối mở... Cứ vài trăm mét lại có một chốt xe ôm cảnh giới về sự xuất hiện của các lực lượng chức năng. Khi các tổ công tác liên ngành rút thì thuốc lá lậu lại tiếp tục tuồn vào nội địa, rồi được đưa lên ô-tô vận chuyển về Long An, TP. Hồ Chí Minh rồi tỏa đi các tỉnh, thành phố khác.

Dễ dàng mua thuốc lá lậu ở ngay các chợ trong nội địa của một số tỉnh phía Nam đã cho thấy công tác chống buôn lậu thuốc lá vẫn gặp phải nhiều thách thức lớn. Trên diễn đàn Quốc hội, đại biểu Nguyễn Sĩ Cương (Ninh Thuận) đã không ngại ngần giơ lên bọc thuốc lá lậu mà ông mua được trong chuyến đi thực tế tại các tỉnh phía Nam cách đây chưa lâu. “Ở các chợ như chợ Châu Đốc (An Giang), chợ Kiến Tường ở thị trấn Kiến Tường, chợ Tuyên Đốc ở thị trấn Thạnh Hóa (Long An), cho đến chợ Học Lạc nổi tiếng ở TP. Hồ Chí Minh, có trưng bày hay không trưng bày, nhưng muốn mua thuốc lá gì cũng có. Đây là toàn bộ số thuốc lá mà tôi đã mua được trong chuyến đi thực tế tại các tỉnh phía Nam”, ông Cương nói.
Không phủ nhận kết quả cũng như những cố gắng mà lực lượng chống buôn lậu trong thời gian qua, nhưng ông Cương cũng thẳng thắn cho rằng, một thực tế của chuyến đi chính là nếu không tăng cường và chống tiêu cực thì buôn lậu còn gia tăng. Câu chuyện mang hơi thở cuộc sống được ông Cương đem tới nghị trường cũng nói lên thực tế của tình trạng buôn lậu thuốc lá thời gian qua.

Tại Hội nghị tuyên truyền về tác hại của buôn bán, vận chuyển và tàng trữ thuốc lá ngoại nhập lậu vừa diễn ra tháng 8/2017, câu chuyện buôn lậu thuốc lá thu siêu lợi nhuận chỉ sau ma túy đã được nhắc tới. Theo Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam, lý do khiến cho buôn lậu vì thuốc lá có sức hấp dẫn do gọn nhẹ, dễ vận chuyển, lợi nhuận cao, trốn tất cả các loại thuế gồm: thuế tiêu thụ đặc biệt 70%; đóng góp Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá 1,5%; thuế giá trị gia tăng 10%; và thuế nhập khẩu 135%. Đáng nói là, đối tượng buôn lậu chủ yếu là nhóm cư dân biên giới không có việc làm ổn định, thông thạo ngôn ngữ, địa bàn để tham gia vận chuyển thuê hàng lậu; các đối tượng thường xuyên qua lại biên giới… khi bị các lực lượng chức năng bắt giữ sẵn sàng chống trả lực lượng chức năng để cướp hàng.

Cũng nói về vấn đề chống buôn lậu chưa được triệt để, Đại biểu Nguyễn Sĩ Cương cho rằng: Chúng ta cứ đề nghị tăng thuế vì cho rằng thuốc lá của Việt Nam rẻ. Việc tăng thuế theo lộ trình tôi cho là cần thiết, nhưng hiện tại thuốc lá sản xuất trong nước, loại rẻ nhất cũng khoảng 10.000 đồng/bao, trong khi đó thuốc lá lậu nhiều loại có 4.000 đồng/bao. Như vậy, việc tăng thuế với thuốc lá vô tình lại kích cầu cho buôn lậu, trong khi công tác chống buôn lậu chưa mang lại nhiều kết quả.

Không sử dụng và tái xuất thuốc lá lậu

Cũng ngay trên diễn đàn Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công Thương – ông Trần Tuấn Anh cũng cho hay, đối với mặt hàng thuốc lá, nếu chỉ đấu tranh việc buôn bán lẻ thuốc lá điếu thì không ăn thua, bởi việc tổ chức buôn lậu đã trở thành hệ thống rất tinh vi, rất lớn bao gồm cả đầu nậu ngoài biên giới cho đến hệ thống chuyên chở vận chuyển phân phối đến tận khâu bán lẻ tại thị trường trong nước. Chính vì vậy các hoạt động của Ban chỉ đạo 389 cũng như các lực lượng chuyên ngành trong đó có quản lý thị trường đang tập trung quyết liệt vào các nội dung để khắc phục những bất cập đã được các cơ quan chức năng chỉ ra.

Chia sẻ tâm tư về “vấn đề cho phép tiêu thụ trong nước và tái xuất thuốc lá lậu khi không biết việc bán tiêu thụ trong nước thu về cho ngân sách được bao nhiêu, nhưng cơ hội để hợp pháp hóa thuốc lá lậu mang lại tác hại vô cùng to lớn” được Đại biểu Nguyễn Sĩ Cương chỉ ra. Bộ trưởng Trần Tuấn Anh cũng cho hay, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành cũng đã có quan điểm rất quyết liệt là không sử dụng và tái xuất thuốc lá lậu, vì lợi ích mang lại không bao nhiêu nhưng nguy cơ rất lớn ra thị trường thông qua hoạt động thẩm lậu.

Trên thực tế, trong thời gian vừa qua, rất nhiều hoạt động tái xuất thuốc lá lậu và tịch thu được đã có những dấu hiệu thẩm lậu trở lại trong thị trường nội địa của Việt Nam. Hàng loạt bất cập khác trong việc quản lý thuốc lá lậu tái xuất cũng đặt ra vấn đề quản lý của chúng ta, cũng như hiệu quả quản lý đối với thị trường, đối với người tiêu dùng, đối với ngành công nghiệp cũng như đối với thất thu ngân sách của nhà nước.

“Chính vì vậy, trong phiên họp thường kỳ của Chính phủ tháng 6/2017, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo, tất cả các lô hàng nhập lậu khi tịch thu đều phải tiêu hủy chứ không có tái xuất, trừ những trường hợp đặc biệt phải báo cáo với Thủ tướng xem xét. Đây là một động thái tích cực, quyết liệt và phù hợp với quan điểm chung của các bộ, ngành trong quản lý nhà nước, phù hợp với yêu cầu thị trường”, Bộ trưởng Trần Tuấn Anh nói.

Ngày 20/6/2017, Quốc hội đã thông qua sửa đổi Bộ Luật hình sự năm 2015, theo đó sửa đổi điều 190, 191 theo hướng thuốc lá lậu là hàng cấm, truy cứu trách nhiệm hình sự, phạt tù từ 01 năm đến 05 năm đối với các trường hợp vận chuyển từ 1.500 bao đến 3.000 bao; phạt tù từ 5-10 năm đối với các trường hợp vận chuyển từ 3.000 bao đến dưới 4.500 bao; và phạt tù tới 15 năm khi buôn bán, vận chuyển 4.500 bao thuốc lá điếu nhập lậu trở lên… Việc sửa đổi bộ luật hình sự cho thấy sự quyết tâm của Chính phủ và các bộ ngành trong công tác đấu tranh chống thuốc lá nhập lậu.

Văn Lượng