TPP Việt Nam – Hoa Kỳ: Cơ hội vàng cho nền kinh tế Việt Nam

Hiệp định thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP) thực sự sẽ là cơ hội vàng cho nền kinh tế Việt Nam, thậm chí phạm vi ảnh hưởng cũng như lợi ích đem lại của TPP có phần vượt xa cả việc gia nhập WTO. Đó là chia sẻ của ông Lê Văn Tăng, Cục trưởng Cục Quản lý Đấu thầu, Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong buổi hội thảo “Mua sắm chính phủ trong Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP)” vừa được tổ chức mới đây tại HN. Bên lề hội thảo, PV Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc trao đổi với ông Lê Văn Tăng xung quanh chủ đề trên.

Rõ ràng, lợi ích của TPP đem lại là rất đáng kỳ vọng, nhưng với một bạn hàng lớn như Hoa Kỳ, Việt Nam sẽ có lợi ích gì khi tham gia các chương trình mua sắm Chính phủ ưu đãi của Hoa Kỳ?

Thực tế, chương trình mua sắm chính phủ là một trong những nội dung quan trọng hàng đầu trong chiến lược đàm phán của Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương giữa các nước đối tác. Cụ thể, Hiệp định đầu tiên về mua sắm chính phủ (Hiệp định đi kèm của GATT về mua sắm chính phủ đã được ký kết từ năm 1981), nội dung chính gồm: Giới hạn các mặt hàng do các cơ quan Chính phủ ở trung ương mua; và Hoa Kỳ là một trong những nước thành viên. Tiếp theo, Hiệp định về mua sắm chính phủ (GPA) năm 1996 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) mở rộng Hiệp định GATT về mua sắm chính phủ đã được mở rộng phạm vi hơn gồm: Các dịch vụ; Các cơ quan chính quyền dưới trung ương; Các doanh nghiệp chính phủ (và các cơ quan khác). Hoa Kỳ là một trong 41 nước thành viên của WTO tham gia Hiệp định GPA. Hoa Kỳ cũng đã và đang thực hiện các Hiệp định thương mại tự do FTA, trong đó có nghĩa vụ mua sắm chính phủ với 16 quốc gia bao gồm: Australia, Canada, Chile, Mexico, Oman, Peru, Singapore… Còn ba nước khác đang chờ Quốc hội Hoa Kỳ phê chuẩn là FTA ký với Columbia, Hàn Quốc và Panama.

Đến thời điểm hiện tại Việt Nam chưa nằm trong danh sách các nước đối tác chiến lược trong chương trình mua sắm chính phủ của Hoa Kỳ theo chương trình của TPP. Thời gian tới, Chính phủ Việt Nam và các cơ quan hữu quan cần tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa các chương trình đàm phán ngoại giao quốc tế để trở thành thành viên đầy đủ của sân chơi này. Với một nền kinh tế có tiềm lực hàng đầu trên thế giới, nhu cầu hàng hóa lớn như Hoa Kỳ sẽ là một cơ hội lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam thâm nhập sâu vào thị trường này. Cùng với đó, là các lợi ích khổng lổ của chương trình đem lại như: Khối lượng giao dịch các gói chương trình mua sắm chính phủ thường rất lớn chiếm 10 – 15% GDP, Việt Nam cũng có cơ hội đấu thầu trên cùng một cơ sở điều kiện như các nhà cung ứng trong nước của các nước thành viên TPP khác, có cơ hội tiết kiệm chi phí với mức độ cạnh tranh cao. Nói một cách đơn giản hơn, các nhà thầu Việt Nam sẽ có đầy đủ các quyền lợi cạnh tranh thương mại bình đẳng với các nhà thầu sở tại tại Hoa Kỳ cũng như các nhà thầu quốc tế đã là thành viên chính thức với chính phủ Hoa kỳ. Việt Nam sẽ không còn phải chịu áp lực từ chính sách chống bán phá giá, chịu mức thuế suất cao áp dụng đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của VN trong thời gian trước đây.

Về mặt pháp lý, chính phủ cũng như doanh nghiệp Việt Nam có gặp phải những trở ngại khi tham gia vào chương trình này không, thưa ông ?

Về mặt hành chính, Chính phủ Hoa Kỳ sẽ tạo điều kiện tối ưu nhất để các nhà thầu quốc tế tham gia vào các chương trình mua sắm của họ. Cụ thể, sẽ có ba phương pháp đấu thầu trong TPP là: Đấu thầu công khai, Đấu thầu chọn lọc, Đấu thầu hạn chế. Thời hạn đấu thầu cũng được quy định tối thiểu là 40 ngày và có thể giảm xuống không ít hơn 10 ngày với các trường hợp đặc biệt như động đất, sóng thần, thiên tai địch họa… Ngoài ra, trong khâu hậu kiểm của quá trình đầu thấu, chính phủ Hoa Kỳ cũng có các nguyên tắc hết sức minh bạch như: Một nhà thầu, khi không thắng thầu, có quyền chất vấn lại cơ quan tổ chức đầu thầu, vì lý do gì mà nhà thầu không trúng thầu và cơ quan tổ chức đầu thầu sẽ phải đưa ra câu trả lời xác đáng nhất, với thời gian tối thiểu là 10 ngày. Và cơ quan tổ chức đầu thầu cũng là một cơ quan xem xét độc lập và công bằng trong hệ thống chính quyền Hoa Kỳ.

Vậy, các đối tác chính trong chương trình này sẽ là cơ quan nào trong chính phủ Hoa Kỳ, thưa ông ?

Hiện, bốn cơ quan mời thầu đứng đầu danh sách có giá trị hợp đồng được trao, chiếm tới 91% tổng giá trị thầu được quy định của Hoa Kỳ là: Bộ Quốc Phòng, Bộ Y tế, và Dịch vụ Nhân sinh, Bộ Năng lượng và Cơ quan Quản lý dịch vụ chung (GSA).

Ông có thể cho biết về nhu cầu mua sắm của phía Hoa Kỳ và sự tham gia của phía Việt Nam?

Số liệu năm 2009 cho thấy, về đồ gỗ, tổng giá trị mua sắm của chính phủ Hoa Kỳ là 1,8 tỷ USD và Việt Nam xuất khẩu được 3,4 tỷ USD; về thiết bị y tế, tổng giá trị mua sắm của chính phủ Hoa Kỳ là 16,7 tỷ USD và Việt Nam xuất khẩu được 252 triệu USD; cá và các sản phẩm của cá, tổng giá trị mua sắm của chính phủ Hoa Kỳ là 1,6 tỷ và Việt Nam xuất khẩu được 3,9 tỷ; máy tính và phần mềm, tổng giá trị mua sắm của chính phủ Hoa Kỳ là 10,8 tỷ và Việt Nam xuất khẩu được 83,9 triệu; linh kiện phương tiện cơ giới, tổng giá trị mua sắm của chính phủ Hoa Kỳ là 2,8 tỷ USD và Việt Nam xuất khẩu được 234 triệu USD. Các số liệu trên cho thấy ngoài những mặt hàng truyền thống của Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ, thì thị trường này vẫn còn bỏ ngỏ nhiều cơ hội với các doanh nghiệp nếu họ biết khai thác tốt các điều kiện thương mại để tăng kim ngạch xuất khẩu hơn nữa.

Trong dài hạn, đâu sẽ là các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ, thưa ông ?

Nhìn vào số liệu phân tích trên, có thể thấy từ trước đến nay đồ gỗ và cá và các sản phẩm của cá sẽ vẫn là các mặt hàng xuẩt khẩu chủ lực của Việt Nam sang Hoa Kỳ. Thời gian tới, chính phủ Việt Nam cần đầu tư mạnh hơn nữa cho khu vực sản xuất nông nghiệp bởi đây cũng là thế mạnh của Việt Nam với các sản phẩm như: cà phê, hồ tiêu, hạt điều.v.v… Một mặt hàng cũng có lợi nhuận cao đối với các doanh nghiệp Việt Nam là các sản phẩm may mặc cũng cũng cần có những chương trình xúc tiến thương mại rốt ráo hơn nữa cũng như đầu tư máy móc kỹ thuật để tăng hàm lượng tinh chế, tránh việc xuất khẩu quá nhiều sản phẩm thô như hiện nay.

Anh Phương