FDI: Bức tranh hai màu sáng tối

Tưởng chừng như bức tranh thu hút vốn trực tiếp nước ngoài FDI chỉ toàn gam màu trầm tối trong bối cảnh xu hướng FDI toàn cầu suy giảm, nhưng vẫn có những điểm sáng chân thực.

Mục tiêu thu hút 20 tỷ USD vốn FDI trong năm 2011 không đạt được, đến tháng 11 cả nước có 919 dự án mới được cấp giấy chứng nhận đầu tư và 324 lượt dự án đăng ký tăng vốn đầu tư, với tổng vốn đăng ký đạt 12,69 tỉ đô la Mỹ, giảm 16% so với cùng kỳ năm trước. Nhưng lượng giải ngân lại không sụt giảm, luồng vốn đã không chỉ tập trung vào thị trường bất động sản mà đổ vào cách ngành sản xuất, chế tạo, xây dựng và các dự án sản xuất phân phối điện, cấp nước… cho thấy một hướng đi bền vững hơn cho FDI và nền kinh tế Việt Nam.

Gam trầm bất động sản

Trong nhiều năm liền, thị trường bất động sản hút một lượng FDI cực lớn, luôn dẫn đầu số vốn đăng ký, năm qua lại rất thấp so với các lĩnh vực khác. 11 tháng năm 2011, tổng số vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm vào lĩnh vực bất động sản chỉ đạt 464,13 triệu đô la Mỹ, xếp thứ tư về lĩnh vực có vốn đầu tư nhiều vào VN, rất thấp so với ba lĩnh vực khác có vốn đăng ký trên 1 tỉ đô la Mỹ là công nghiệp chế biến, chế tạo; sản xuất phân phối điện; và xây dựng.

Đó là diễn biến rất nhanh, bởi chỉ 2,3 năm trước, dòng vốn FDI vào bất động sản vẫn chiếm thế áp đảo. Đỉnh cao là năm 2008, vốn FDI vào lĩnh vực này đạt mức cao nhất trên 23 tỉ đô la Mỹ. Ngay cả trong thời gian bị ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2010, bất động sản cũng chiếm phần lớn vốn FDI, đạt tổng cộng khoảng 6,84 tỉ đô la Mỹ và trở thành lĩnh vực thu hút nhiều vốn FDI nhất trong năm. Chỉ từ đầu năm 2012, tình hình đã thay đổi hoàn toàn khi dòng vốn đổ vào bất động sản giảm đột ngột, khó khăn trên thị trường vì thế càng trở nên trầm trọng hơn.

Nguyên nhân của sự quay lưng đột ngột này, ngoài tác động từ khó khăn của kinh tế toàn cầu, mà nguyên nhân quan trọng từ đổ vỡ đầu tư, kinh doanh bất động sản, còn có những khó khăn mang tính đặc thù riêng của VN, với tình hình lạm phát và lãi suất tăng cao trong khi tính thanh khoản bị giới hạn do chính sách thắt chặt tín dụng của nhà nước.

Một tác động khác từ chính diễn biến của thị trường bất động sản, thị trường đã trầm lắng trong một thời gian dài, phân khúc chung cư, đặc biệt là chung cư cao cấp đóng băng và giá giảm mạnh. Thực tế là trong thời gian qua tại một số thành phố lớn như Tp.HCM và Hà Nội, một số chủ đầu tư phải giảm giá bán căn hộ hoặc giảm tiền thuê mặt bằng ở các cao ốc văn phòng, nhiều dự án bị đình trệ và phải tạm dừng triển khai xây dựng. Diễn biến này làm nản long những nhà đầu tư vào thị trường này.

Đổ vốn vào sản xuất

Phân tích các dự án đăng ký mới và tăng vốn cho thấy điểm sáng trong bức tranh thu hút FDI. Số vốn đăng kỳ tăng thêm tăng 50% so với cùng kỳ năm ngoái. Số vốn đăng ký mới không đạt mục tiêu, nhưng hướng đi của luồng vốn cho thấy hướng phát triển bền vững, vốn FDI đổ vào lĩnh vực sản xuất. Lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo là lĩnh vực thu hút được nhiều sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài với 382 dự án đầu tư đăng ký mới, tổng số vốn cấp mới và tăng thêm là 6,24 tỉ đô la Mỹ, chiếm 49,1% tổng vốn đầu tư đăng ký trong 11 tháng. Lĩnh vực sản xuất phân phối điện đứng thứ hai với tổng vốn đầu tư đăng ký cấp mới và tăng thêm là 2,53 tỉ đô la Mỹ, chiếm gần 20% tổng vốn đầu tư. Đứng thứ 3 là lĩnh vực xây dựng với 119 dự án đầu tư mới, tổng vốn đầu tư đăng ký cấp mới và tăng thêm khoảng 1,19 tỉ đô la Mỹ, chiếm 9,4%. Tiếp theo là lĩnh vực kinh doanh bất động sản với tổng số vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm là 464,13 triệu đô la Mỹ, chiếm 3,7%.

Con số đăng ký sụt giảm khá manh so với năm 2010, nhưng ước tính các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài đã giải ngân được hơn 10 tỉ đô la Mỹ, tăng chút ít so với năm trước, khoảng 2%. Chứng tỏ rằng dòng vốn FDI vào Việt Nam đang đi đúng hướng và ngày càng chất lượng hơn.

Trước việc sụt giảm con số vốn đăng ký FDI nhiều người đặ vấn đề môi trường đầu tư tại Việt Nam đã trở nên kém hấp dẫn hơn trước, do hạn chế về cơ sở hạ tầng và chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, thực tế là các dự án đăng ký mới cho thấy có rất nhiều nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến tìm hiểu môi trường đầu tư tại VN trong một số lĩnh vực công nghệ cao như sản xuất pin năng lượng mặt trời và các nhà đầu tư Nhật Bản cũng rất quan tâm đến những lĩnh vực công nghiệp phụ trợ, cơ sở hạ tầng,… Có thể khẳng định môi trường đầu tư tại VN vẫn hấp dẫn các nhà đầu tư.

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ra Chỉ thị số 1617/CT-TTg về việc tăng cường thực hiện và chấn chỉnh công tác quản lý đầu tư trực tiếp nước ngoài. Đáng chú ý là Cục đầu tư nước ngoài sẽ kiểm tra các dự án FDI liên quan đến lĩnh vực bất động sản. Quan điểm của Cục là nếu dự án nào không đủ khả năng, hoặc không hiệu quả sẽ bị rút giấy phép đầu tư hoặc đề xuất các cơ quan liên quan can thiệp. Một số dự án chưa được triển khai do nhà đầu tư có những lý do chính đáng sẽ được các cơ quan chức năng xem xét và tìm cách tháo gỡ. Ngoài ra, để đảm bảo an ninh năng lượng, Cục sẽ lên kế hoạch rà soát lại các dự án FDI liên quan đến các lĩnh vực sắt thép, xi măng, và có biện pháp chấn chỉnh, vì đây là những dự án tiêu tốn nhiều năng lượng.

Tất cả các động thái trên cho thấy định hướng của Chính phủ thu hút FDI theo hướng phát triển bền vững, ưu tiên các nhà đầu tư có thực lực, các dự án khu vực sản xuất, sử dụng công nghệ cao…. Năm 2012, VN đặt mục tiêu tiêu thu hút khoảng 17 tỷ USD vốn FDI.

Thanh Nga