Khơi thông nguồn lực, tạo đà cho doanh nghiệp tăng tốc chuyển đổi kép

Trong bối cảnh biến động toàn cầu, chuyển đổi kép (chuyển đổi xanh và chuyển đổi số) đã trở thành cuộc đua định hình tương lai. Để biến chiến lược này thành động lực tăng trưởng thực chất, Việt Nam đang tập trung khơi thông các điểm nghẽn về nguồn lực, tạo bệ phóng giúp doanh nghiệp vượt thách thức và tăng tốc phát triển bền vững.

Động lực tăng trưởng từ hạ tầng số và kinh tế số

Nhìn lại chặng đường vừa qua, hạ tầng số - mạch máu của nền kinh tế hiện đại đã có bước đột phá ngoạn mục về năng lực và chất lượng. Với mạng 5G phủ sóng gần 59% dân số và tốc độ internet lọt top 20 thế giới, Việt Nam đã xây dựng được nền móng vững chắc cho sự phát triển.

Đến năm 2025, số lượng doanh nghiệp công nghệ số chạm mốc khoảng 80.000 đơn vị, kéo theo kim ngạch xuất khẩu sản phẩm công nghệ ước đạt 172 tỷ USD, tăng gấp 1,7 lần so với năm 2020. Đặc biệt, thương mại điện tử đang trở thành “mỏ vàng” với quy mô ước đạt 36 tỷ USD, duy trì mức tăng trưởng ấn tượng từ 22 - 25% mỗi năm.

Xã hội số đang hình thành rõ nét với thói quen thanh toán không dùng tiền mặt, đạt trên 295 triệu tỷ đồng, gấp 26 lần GDP với hơn 20,2 tỷ giao dịch trong năm 2025. Các dịch vụ công, y tế, giáo dục cũng đang được số hóa triệt để nhằm phục vụ người dân tốt hơn, từ việc khám chữa bệnh bằng căn cước công dân gắn chip cho đến chi trả an sinh xã hội qua tài khoản ngân hàng, đảm bảo tinh thần không ai bị bỏ lại phía sau.

Thực tế tại nhiều doanh nghiệp Việt cho thấy chuyển đổi kép đang mang lại giá trị tác động vượt trội. Điển hình như Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông đã giảm tới 70% điện năng tiêu thụ trên mỗi đơn vị doanh thu nhờ áp dụng mô hình số hóa và xanh hóa. Tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), việc tự động hóa 100% trạm biến áp 110kV và ứng dụng AI trong giám sát đã giúp tối ưu hóa vận hành lưới điện quốc gia.

Ngay cả những ngành thâm dụng năng lượng và tài nguyên như hóa chất hay nông nghiệp cũng đang chuyển mình. Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) đặt mục tiêu giảm 5% phát thải và tăng tỷ lệ năng lượng tái tạo, coi đây là điều kiện tiên quyết để tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Rõ ràng, việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh thông qua công cụ số đang giúp hàng hóa Việt Nam vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe của các thị trường khó tính như Âu, Mỹ.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, nền kinh tế vẫn đối mặt với những thách thức nội tại không nhỏ. Thể chế và chính sách dù đang tăng tốc hoàn thiện cơ chế vẫn còn những khoảng trống, đặc biệt là các quy định pháp lý cho những mô hình kinh doanh mới. Thủ tục hành chính trong một số lĩnh vực, đơn cử như việc lắp đặt điện mặt trời áp mái phục vụ sản xuất xanh, vẫn còn rườm rà, đi qua nhiều cấp khiến không ít doanh nghiệp nản lòng.

Một rào cản lớn khác là sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao am hiểu cả về công nghệ và tư duy phát triển bền vững. Năng lực đổi mới sáng tạo và nghiên cứu - phát triển (R&D) của phần lớn doanh nghiệp Việt còn khiêm tốn. Song song với đó, vấn đề an ninh mạng, lừa đảo trực tuyến và lộ lọt dữ liệu cá nhân vẫn diễn biến phức tạp, tạo ra tâm lý e ngại trong quá trình chuyển đổi.

Theo khuyến nghị của chuyên gia quốc tế từ Tổ chức Hợp tác Phát triển Quốc tế Đức (GIZ), đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), Chính phủ cần có các gói hỗ trợ tài chính xanh và tư vấn kỹ thuật cụ thể. Việt Nam cần tận dụng ngoại lực để tiếp cận công nghệ và vốn, đồng thời chú trọng đào tạo lại kỹ năng cho người lao động để không ai bị tụt hậu trước làn sóng AI và tự động hóa.

Cú hích “chuyển đổi kép” cho doanh nghiệp

Xác định thể chế là nguồn lực quan trọng hàng đầu cần được khơi thông, Chính phủ đang quyết liệt xóa bỏ các rào cản pháp lý để mở đường cho đổi mới sáng tạo. Trọng tâm của nỗ lực này là việc Bộ Công an chủ trì xây dựng Khung Kiến trúc dữ liệu quốc gia. Đây được xem là bước đi mang tính đột phá, nhằm giải quyết bài toán chia sẻ dữ liệu công - tư, định giá và thương mại hóa dữ liệu, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa vận hành và phát triển các mô hình kinh doanh mới.

Đồng thời, việc áp dụng cơ chế thử nghiệm (sandbox) và hoàn thiện khung pháp lý cho hợp tác công - tư (PPP) trong lĩnh vực công nghệ sẽ là “bệ phóng” an toàn để các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các giải pháp chuyển đổi kép táo bạo hơn.

Để tạo đà tăng tốc cho doanh nghiệp, các nguồn lực hạ tầng đang được đầu tư mạnh mẽ. Mục tiêu hình thành các “siêu trung tâm dữ liệu” và tổ hợp công nghiệp kỹ thuật số quy mô lớn không chỉ phục vụ quản lý vĩ mô, mà chính là tạo ra hệ sinh thái hạ tầng sẵn có để doanh nghiệp “đứng trên vai người khổng lồ”.

Sức lan tỏa này cũng được định hướng rõ nét trong các ngành kinh tế mũi nhọn. Nông nghiệp công nghệ cao và nông thôn thông minh được thúc đẩy để kết nối người nông dân với thị trường số. Trong khi đó, lĩnh vực thương mại - dịch vụ được tiếp sức bằng các chính sách kích cầu tiêu dùng trên môi trường mạng và phổ cập thanh toán không dùng tiền mặt, mở ra thị trường tiêu thụ rộng lớn cho hàng hóa Việt Nam.

Nhận diện khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) đang gặp khó khăn về nguồn lực, Chính phủ đã yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ hoàn thiện Đề án hỗ trợ SME chuyển đổi số, đi kèm với các cơ chế tài chính từ Bộ Tài chính nhằm ưu đãi cho doanh nghiệp dữ liệu, AI và khởi nghiệp. Nguyên tắc “đầu tư công, quản trị tư nhân” được áp dụng triệt để nhằm kích hoạt mọi nguồn lực xã hội, trong đó dòng vốn FDI được coi là đòn bẩy để chuyển giao công nghệ hiện đại cho doanh nghiệp trong nước.

Song song với dòng vốn là dòng chảy tri thức. Cùng với phong trào “Bình dân học vụ số” và việc đẩy nhanh phủ sóng 5G, Việt Nam đang chuẩn bị một lực lượng lao động số sẵn sàng đáp ứng nhu cầu tăng tốc của doanh nghiệp, đảm bảo quá trình chuyển đổi kép diễn ra bền vững và không ai bị bỏ lại phía sau. Đây là những bước đi thiết yếu để Việt Nam vừa củng cố nội lực, vừa sẵn sàng hội nhập sâu rộng qua các hiệp định kinh tế như Hiệp định Đối tác Kinh tế số (DEPA).

Hương Ly (Vietnam Business Forum)