Môi trường kinh doanh Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ

Môi trường kinh doanh tại Việt Nam tiếp tục ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực khi Chính phủ đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện thể chế và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý. Cùng với đó, việc sửa đổi hàng loạt luật quan trọng, đặc biệt là Luật Đầu tư, đã mở rộng không gian kinh doanh và tạo nền tảng thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.

Nhiều yếu tố cải thiện môi trường kinh doanh được mở rộng

Theo Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), tình hình phát triển doanh nghiệp năm 2025 ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Ở nhóm chỉ số quốc tế, Việt Nam đạt kết quả tích cực ở chỉ số EGDI - Chính phủ điện tử. Chỉ số này đạt 0,7709 điểm, thuộc nhóm “rất cao”, xếp 71/193 quốc gia. Về chỉ số Quyền tài sản quốc tế (IPRI), điểm số IPRI của Việt Nam năm 2025 giảm 0,1 điểm, còn 4,306 điểm, nhưng lại tăng về thứ hạng - tăng 2 bậc (xếp thứ 13 tại khu vực châu Á và châu Đại Dương) và tăng 3 bậc (xếp thứ 82/193 trên thế giới) so với năm 2024, đạt mục tiêu nêu tại Nghị quyết số 02/NQ-CP.

Tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam năm 2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định: Chính phủ đồng hành, các Bộ đổi mới, hạ tầng thông suốt, thể chế kiến tạo, doanh nghiệp tiên phong, Việt Nam phát triển

Tuy nhiên, chỉ số Năng lực đổi mới sáng tạo (GII) giữ vị trí 44/139, chưa đạt mục tiêu tăng hạng; chỉ số Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) năm 2025 đạt 73,4/100 điểm, đứng vị trí thứ 61 trong tổng số 167 quốc gia được xếp hạng, chưa đạt mục tiêu vào Top 50.

Theo số liệu của Cục Thống kê - Bộ Tài chính, năm 2025, cả nước có 195,1 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với tổng số vốn đăng ký là 1.919,2 nghìn tỷ đồng, tăng 24,1% về số doanh nghiệp, tăng 24,1% về vốn đăng ký. Tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế trong năm 2025 là gần 6,4 triệu tỷ đồng, tăng 77,8% so với năm 2024. Bên cạnh đó, cả nước có 102,3 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động (tăng 34,3% so với năm 2024), nâng tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động trong năm 2025 lên 297,5 nghìn doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm 2024. Những con số này cho thấy sức bật mạnh mẽ của khu vực doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế dần hồi phục, phản ánh niềm tin thị trường được củng cố và môi trường kinh doanh đang trở nên hấp dẫn hơn, tạo nền tảng quan trọng để duy trì đà tăng trưởng trong các năm tới.

Đặc biệt, Luật Đầu tư (sửa đổi) mới được Quốc hội thông qua được xem là bước cải cách quan trọng nhằm đơn giản hóa thủ tục, mở rộng không gian đầu tư và tăng tính minh bạch trong hoạt động đầu tư - kinh doanh.

Theo đó, Luật Đầu tư (sửa đổi) đã rà soát, cắt giảm mạnh danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Chính phủ đã cắt giảm 38 ngành nghề và điều chỉnh phạm vi 20 ngành nghề, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68 và 198 về cải thiện môi trường kinh doanh; thu hẹp đáng kể phạm vi dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư, chỉ áp dụng với các lĩnh vực quan trọng, nhạy cảm như cảng biển, sân bay, viễn thông, báo chí, xuất bản và các dự án liên quan đến quốc phòng, an ninh. Việc thu hẹp này nhằm giảm tầng nấc thủ tục, rút ngắn thời gian xử lý và đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án.

Một điểm cải cách lớn của Luật Đầu tư (sửa đổi) là cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế trước khi xin cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Đây được coi là một bước tiến lớn trong cải thiện môi trường đầu tư, giúp giảm thời gian khởi sự kinh doanh và tăng sức hấp dẫn của thị trường Việt Nam.

Luật cũng bổ sung quy định làm rõ nguyên tắc xác định điều kiện đầu tư kinh doanh làm cơ sở để rà soát, sàng lọc và phân định các ngành, nghề đầu tư kinh doanh thực sự cần thực hiện “tiền kiểm” và chuyển các ngành, nghề đang quy định điều kiện đầu tư kinh doanh áp dụng đối với sản phẩm, dịch vụ đầu ra mà có thể kiểm soát bằng các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật mà cấp có thẩm quyền ban hành sang cơ chế “hậu kiểm”; chuyển từ “cấp phép” sang “đăng ký” hoặc “thông báo”; đặc biệt là ưu tiên mạnh mẽ cho công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh - những trọng tâm dịch chuyển thu hút đầu tư mà Việt Nam đang hướng đến.

Cộng hưởng với nỗ lực sửa đổi các luật như Luật Công nghệ cao, Luật Đất đai, Quy hoạch, Đầu tư và các luật thuế, bao gồm Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Quản lý thuế…, môi trường đầu tư - kinh doanh của Việt Nam sẽ tiếp tục được cải thiện mạnh mẽ trong thời gian tới.

Dù vậy, cộng đồng doanh nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn. Số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn trong năm 2025 là 114,4 nghìn doanh nghiệp, tăng 14,3% so với năm 2024; 76,9 nghìn doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 0,9%; 35,9 nghìn doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 66,1%.

Theo bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, nhiều doanh nghiệp phải trì hoãn hoặc hủy bỏ kế hoạch kinh doanh vì các thủ tục phức tạp liên quan đến đất đai và vướng mắc trong tiếp cận tài chính, dù nhu cầu vốn là điều kiện thiết yếu để mở rộng hoạt động.

Cải cách thể chế là trung tâm phát triển

Theo ông Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (nay là Cục Thống kê), năm 2026 là thời điểm cần những quyết sách mang tính chiến lược để tạo nền tảng tăng trưởng bền vững cho cả giai đoạn tới. Trong thực trạng kinh tế Việt Nam hiện nay với độ mở lớn, Chính phủ và các địa phương cần tập trung vào một số nhóm giải pháp cụ thể, trong đó, phải coi cải cách thể chế là trung tâm phát triển. Nếu không cải cách mạnh, mọi mục tiêu tăng trưởng cao chỉ dừng lại ở tuyên bố. Đặc biệt, cần giữ vững ổn định vĩ mô và tín dụng, đây là điều kiện tiên quyết để duy trì đà phục hồi của sản xuất.

Bên cạnh đó, theo ông Lâm, cần khơi thông tổng cầu trong nước, củng cố vai trò của tiêu dùng cuối cùng trong bối cảnh cầu thế giới phục hồi chậm. Điều hành chính sách tiền tệ, tín dụng linh hoạt, hướng dòng vốn vào các động lực tăng trưởng mới. Triển khai chính sách tài khóa có trọng tâm nhằm hỗ trợ thu nhập và kích thích tiêu dùng bền vững; phát triển thị trường trong nước gắn với kinh tế số, thương mại điện tử và các mô hình tiêu dùng mới, qua đó tạo “bệ đỡ” tăng trưởng khi kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định. Tái cấu trúc thương mại hàng hóa quốc tế gắn với tái định hình chuỗi giá trị toàn cầu, phát triển mạnh khu vực kinh tế trong nước để bắt kịp làn sóng chuyển dịch công nghệ do trí tuệ nhân tạo dẫn dắt.

Đồng thời, đẩy nhanh đầu tư công, dẫn dắt và kích hoạt chu kỳ đầu tư mới gắn với chuyển dịch năng lượng; thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới dựa trên kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tri thức,… Hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tiếp cận vốn, công nghệ và dữ liệu; thúc đẩy ứng dụng Al, tự động hóa và công nghệ số trong sản xuất kinh doanh; hình thành đội ngũ doanh nghiệp nội địa có năng lực công nghệ, đủ sức tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu mới.

Tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025, triển khai công tác năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, năm 2026 là khởi đầu của một giai đoạn phát triển mới, là năm định hình quỹ đạo tăng trưởng dài hạn với mục tiêu tăng trưởng GDP đầy thách thức là từ 10% trở lên. Để đạt được mục tiêu này, Tổng Bí thư cho rằng, cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn, bất cập của thể chế để khơi thông nguồn lực đang bị ách tắc; chuyển mạnh và thực chất từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”; chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo, lấy khoa học công nghệ và chuyển đổi số làm động lực chính để vượt bẫy thu nhập trung bình. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống hạ tầng chiến lược hiện đại, nâng cao năng lực thực thi của bộ máy trong điều kiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng mặt bằng kỹ năng của toàn xã hội,… Theo Tổng Bí thư, “đến thời điểm này, đất nước đã hội tụ đủ thế và lực, đủ ý chí và quyết tâm để bước vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, thịnh vượng của dân tộc”.

Kinh tế Việt Nam đang đứng trước thời điểm bản lề, việc gắn kết các nhiệm vụ thúc đẩy tăng trưởng năm 2026 sẽ giúp Việt Nam không chỉ phục hồi và duy trì tốc độ tăng trưởng, mà quan trọng hơn là cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và tạo nền tảng cho phát triển bền vững trong thập niên tới.

Anh Mai (Vietnam Business Forum)