Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh: Khi “Chuyển đổi kép“ là động lực cốt lõi

Ngày 23.4.2026, tại Hà Nội, Diễn đàn “Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh 2026” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức đã quy tụ hơn 200 đại biểu từ các bộ, ngành, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo, tập trung mổ xẻ những điểm nghẽn then chốt về thể chế, tài chính và nguồn nhân lực trong lộ trình hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam.

Việt Nam đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050, đồng thời cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 tại Hội nghị COP26 – tạo nền tảng chính sách quan trọng cho quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa các mục tiêu này đang đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống, đặc biệt trong bối cảnh áp lực chuyển đổi ngày càng gia tăng từ thị trường quốc tế.

Phát biểu khai mạc, bà Phạm Thị Thanh Huyền – Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân nhấn mạnh, năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030, mở ra một kỷ nguyên mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng và tính tự chủ của nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, việc nhận diện đúng các “điểm nghẽn” về thể chế, chính sách và tổ chức thực thi là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển là một đột phá chiến lược nhằm khơi thông nguồn lực. Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và thi hành pháp luật, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi, ổn định và có thể dự báo của chính sách. Đây là những nền tảng quan trọng để tổ chức Diễn đàn.

Gỡ điểm nghẽn thể chế, kích hoạt ‘chuyển đổi kép’

Tại diễn đàn, các chuyên gia thống nhất rằng Việt Nam đang đứng trước làn sóng "chuyển đổi kép" kết hợp giữa xanh hóa và số hóa.

PGS.TS. Bùi Quang Tuấn – Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam chỉ rõ, mô hình tăng trưởng truyền thống dựa trên năng lượng hóa thạch, khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ đã bộc lộ giới hạn rõ rệt, buộc Việt Nam phải chuyển đổi sang mô hình phát triển mới. Theo ông, tăng trưởng xanh thực chất là quá trình tái cấu trúc cách thức tạo ra giá trị, chuyển từ dựa vào tài nguyên sang dựa trên hiệu quả, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Áp lực chuyển đổi còn đến từ “luật chơi” mới của thị trường quốc tế. Các đối tác lớn như EU yêu cầu minh bạch phát thải carbon, đặc biệt khi cơ chế CBAM dự kiến áp dụng từ năm 2026 đối với các ngành thép, xi măng, nhôm… Nếu không kịp thời xanh hóa, doanh nghiệp Việt Nam có thể đối mặt chi phí lên tới khoảng 580 triệu Euro mỗi năm.

TS. Lê Nguyễn Trường Giang – Viện trưởng Viện Chiến lược Chuyển đổi số nhấn mạnh chuyển đổi số là nền tảng để đo lường và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên.

“Chuyển đổi số không chỉ giúp tiết kiệm năng lượng mà còn cho phép doanh nghiệp tối ưu hóa toàn bộ hệ thống vận hành dựa trên dữ liệu, từ đó nâng cao hiệu quả và năng lực cạnh tranh”, ông Giang nhấn mạnh.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là khung pháp lý. Ông Nguyễn Trung Thắng cho biết hệ thống chính sách còn thiếu đồng bộ, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong tiếp cận nguồn lực xanh.

Nhân lực và tài chính: Hai mắt xích quyết định

Một điểm đáng chú ý được các đại biểu nhấn mạnh là sự dịch chuyển của các nguồn lực tăng trưởng – từ tài nguyên sang công nghệ và nhân lực chất lượng cao.

Theo ông Nguyễn Trung Thắng, Việt Nam cần huy động khoảng 368 tỷ USD đến năm 2040 để ứng phó với biến đổi khí hậu, trong đó khu vực tư nhân dự kiến đóng góp khoảng 184 tỷ USD. Tuy nhiên, dữ liệu năm 2025 cho thấy khoảng 50% doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn về vốn khi thực hiện chuyển đổi xanh.

Bên cạnh đó, rủi ro “giả xanh” cũng đang đặt ra khi hệ thống tiêu chí và năng lực xác nhận dự án xanh còn hạn chế, trong khi thủ tục hành chính phức tạp khiến doanh nghiệp khó tiếp cận các ưu đãi.

Về nguồn nhân lực, các chuyên gia cho rằng đây là “điểm nghẽn mềm” nhưng mang tính quyết định.

Theo Ngân hàng Thế giới, việc làm xanh tại Việt Nam hiện mới chiếm khoảng 3,6% tổng số việc làm, nhưng có thể tăng lên tới 41% trong tương lai. Trong khi đó, hơn 80% nhu cầu tuyển dụng xanh tập trung ở các lĩnh vực sản xuất, năng lượng, công nghệ và y tế – song nguồn cung nhân lực vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Sinh viên tốt nghiệp còn thiếu kỹ năng xanh, hệ thống đào tạo chưa theo kịp yêu cầu phát triển bền vững, đòi hỏi phải tăng cường liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp thông qua cơ chế đặt hàng đào tạo.

Tín dụng xanh và chuyển đổi số: Đòn bẩy cho tăng trưởng bền vững

TS. Nguyễn Trí Hiếu cho biết dư nợ tín dụng xanh đến cuối năm 2025 đạt khoảng 780.000 – 850.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 4,1% tổng dư nợ, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn. Tuy nhiên, dòng vốn vẫn tập trung chủ yếu vào năng lượng tái tạo và nông nghiệp, trong khi các lĩnh vực như giao thông xanh hay kinh tế tuần hoàn còn thiếu hụt.

Thị trường trái phiếu xanh hiện mới đạt khoảng 30.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 2% tổng thị trường trái phiếu, cho thấy cần có các chính sách mạnh mẽ hơn để mở rộng quy mô và thu hút doanh nghiệp tham gia.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xác định là công cụ quan trọng để tối ưu hóa nguồn lực.

Theo TS. Lê Nguyễn Trường Giang, chuyển đổi số giúp doanh nghiệp “nhìn thấy” hệ thống năng lượng thông qua dữ liệu, từ đó chuyển từ tư duy tiết kiệm sang tối ưu hóa, nâng cao hiệu quả toàn diện. Đây cũng là nền tảng để hình thành lợi thế cạnh tranh động trong nền kinh tế xanh.

Các đại biểu đi đến sự đồng thuận rằng tăng trưởng xanh không chỉ là vấn đề môi trường mà là con đường tất yếu để tái cấu trúc nền kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong tiến trình đó, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, song cần một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ từ thể chế, công nghệ, nhân lực đến tài chính.

Giang Tú (Vietnam Business Forum)