Vượt qua thách – Vững bước hội nhập

Năm 2012 là năm thứ hai triển khai đường lối đối ngoại của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng. Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực đan xen cả thách thức và cơ hội, ngoại giao chính trị và kinh tế của Đảng và Nhà nước đã được triển khai một cách đồng bộ, hiệu quả đạt được nhiều thành tựu và kết quả quan trọng, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định phục vụ cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước. Nhân dịp chào đón xuân Quý Tỵ 2013, Tạp chí Vietnam Business Forum có cuộc phỏng vấn với ông Bùi Thanh Sơn, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam. Nguyễn Mai thực hiện.

Xin Thứ trưởng cho biết những kết quả nổi bật ngoại giao chính trị của Việt Nam trong năm 2012?

Có thể nói, năm 2012 là một vụ mùa bội thu về đối ngoại, điểm sáng nhất trong năm là việc triển khai mạnh mẽ cả trên diện rộng và theo chiều sâu hiệu quả của các hoạt động đối ngoại lớn của Lãnh đạo cấp cao Đảng và Nhà nước. Tính đến cuối tháng 12/2012, đã có 17 đoàn Lãnh đạo Cấp cao của Đảng, Nhà nước và Chính phủ thăm các nước và dự các Hội nghị quốc tế, 33 đoàn Lãnh đạo Cấp cao các nước vào thăm Việt Nam, nâng số Đoàn các cấp trao đổi giữa Việt Nam và các nước trong năm 2012 tăng gấp gần 5 lần so với năm 2011.

Trong năm Đoàn kết Hữu nghị Việt-Lào, hai nước đã trao đổi 5 Đoàn cấp cao của các đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội. Trong năm kỷ niệm 45 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Campuchia, hai nước đã trao đổi 7 Đoàn cấp cao. Quan hệ hợp tác nhiều mặt giữa Việt Nam và các nước ASEAN tiếp tục được tăng cường. Việt Nam cũng đã trao đổi đoàn cấp cao có nội dung thực chất, quan trọng với nhiều nước như Xinh-ga-po, Bru-nây, Mi-an-ma, Thái Lan, In-đô-nê-xi-a.

Trong khuôn khổ quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Trung Quốc, hai nước tích cực triển khai những thoả thuận cấp cao đạt được trong chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng (10/2011) và chuyến thăm Việt Nam của Phó Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (12/2011). Hai nước cũng trao đổi nhiều chuyến thăm quan trọng của các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị và lãnh đạo các Bộ ngành. Đặc biệt, trong các cuộc tiếp xúc cấp cao, lãnh đạo hai nước đã trao đổi về các biện pháp nhằm tiếp tục tăng cường quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, đồng thời tìm phương hướng giải quyết những vấn đề tồn tại, trong đó có vấn đề Biển Đông, không để những vấn đề này ảnh hưởng đến quan hệ giữa hai Đảng, hai nước, góp phần duy trì hòa bình, ổn định ở khu vực.

Quan hệ giữa Việt Nam và các đối tác chiến lược chủ chốt và các đối tác quan trọng tiếp tục được thúc đẩy theo hướng thực chất, đi vào chiều sâu, bền vững. Với 2 đối tác là Nhật Bản và Hàn Quốc, Việt Nam đã củng cố hơn nữa quan hệ tin cậy, hợp tác nhiều mặt với việc trao đổi nhiều đoàn các cấp và tập trung vào các hoạt động kỷ niệm 20 năm thiết lập quan hệ ngoại giao với Hàn Quốc và kỷ niệm 40 năm thiết lập ngoại giao với Nhật Bản. Với Ấn Độ, hợp tác kinh tế-thương mại và quốc phòng-an ninh giữa hai nước được thắt chặt hơn nữa. Quan hệ Việt - Mỹ tiếp tục đà phát triển tích cực, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế-thương mại, đầu tư, khoa học công nghệ và hợp tác nhân đạo trong vấn đề nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đẩy mạnh quan hệ với các nước bạn bè truyền thống ở khu vực châu Á, Đông Âu, Trung Đông - châu Phi và châu Mỹ La-tinh với việc trao đổi nhiều đoàn cấp cao, có nội dung hợp tác thiết thực. Đặc biệt, Việt Nam đã lần đầu tiên chủ trì tổ chức thành công Diễn đàn Việt Nam - Mỹ La-tinh về Thương mại và Đầu tư (5-6/7/2012), mở ra một chương mới trong quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với các nước Mỹ La-tinh. Lần đầu tiên, trong một năm có đến 13 đoàn Tổng thống, Thủ tướng và Bộ trưởng các nước khu vực Mỹ La-tinh và Trung Mỹ đến thăm Việt Nam.

Không chỉ có sự gia tăng về số lượng các chuyến thăm và hoạt động đối ngoại lớn, Việt Nam đã phấn đấu đạt được nhiều bước tiến nổi bật trong quá trình nâng cấp khuôn khổ quan hệ giữa Việt Nam và đối tác ưu tiên, quan trọng. Trong chuyến thăm chính thức của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đến Nga (7/2012), Việt Nam và Nga đã nâng cấp quan hệ lên “đối tác chiến lược toàn diện”. Việt Nam đã thỏa thuận sẽ thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với Xinh-ga-po năm 2013, nhất trí với Thái Lan về việc hướng tới quan hệ đối tác chiến lược. Việt Nam cũng đã trao đổi với một số đối tác khác về việc hướng tới quan hệ đối tác chiến lược. Quan hệ Việt Nam - EU cũng có bước chuyển về chất với việc hai bên đã chính thức ký Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA) (27/6).

Các hoạt động ngoại giao được triển khai mạnh mẽ và hiệu quả, đặc biệt trong khuôn khổ ASEAN, Thứ trưởng đánh giá như thế nào về vai trò và vị thế của Việt Nam trong khu vực và trên trường quốc tế trong thời gian gần đây?

Cùng với quan hệ song phương, ngoại giao đa phương Việt Nam đã có bước chuyển về chất với bước tiến từ việc gia nhập, tham gia đến ngày càng chủ động, tích cực đóng góp thực chất và đưa ra nhiều sáng kiến được ủng hộ rộng rãi tại các diễn đàn đa phương và quốc tế, vì lợi ích chung là hòa bình, ổn định và phát triển. Trong khuôn khổ ASEAN, Việt Nam đã nỗ lực đóng góp cho việc xây dựng Cộng đồng ASEAN, cùng các nước thúc đẩy việc thống nhất trong ASEAN về các thành tố cơ bản của Bộ Quy tắc ứng xử của các bên trên Biển Đông (COC); tham gia xây dựng để ASEAN thông qua Tuyên bố Nhân quyền. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử tham gia ASEAN, Việt Nam đảm nhận cương vị Tổng thư ký ASEAN trong nhiệm kỳ 2013-2017. Tại Hội nghị cấp cao APEC-20 và Hội nghị Thượng đỉnh ASEM-9, những đề xuất và sáng kiến của Việt Nam được các nước thành viên ủng hộ, đưa vào văn kiện cuối cùng của Hội nghị. Tại Liên hợp quốc, Việt Nam đang ứng cử vào một số cơ quan quan trọng như Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2014-2016, Hội đồng Kinh tế và Xã hội (ECOSOC) nhiệm kỳ 2016-2018 và Hội đồng Bảo an nhiệm kỳ 2020-2021. Bên cạnh đó, sau nhiệm kỳ điều phối quan hệ ASEAN-Trung Quốc, Việt Nam chuyển sang tiếp nhận vai trò điều phối quan hệ ASEAN-EU trong giai đoạn 2012-2015.

Bên cạnh ngoại giao về chính trị, ngoại giao kinh tế đã được thực hiện theo hướng nào? Những kết quả đạt được là gì, thưa Thứ trưởng?

Ngoại giao kinh tế luôn là một trụ cột quan trọng của nền ngoại giao toàn diện, góp phần thúc đẩy quan hệ kinh tế của Việt Nam với các nước, thông qua các chuyến đi thăm của lãnh đạo cấp cao của Việt Nam sang các nước cũng như lãnh đạo cấp cao các nước vào Việt Nam. Nội hàm kinh tế luôn là một trong những nội dung quan trọng trong trao đổi giữa các nhà lãnh đạo cấp cao Việt Nam với các nước. Nhiệm vụ quảng bá, thu hút đầu tư, tăng cường thương mại cũng là một trong những nhiệm vụ của ngoại giao kinh tế với việc tổ chức nhiều diễn đàn tại các nước và Việt Nam. Một minh chứng trong năm 2012 là việc tổ chức lần đầu và rất thành công Diễn đàn Việt Nam - Mỹ La-tinh về thương mại và đầu tư. Từ hiệu ứng đó, 13 đoàn lãnh đạo cấp cao từ khu vực Mỹ La-tinh đã sang thăm Việt Nam với nhiều cơ hội đã được mở ra, nhiều dự án đã được ký kết. Trong bối cảnh kinh tế thế giới gặp nhiều khó khăn, ngoại giao kinh tế đã tích cực phát huy vai trò tham mưu cho Lãnh đạo cấp cao về tình hình kinh tế thế giới, kinh nghiệm phát triển của các nước trong điều hành kinh tế vĩ mô, góp phần thúc đẩy hơn nữa hội nhập kinh tế quốc tế. Đáng chú ý, mặc dù các nền kinh tế lớn gặp nhiều khó khăn, song kim ngạch thương mại của Việt Nam với các đối tác quan trọng đều tăng, việc thực hiện vốn FDI và huy động ODA đạt kết quả khả quan. Tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam năm 2012 đạt 114,6 tỷ USD, tăng 18,3%; tổng kim nghạch nhập khẩu đạt 114,3 tỷ USD, tăng 7,1% so với cùng kỳ năm 2011, đưa Việt Nam trở thành nước xuất siêu trong năm 2012 (lần đầu tiên từ năm 1993). Trong năm 2012, Việt Nam đã thu hút được 7,4 tỷ USD vốn ODA; vốn FDI thực hiện trong 11 tháng đầu năm ước đạt 10 tỷ USD, bằng 99,5% so với cùng kỳ năm 2011. Việt Nam đã tích cực tham gia 5 Phiên đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP) trong năm 2012, khởi động đàm phán các Hiệp định thương mại tự do (FTA) với EU, Hàn Quốc, Liên minh Thuế quan Nga - Bê-la-rút - Ca-dắc-xtan và Khối thương mại tự do Châu Âu (EFTA) và cùng ASEAN+6 khởi động đàm phán Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP). Việc vận động các nước công nhận quy chế kinh tế thị trường của Việt Nam cũng đạt kết quả tốt (đến nay đã có 36 nước công nhận quy chế kinh tế thị trường của Việt Nam, trong đó có các nước phát triển như Nhật, I-ta-lia, 4 nước EFTA).

Nhìn lại một năm đầy ắp sự kiện với nhiều thành tựu đối ngoại quan trọng, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, ngoại giao Việt Nam đã tận dụng tốt các cơ hội, hóa giải các thách thức, góp phần bảo vệ vững chắc các lợi ích an ninh và phát triển của quốc gia-dân tộc, đồng thời nâng cao hơn nữa vị thế đất nước trên trường quốc tế.

Xin Thứ trưởng cho biết nhiệm vụ trọng tâm của công tác ngoại giao năm 2013?

Trong năm 2013, tình hình thế giới và môi trường đối ngoại của Việt Nam dự kiến sẽ tiếp tục có nhiều thách thức đan xen với cơ hội, trong đó mặt thách thức nhiều khả năng vẫn nổi trội. Việt Nam sẽ tập trung vào những hướng chính sau:

Một là tiếp tục đẩy mạnh việc triển khai chủ trương chủ động, tích cực hội nhập quốc tế mà Đại hội Đảng XI đã đề ra. Phấn đấu đưa quan hệ với các nước láng giềng, khu vực và các đối tác ưu tiên, quan trọng đi vào chiều sâu, thực chất, hiệu quả hơn, trong đó triển khai chủ trương nâng cấp quan hệ với một số nước. Cùng với các nước ASEAN củng cố đoàn kết nội khối, tạo chuyển biến mạnh mẽ hướng tới xây dựng Cộng đồng ASEAN 2015, tham gia tích cực, đóng góp hiệu quả tại các diễn đàn đa phương, khu vực và quốc tế.

Hai là phối hợp chặt chẽ giữa đối ngoại với quốc phòng, an ninh, và tất cả các bộ, ban ngành và địa phương thực hiện tốt công tác thông tin tuyên truyền công tác biên giới lãnh thổ, đặc biệt là bảo vệ vững chắc an ninh, chủ quyền của đất nước.

Ba là tiếp tục đẩy mạnh công tác ngoại giao kinh tế trên cơ sở bám sát yêu cầu phát triển đất nước, phục vụ mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, chuyển đổi cơ cấu kinh tế và ba khâu đột phá chiến lược. Tích cực triển khai Kế hoạch Hành động thực hiện Chiến lược Ngoại giao Văn hóa đến năm 2020; tăng cường vận động UNESCO công nhận các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của Việt Nam; nâng cao hàm lượng văn hóa trong các hoạt động đối ngoại. Tiếp tục chú trọng công tác người Việt Nam ở nước ngoài và bảo hộ công dân với phương châm hiệu quả, kịp thời. Kiên quyết đấu tranh với các thế lực thù địch lợi dụng các vấn đề dân chủ, nhân quyền, tự do tôn giáo và tự do báo chí để can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam, đồng thời chủ động đối thoại với các nước trên tinh thần hiểu biết, tôn trọng lẫn nhau.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng coi trọng việc xây dựng, đào tạo đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại thực sự chuyên nghiệp, vững vàng về bản lĩnh chính trị, giỏi về nghiệp vụ, ngang tầm khu vực và dần dần tiếp cận trình độ quốc tế. Theo dõi sát tình hình thế giới và khu vực liên quan trực tiếp đến môi trường an ninh và phát triển của Việt Nam, tăng cường chất lượng và tính kịp thời của công tác nghiên cứu, dự báo chiến lược để tham mưu cho Lãnh đạo Đảng và Nhà nước.

Năm 2013 là năm bản lề thực hiện Kế hoạch Phát triển Kinh tế-xã hội 5 năm 2011-2015 và là năm giữa hai kỳ Đại hội Đảng. Những kết quả nổi bật trong năm 2012 sẽ khích lệ, cổ vũ Việt Nam đẩy mạnh hơn nữa việc triển khai đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng XI, đặc biệt là chủ trương chủ động, tích cực hội nhập quốc tế. Tôi tin tưởng vững chắc rằng với quyết tâm cao độ của toàn bộ hệ thống chính trị, với sự phối hợp chặt chẽ của tất cả các lực lượng đối ngoại, các doanh nghiệp, Việt Nam sẽ tiếp tục gặt hái thêm nhiều thành tựu quan trọng, góp phần thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ đối ngoại mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó.

Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!