Việt Nam - Nhật Bản: Đồng minh tự nhiên

25 năm gắn bó với đất nước và con người Nhật Bản, trong đó có 6 năm là nghiên cứu sinh, nhận bằng tiến sĩ khoa học tại Nhật, nói tiếng Nhật thông thạo, có thể dịch được những kiệt tác thơ Nhật Bản sang tiếng Việt mà vẫn chuyển tải được hồn thơ trong đó…chính ông cũng không lý giải được hết cái duyên với đất nước Mặt trời mọc. Đó là ông Nghiêm Vũ Khải, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản, nguyên Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Nhóm nghị sỹ Hữu nghị Việt - Nhật của Quốc hội khóa XI, XII. Anh Mai - Thu Hà thực hiện.

Năm 2013 đánh dấu sự kiện 40 năm Việt Nam và Nhật Bản thiết lập quan hệ ngoại giao, với cương vị là Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản, ông có thể cho biết những đánh giá về mối quan hệ giữa hai nước suốt 4 thập kỷ qua, đặc biệt là trong lĩnh vực giao lưu kinh tế- văn hóa - khoa học kỹ thuật?

Ngày 21/9/1973, Nhật Bản và Việt Nam dân chủ cộng hòa chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao. Từ đó đến nay đã trải qua 40 năm, có thể chia ra làm 2 giai đoạn: giai đoạn thứ nhất là khoảng 20 năm đầu, do chiến tranh và tình hình quốc tế phức tạp, nhất là Việt Nam bị Mỹ cấm vận, bị xuyên tạc về vấn đề Campuchia nên quan hệ hai nước chưa có thành tựu cụ thể gì đáng được ghi nhận.

Giai đoạn 2 bắt đầu từ cuối 1992 - đầu 1993, sau khi Việt Nam khởi xướng công cuộc Đổi mới, vấn đề Campuchia cũng như các vấn đề khu vực đã được giải quyết. Cuối năm 1992 Nhật Bản bắt đầu mở viện trợ ODA cho Việt Nam. Tiếp theo đó, Mỹ bỏ cấm vận đối với Việt Nam, Việt Nam trở thành thành viên ASEAN và ngày càng hội nhập quốc tế sâu rộng, quan hệ hai nước đã phát triển nhanh chóng, mạnh mẽ và toàn diện. Hiện nay, Việt Nam và Nhật Bản đã trở thành đối tác chiến lược.

Về quan hệ kinh tế, Việt Nam đứng đầu nguồn vốn ODA mà Nhật Bản cung cấp cho các nước. Đầu tư trực tiếp của Nhật Bản cũng đứng đầu về vốn đăng ký và giải ngân với khoảng gần 2000 dự án. Về kim ngạch thương mại hai chiều, Nhật Bản cũng luôn nằm trong nhóm nước dẫn đầu.

Ngoài quan hệ về kinh tế, giao lưu văn hóa, hợp tác về giáo dục, khoa học công nghệ, đặc biệt là về giao lưu hữu nghị nhân dân giữa hai nước phát triển rất mạnh mẽ.

Về hợp tác khoa học kỹ thuật, ngày 19/6 vừa qua, phía Việt Nam có tổ chức hội thảo hợp tác khoa học công nghệ Việt Nam - Nhật Bản nhân kỷ niệm 40 năm hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao. Nguyên Thủ tướng Nhật Bản Yukio Hatoyama đã có bài phát biểu tại hội thảo này. Nhật Bản đang giúp Việt Nam một số dự án khoa học & công nghệ quan trọng; hợp tác song phương giữa các nhà khoa học, viện, trường đang được triển khai sâu rộng. Đặc biệt, có một số công nghệ Nhật Bản chỉ chuyển giao cho Việt Nam. Một ví dụ cụ thể, Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai dự án bảo quản thực phẩm, hoa quả tươi sống (CAS- hệ thống tế bào sống) do phía Nhật Bản chuyển giao công nghệ. Công nghệ CAS sẽ góp phần quan trọng duy trì chất lượng, nâng cao giá trị của nông sản Việt Nam. Sự hợp tác về khoa học công nghệ giữa hai nước đang đi vào thực chất, mang lại hiệu quả và lợi ích thiết thực cho cả hai bên.

Về giao lưu văn hóa, cho đến nay, văn hóa truyền thống của Việt Nam đã được giới thiệu nhiều sang Nhật Bản như: ca trù, nhã nhạc cung đình, áo dài, văn hóa ẩm thực với các món ăn như nem cuốn, phở Việt Nam được nhiều người Nhật ưa thích. Ngược lại những giá trị văn hóa lâu đời của người Nhật như thưởng thức trà đạo, áo kimono, lễ ngắm hoa anh đào, rượu sake… được không ít người dân Việt Nam ưa chuộng. Nhiều tác phẩm văn học, thơ của các tác giả người Nhật đã được nhiều dịch giả Việt Nam chuyển dịch sang tiếng Việt và được người đọc đón nhận. Một số phim của Việt Nam và Nhật Bản cũng đã được chuyển dịch, công chiếu tại hai nước. Bên cạnh đó, Nhật Bản đã giúp Việt Nam rất nhiều trong việc nghiên cứu, bảo tồn, tôn vinh những giá trị khảo cổ, văn hóa lâu đời của Việt Nam.

Những hoạt động giới thiệu, giao lưu kết nối văn hóa giữa Việt Nam và Nhật Bản đã mang lại ý nghĩa gì đối với nhân dân hai nước, thưa ông?

Nhiều chuyên gia Nhật Bản cho rằng Việt Nam và Nhật Bản không những là đối tác mà còn là “ đồng minh tự nhiên”, nghĩa là tự nhiên hai dân tộc gắn bó, hòa hợp bởi sự tương đồng, gần gũi về văn hóa, tập quán, tình cảm, chứ không chỉ vì lợi ích kinh tế. Câu nói cửa miệng của các bạn Nhật “Tôi yêu Việt Nam” mà Công ty Honda vẫn dùng làm slogan thể hiện những tình cảm chân thành mà người Nhật Bản dành cho Việt Nam.

Đáp lại, người Việt Nam cũng rất trân trọng văn hóa, con người Nhật Bản. Một biểu hiện vô cùng xúc động là sau khi xảy ra thảm họa động đất, sóng thần tại Nhật Bản vào ngày 11/3/2011, Hội hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản đã chủ trì phát động đợt quyên góp ủng hộ nạn nhân của thảm họa kép này. Có thể nói đã rất lâu chưa có cuộc vận động quyên góp nhân đạo đối với nước ngoài nào lại có được sự tham gia rộng rãi của mọi tầng lớp nhân dân Việt Nam như vậy. Từ Nhà vua, các chính khách đến người dân Nhật đều cảm ơn và ghi nhận nghĩa cử đó. Điều này cũng làm người dân hai nước thân thiết hơn, tin tưởng lẫn nhau hơn.

Để kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước, Hội hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản đã có những chương trình, kế hoạch gì?

Nhà nước Việt Nam đã thành lập Ban chỉ đạo quốc gia năm kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt – Nhật. Riêng về Hội hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản, trong năm nay đã có chương trình đầy ắp những hoạt động thúc đẩy giao lưu nhân dân. Liên hoan hữu nghị nhân dân Việt Nam -Nhật Bản sẽ được tổ chức từ ngày 19 đến ngày 23/9/2013, trong đó, lễ kỷ niệm chính thức của liên hoan sẽ được tổ chức vào ngày 20/9 tại Hà Nội, bao gồm các hoạt động như vào lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Liên hoan văn nghệ, trao tặng danh hiệu vinh dự, phần thưởng của Việt Nam cho các tổ chức, cá nhân tiêu biểu của Nhật Bản. Nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tọa đàm, hội thảo, du lịch được tổ chức trên phạm vi toàn quốc cả ở Việt Nam và Nhật Bản.

Ngoài ra, từ ngày 6-9/9/2013, Câu lạc bộ Cựu lưu học sinh Việt Nam tại Nhật Bản (thành viên của Hội Hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản) đăng cai chủ trì Đại hội Hiệp hội các CLB lưu học sinh Đông Nam Á- ASCOJA 20.

Cuối năm 2013, Hội sẽ phối hợp với các đơn vị hữu quan tổ chức các hội thảo về giao lưu kinh tế Việt Nam - Nhật Bản; Tuần lễ văn hóa Nhật Bản.

Xin ông cho biết một vài kỷ niệm sâu sắc nhất trong 25 năm gắn bó với sự nghiệp hữu nghị Việt Nam – Nhật Bản?

Đó là lần tôi được vinh dự làm thành viên chính thức của đoàn cấp cao nhà nước do Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết dẫn đầu thăm chính thức Nhật Bản với tư cách quốc khách theo lời mời của Nhà vua Akihito, tháng 11/2007. Khi được tiếp kiến Nhà vua và Hoàng hậu, tôi được Chủ tịch nước chỉ thị phải nói tiếng Nhật. Tôi rất hồi hộp, lo lắng vì không biết nhiều ngôn từ kính ngữ dùng trong Hoàng gia. Biết tôi lo lắng, một quan chức Bộ Ngoại giao Nhật Bản động viên: “Ngài là nghị sỹ nước ngoài mà nói tiếng Nhật như ngài đang nói với tôi thì Nhà vua sẽ rất vui, ngài không phải quá lo lắng”. Nghe vậy tôi nhẹ hẳn người, thêm tự tin. Trong khoảnh khắc ngắn ngủi khi tiếp kiến, tôi đã nói tiếng Nhật tự giới thiệu về mình, hứa sẽ tiếp tục đóng góp tâm huyết để củng cố quan hệ hữu nghị và hợp tác song phương. Nhà vua và Hoàng hậu rất chú ý nghe và tỏ ý hài lòng. Tại lễ chào tạm biệt hôm sau cả hai vị đều nhận ra tôi đã từng lưu học tại Nhật Bản với tình cảm thân thiết, ân cần. Đó là một vinh dự lớn động viên tôi làm nhiều hơn nữa để mối quan hệ hai nước, hai dân tộc ngày càng nở hoa, kết trái.