Nhật Bản – Việt Nam: 40 năm hợp tác phát triển công nghiệp than

Việt Nam và Nhật Bản đã có nhiều dự án hợp tác thành công trong nhiều lĩnh vực, trong đó phải kể đến là việc hợp tác trong ngành công nghiệp than.

Để đạt được sự tăng trưởng của ngành than như hiện nay, công tác khoa học công nghệ mà phía Nhật Bản hỗ trợ Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng và toàn diện. Trong đó có sự đóng góp đáng kể của sự hợp tác khoa học công nghệ và đào tạo giữa Chính phủ Việt Nam và Nhật Bản. Nổi bật là “Dự án hợp tác đào tạo nâng cao năng lực sản xuất than” do Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) tài trợ và thông qua Tổ chức Phát triển Công nghệ và Năng lượng mới (NEDO), Trung tâm Năng lượng Than Nhật Bản (JCOAL), Tập đoàn Dầu khí và Kim loại Quốc gia Nhật Bản (JOGMEC), Công ty than Kushiro (KCM) hợp tác với Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (VINACOMIN) thực hiện.

Dự án nhằm nâng cao năng lực sản xuất và quản lý an toàn cho các mỏ than Việt Nam thông qua tuyển chọn các cán bộ Việt Nam gửi sang đào tạo tại Nhật Bản. Đồng thời, phái cử các chuyên gia Nhật Bản sang Việt Nam khảo sát, điều tra thực tế tại các mỏ hầm lò; tổ chức các khoá đào tạo tại chỗ nhằm góp phần nâng cao năng lực xử lý và quản lý sản xuất cho các cán bộ kỹ thuật và công nhân Việt Nam.

Thông qua tổ chức NEDO, Chính phủ Nhật Bản đã tài trợ Dự án điều tra, đánh giá, thăm dò than tại các khu vực Đồng bằng Sông Hồng, Khe Chàm, Đông Triều - Quảng Ninh, Đồng Rì - Bắc Giang. Dự án nhằm thăm dò, tìm kiếm thêm nguồn than bổ sung cho tài nguyên trữ lượng than hiện có của Việt Nam và của VINACOMIN. Bên cạnh đó, hai Bên cũng đã hợp tác thực hiện Dự án nghiên cứu phủ xanh các bãi thải mỏ tại khu vực Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh với nội dung chủ yếu nhằm nghiên cứu phủ xanh các bãi thải mỏ; cải tạo đất bằng việc sử dụng tro than từ nhà máy nhiệt điện; trồng cây trên các bãi thải; hợp tác chuyển giao kỹ thuật và kiến thức nghiên cứu.

VINACOMIN đã có quan hệ xuất khẩu than cho các đối tác Nhật Bản trên 20 năm. Hàng năm, Vinacomin xuất khẩu than an-tra-xit cho các khách hàng Nhật Bản chủ yếu trong các ngành công nghiệp sản xuất thép, xi măng, điện cực, hoá chất... và một số ngành công nghiệp dân sinh khác. Một số khách hàng nhập than chính của VINACOMIN như Nippon Steel-Sumitomo Metan, JFE Taiheiyo, Sumitomo Osaka Cement, NDK thông qua các công ty thương mại lớn như Marubeni, Sumitomo Corp, Nippon Steel Trading. Bên cạnh việc xuất khẩu các loại than chất lượng cao sang thị trường Nhật Bản, VINACOMIN hiện cũng đang hợp tác với các công ty thương mại của Nhật Bản để tìm kiếm nguồn than nhập khẩu sau năm 2016 cung cấp cho các dự án nhiệt điện tại Việt Nam. Bên cạnh đó, Vinacomin và Marubeni cũng hợp tác trong tiêu thụ sản phẩm alumin từ Dự án tổ hợp bôxít-nhôm Lâm Đồng của Vinacomin.

Vinacomin cũng có quan hệ hợp tác sâu rộng với các ngân hàng, tổ chức tín dụng hàng đầu Nhật Bản như Sumitomo Mitsui Corporate Bank, Mizuho, BTMU, JBIC, NEXI để thu xếp vốn cho các dự án đầu tư phát triển của Tập đoàn. Đặc biệt là khoản vay 100 triệu USD của JBIC và SMBC tài trợ cho dự án phát triển các mỏ than của Vinacomin và khoản vay 200 triệu USD cho dự án Thuỷ điện Đồng Nai 5. VINACOMIN cũng đã ký hợp đồng tín dụng trị giá 300 triệu USD với Ngân hàng Citibank Nhật Bản cho Dự án Tổ hợp bôxít - nhôm Lâm Đồng, có bảo hiểm của NEXI.

Trong lĩnh vực xây dựng, Liên danh Tổng thầu MARUBENI CORP - Tổng Công ty Lắp máy Việt Nam (LILAMA) đã xây dựng và lắp đặt Nhà máy nhiệt điện Na Dương do VINACOMIN làm chủ đầu tư tại huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn với quy mô công suất 110 MW. Dự án nhà máy nhiệt điện Na Dương là nhà máy nhiệt điện có công nghệ CFB hiện đại đầu tiên tại Việt Nam mà VINACOMIN làm chủ đầu tư. Nhà máy đã vận hành thương mại thành công từ tháng 11/2005 thể hiện sự hợp tác có hiệu quả giữa MARUBENI và VINACOMIN.

Được biết, trong thời gian tới, VINACOMIN và các đối tác Nhật Bản sẽ tiếp tục ưu tiên hợp tác trong các lĩnh vực đào tạo, chuyển giao công nghệ khai thác than, đầu tư thăm dò than ở các khu vực đã và đang triển khai; đặc biệt là hợp tác nghiên cứu, lựa chọn công nghệ phù hợp để khai thác than tại khu vực Đồng bằng Sông Hồng, một khu vực giàu tiềm năng và có trữ lượng than lớn; nghiên cứu, triển khai các dự án cải tạo môi trường, phục hồi mỏ… nhằm đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững của Tập đoàn. Ngoài ra, VINACOMIN và Tập đoàn Thép Kobe Steel Nhật Bảncũng sẽ tích cực hợp tác trong việc phát triển mỏ sắt Thạch Khê, Hà Tĩnh. Cụ thể, hai bên sẽ tiến hành nghiên cứu khả năng xây dựng Tổ hợp dự án bao gồm dự án khai thác và tuyển quặng Mỏ sắt Thạch Khê, dự án nhà máy sản xuất sắt hạt. Bên cạnh đó, hai bên cũng sẽ thúc đẩy hợp tác trong việc phát triển ngành công nghiệp đất hiếm tại Việt Nam.

Bên cạnh việc đảm bảo cung cấp than, VINACOMIN cho biết sẽ tiếp tục ưu tiên cung cấp than một cách ổn định cho các khách hàng Nhật Bản như các thoả thuận đã ký kết và sẽ đề xuất các cơ quan chức năng tiếp tục cung cấp than cho thị trường Nhật Bản trong những năm tiếp theo. Các ngân hàng và các tổ chức tín dụng Nhật Bản như JBIC, Sumitomo Mitsui Corporation, Mizuho… sẵn sàng hợp tác với VINACOMIN để thu xếp vốn cho các dự án phát triển của Tập đoàn.

Minh Nghĩa – Hương Giang