Cần bước đột phá để phát triển dạy nghề

Một trong các mục tiêu của “Chiến lược phát triển nhân lực VN thời kỳ 2011-2020 là: “Xây dựng được hệ thống các cơ sở đào tạo nhân lực tiên tiến, hiện đại, đa dạng, cơ cấu ngành nghề đồng bộ, đa cấp, giữa các cấp và ngành đào tạo trong nước và quốc tế…, phấn đấu đến năm 2020 có 40 trường nghề chất lượng cao, trong đó đến năm 2015 có 05 trường nghề đạt đẳng cấp quốc tế và đến năm 2020 có hơn 10 trường nghề đạt đẳng cấp quốc tế”. Tuy nhiên, trước thực trạng về dạy nghề tại VN thì đây là nhiệm vụ không đơn giản.

Chất lượng đào tạo không đáp ứng nhu cầu

Theo ông Cao Văn Sâm, Tổng cục dạy nghề- Bộ Lao động thương binh và xã hội, tính đến 31/7/2013, cả nước có 158 trường cao đẳng nghề (117 trường công lập, 41 trường ngoài công lập), 304 trường trung cấp nghề (205 trường công lập, 99 trường ngoài công lập); 870 trung tâm dạy nghề (542 TTDN công lập, 328 TTDN ngoài công lập); Tổng số tuyển sinh học nghề năm 2012 là 1.493.379 người. Kỹ năng nghề của học sinh tốt nghiệp các cơ sở dạy nghề đã được nâng lên (theo đánh giá của các doanh nghiệp 80% - 85% số lao động qua đào tạo nghề được sử dụng đúng trình độ đào tạo; 30% có kỹ năng nghề từ khá trở lên). Số lượng giáo viên, giảng viên của các trường nghề năm 2012 là 39.260 người, trong đó giáo viên dạy trung cấp nghề và cao đẳng nghề là 25.151 người. Nhiều trường cao đẳng nghề, trung cấp nghề đã thành lập trung tâm hoặc bộ phận chuyên trách thực hiện công tác hướng nghiệp, tư vấn việc làm và quan hệ với doanh nghiệp, đơn vị sử dụng lao động; chủ động thực hiện tư vấn tuyển sinh bằng nhiều hình thức khác nhau; tư vấn tìm việc làm dưới hình thức ngày hội việc làm, sàn giao dịch lao động và việc làm.

Ông Sâm cho biết, một trong những bước đột phá phát triển chất lượng dạy nghề trong thời gian qua là Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã có chủ trương tập trung đầu tư đồng bộ theo nghề về chương trình, giáo trình; giáo viên, giảng viên; cơ sở vật chất và thiết bị dạy nghề,… đồng thời tăng cường công tác đánh giá chất lượng dạy nghề như kiểm định chất lượng cơ sở dạy nghề, thí điểm kiểm định chất lượng chương trình đào tạo, đánh giá kỹ năng nghề. Bộ cũng rà soát, bổ sung quy hoạch phát triển mạng lưới cơ sở dạy nghề và lựa chọn 40 trường công lập để tập trung đầu tư thành trường nghề chất lượng cao đến năm 2020. Lựa chọn 26 nghề cấp độ quốc tế, 34 nghề cấp độ khu vực ASEAN và 130 nghề cấp độ quốc gia để tập trung đầu tư. Năm 2012, Bộ đã chuyển giao 8 bộ chương trình từ Malaysia và đang chuẩn bị các điều kiện cần thiết để tiến hành đào tạo thí điểm 8 nghề đã chuyển giao này tại các cơ sở dạy nghề được lựa chọn. Dự kiến sẽ tiếp tục tiếp nhận, chuyển giao 16 bộ chương trình cấp độ quốc tế từ Úc và cử giáo viên đi bồi dưỡng, nâng cao tại nước ngoài.

Tuy nhiên, ông Sâm thừa nhận, chất lượng đào tạo nghề mặc dù đã ngày càng được nâng cao nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động về tay nghề, về các kỹ năng mềm như tác phong công nghiệp, khả năng làm việc theo tổ, nhóm... Kỹ năng nghề, năng lực nghề nghiệp của lao động Việt Nam vẫn còn khoảng cách lớn so với các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới. Bên cạnh đó, các nguồn lực khác đầu tư cho dạy nghề còn hạn chế, đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy nghề của các cơ sở dạy nghề gặp nhiều khó khăn. Hiện nay vẫn còn một bộ phận giáo viên dạy nghề chưa đạt chuẩn về nghiệp vụ sư phạm dạy nghề; cơ cấu đào tạo theo nghề và trình độ đào tạo chưa hợp lý, chưa gắn bó với nhu cầu nhân lực của từng ngành, từng địa phương; chưa đáp ứng được nhu cầu nhân lực kỹ thuật chất lượng cao cho sản xuất và thị trường lao động; chương trình, giáo trình dạy nghề chưa được thường xuyên cập nhật, bổ sung theo sự thay đổi của kỹ thuật, công nghệ trong sản xuất…

Tập trung đồng bộ về chương trình, giáo trình, cơ sở thiết bị...

Chiến lược phát triển dạy nghề thời kỳ 2011-2010 đã đề ra mục tiêu tổng quát đến năm 2020 là: dạy nghề đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động cả về số lượng, chất lượng, cơ cấu nghề và trình độ đào tạo; chất lượng đào tạo của một số nghề đạt trình độ các nước phát triển trên thế giới; hình thành đội ngũ lao động lành nghề, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; phổ cập nghề cho người lao động, góp phần thực hiện chuyển dịch cơ cấu lao động, nâng cao thu nhập, giảm nghèo vững chắc, đảm bảo an sinh xã hội.

Để thực hiện mục tiêu trên, theo Tổng cục dạy nghề- Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, VN phải thực hiện đột phá chất lượng dạy nghề. Trên cơ sở các nghề trọng điểm cấp độ quốc tế, khu vực và quốc gia đã được xác định cần tập trung đầu tư đồng bộ về chương trình, giáo trình, giảng viên, giáo viên, cơ sở vật chất, thiết bị dạy nghề,… cho từng nghề để nâng cao chất lượng đào tạo và định hướng phát triển dạy nghề đạt cấp độ khu vực và quốc tế.

Theo đó, cần đổi mới quản lý nhà nước về dạy nghề, hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về dạy nghề, học nghề; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy nghề và quản lý dạy nghề; phát triển đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý dạy nghề, chuẩn hóa đội ngũ giáo viên dạy các nghề trọng điểm; sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng giáo viên dạy nghề; chuẩn hóa đội ngũ cán bộ quản lý dạy nghề.

Mặt khác, Tổng cục dạy nghề cũng cho rằng, VN cần nghiên cứu, xây dựng khung trình độ nghề quốc gia. Phát triển chương trình, giáo trình: đối với các nghề trọng điểm quốc gia, xây dựng và ban hành chương trình, giáo trình dạy nghề trên cơ sở tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; đối với các nghề cấp độ khu vực và quốc tế, tiếp nhận và sử dụng chương trình, giáo trình dạy nghề của các nước tiên tiến trong khu vực ASEAN và quốc tế; chương trình, giáo trình của các nghề khác do cơ sở dạy nghề xây dựng, trên cơ sở khung chương trình hoặc tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia.

Để tăng cường cơ sở vật chất và thiết bị dạy nghề, nên tập trung đầu tư trọng điểm theo nghề; đối với các nghề trọng điểm quốc gia, xây dựng và ban hành tiêu chuẩn cơ sở vật chất, danh mục thiết bị dạy nghề; đối với các nghề cấp độ khu vực và quốc tế, tiếp nhận và áp dụng tiêu chuẩn cơ sở vật chất, danh mục thiết bị dạy nghề của các nước tiên tiến trong khu vực ASEAN và quốc tế; xây dựng danh mục thiết bị dạy nghề trình độ sơ cấp.

Đặc biệt, theo ông Sâm, VN cần quan tâm đến việc gắn kết giữa cơ sở dạy nghề với thị trường lao động và sự tham gia của doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp có trách nhiệm cung cấp thông tin về nhu cầu việc làm; phát triển hệ thống thông tin thị trường lao động để gắn kết đào tạo và sử dụng lao động…

Quynh Anh