Con đường nào cho vàng miếng?

Lộ trình xóa bỏ kinh doanh vàng miếng trên thị trường tự do một lần nữa được khẳng định trong cuộc họp của Thường trực Chính phủ hôm 15/3, với nội dung chính là xem xét tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết 11/NQ-CP về những giải pháp chủ yếu tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội.

Tuy nhiên, đến thời điểm này, cả thị trường vàng lẫn người nắm giữ vàng vẫn thấp thỏm, không rõ số phận vàng miếng sẽ bị định đoạt ra sao? Đành rằng cấm kinh doanh vàng miếng tự do, nhưng thị trường sẽ diễn biến theo chiều hướng nào, khi lượng vàng trong dân rất lớn và nhu cầu nắm giữ vàng miếng đã ăn sâu bám rễ trong xã hội. Cùng ngày 15/3, cuộc hội thảo “Thị trường vàng Việt Nam: Những vấn đề đặt ra” do VietinBank và Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) tổ chức cũng xoay quanh chủ đề này.

Quyền “ôm” vàng

Hệ lụy từ thị trường vàng miếng đối với biến động tỷ giá và chính sách tiền tệ buộc Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phải đưa ra các chính sách mạnh tay quản lý. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu NHNN quyết liệt thực hiện chính sách tiền tệ chặt chẽ, thận trọng; chống hiện tượng đô la hóa, vàng hóa trong nền kinh tế; quản lý chặt chẽ thị trường vàng, ngoại hối; kiểm soát, xử lý nghiêm tình trạng kinh doanh USD trái pháp luật.

Thông tin về viêc Chính phủ sẽ cấm kinh doanh vàng miếng đã chặn đà lên giá của giá vàng trong nước, cùng với việc đi xuống của giá vàng thế giới, vàng trong nước đã đi xuống sát hơn biến động giá thế giới, chứ không biến động chạy trước như xưa nay. Người nắm giữ vàng cũng lo ngại, các khoản tiết kiệm bằng vàng được quy đổi sang vàng trang sức để dễ bề thanh khoản khi cần thiết. Chính vì vậy, vàng nữ trang, loại nhẫn trơn được ưa chuộng và cháy hàng.

Đối với người dân Việt Nam, vàng dùng tiết kiệm và được coi như công cụ bảo hiểm cho cuộc sống, tâm lý này đã có lâu đời không thể một sớm một chiều xóa bỏ chỉ bằng những mệnh lệnh hành chính. Vài năm qua, phương tiện tiết kiệm truyền thống này càng khẳng định được ưu thế khi giá vàng tăng vọt vì khủng hoảng kinh tế thế giới, người dân càng gia tăng nắm giữ vàng khiến khối lượng vàng nhập khẩu tăng cao, đó là chưa kể lượng vàng nhập lậu do giá vàng trong nước thường cao hơn giá thế giới. Theo tính toán của ông Trần Trọng Quốc Khanh, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Sài Gòn Kim hoàn ACB - SJC: Người dân Việt Nam đang tích trữ khoảng 500 tấn vàng. Nhu cầu nhập khẩu vàng ở Việt Nam bình quân đạt khoảng 60 tấn/năm trong khi các doanh nghiệp khai thác vàng từ các mỏ vàng trong nước chỉ sản xuất được khoảng 1 - 2 tấn/năm.

Thông tin trấn an dư luận vừa được người có trách nhiệm của NHNN đưa ra. Nắm giữ tài sản vàng miếng là quyền lợi hợp pháp của người dân và tiếp tục được pháp luật bảo vệ kể cả khi có nghị định mới, Vụ trưởng Quản lý Ngoại hối NHNN Nguyễn Quang Huy tuyên bố với báo chí. Theo ông Huy, vàng, bao gồm cả vàng miếng theo quy định của pháp luật là tài sản của người dân. Theo các quy định hiện hành thì người dân được nắm giữ và mua bán vàng bình thường. NHNN sẽ phải trình Chính phủ dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 174/1999/NĐ-CP để điều chỉnh hoạt động kinh doanh vàng miếng trên thị trường theo tinh thần của Nghị quyết 11 và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân. Việc nắm giữ vàng miếng với tư cách là tài sản tiếp tục được pháp luật bảo vệ.

Vàng thật quản ra sao?

Vàng ảo đã bị cấm giao dịch bằng việc đóng cửa các sàn giao dịch vàng. Với tỷ lệ ký quỹ chỉ 7% - 10%, còn lại sử dụng đòn bẩy tài chính lên tới 90 – 93%, sàn vàng trở thành canh bạc tàn khốc. Hơn nữa, trước đây cơ quan quản lý không khống chế riêng biệt trạng thái vàng nước ngoài và trạng thái vàng trong nước, khiến các sàn vàng có thể lâm vào rủi ro thanh toán nếu người gửi vàng muốn rút ra.

Vấn đề đặt ra tại hội thảo nêu trên là làm sao quản lý kinh doanh vàng vật chất có hiệu quả chứ không phải là cấm triệt để kinh doanh vàng vật chất trong đó có vàng miếng. Việc xóa bỏ hoàn toàn kinh doanh vàng vật chất là nhiệm vụ bất khả thi, vì vậy cần một hướng đi cho thị trường vàng.

Theo giới chuyên gia, cơ quan quản lý nên quản lý trạng thái vàng nước ngoài và trong nước phải riêng biệt chứ không phải bù trừ. Các thành viên tham gia kinh doanh vàng phải là tổ chức tín dụng và tổ chức kinh tế được phép kinh doanh vàng miếng, còn đối với người dân và tổ chức khác muốn kinh doanh vàng miếng cũng được phép tham gia nhưng phải ký quỹ 100%, không được mua và/hoặc bán khống. Theo đại diện BIDV, nên lập Sở Giao dịch vàng Quốc gia. Đây là nơi sẽ cung cấp cấp tất cả dịch vụ, tiện ích liên quan đến giao dịch, hoạt động thanh toán, kiểm định, giao nhận… một cách đồng bộ. Sở giao dịch có các thành viên là NHTM, DN kinh doanh vàng có uy tín. Với mạng lưới rộng khắp toàn quốc, tất cả cá nhân, doanh nghiệp muốn mua/bán vàng đều có thể tham gia. Vai trò của sở giao dịch là tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp có thể mua bán vàng thuận tiện. Thành viên của sở giao dịch gồm hai loại: tự doanh và môi giới. Giá được xác định tại sở giao dịch là do cung cầu của thị trường, nhờ đó giảm thiểu tình trạng thổi giá, gìm giá như lâu nay nằm ngoài sự quản lý của Nhà nước. Mô hình này khiến nhiều người liên tưởng đến sàn giao dịch chứng khoán hiện tại. Cơ quan quản lý có thể quản lý thị trường vàng hiệu quả, tránh những tác động tiêu cực, còn người dân và nhà đầu tư có thêm những kênh lựa chọn để đầu tư hay trao đổi loại hàng hóa đặc biệt này.

TS. Vũ Đình Ánh, Viện Kinh tế - Tài chính, Học viện Tài chính cũng ủng hộ: “Đã đến lúc thị trường vàng cần một lời giải căn cơ có tính thị trường, chuyên nghiệp và tạo điều kiện để ổn định, phát triển thị trường tài chính - đó là thành lập Sở giao dịch vàng quốc gia… Kênh đầu tư vàng phải được khơi thông, tạo ra dòng chảy cho thị trường vàng dưới sự kiểm soát của Nhà nước”

Tăng niềm tin với đồng nội tệ

Không thể đổ lỗi hoàn toàn cho vàng với việc làm lũng đoạn thị trường, ảnh hưởng xấu thị trường tiền tệ. Vàng sẽ không làm mưa làm gió nếu sức ép giảm giá đồng nội tệ không ngày một lớn và thực tế NHNN đã phải liên tiếp điều chỉnh nâng tỷ giá. Nếu lạm phát không ở mức hai con số như năm vừa qua, thì người dân cũng yên tâm bỏ tiền vào kinh doanh, thay vì trú ẩn vào vàng. Như ông Vũ Quang Huy đã khẳng định về quyền sở hữu vàng của người dân, không thể hạn chế thị trường để người dân từ bỏ vàng chuyển sang nắm giữ đồng nội tệ. Nếu muốn điều đó diễn ra, Chính phủ phải quyết tâm kiềm chế lạm phát, giữ ổn định giá trị đồng nội tệ. Một khi lạm phát giảm, người dân có niềm tin vào đồng nội tệ, sẽ bớt đổ xô vào gom giữ vàng, ngoại tệ.

Một giải pháp khác để tránh những cơn sốt giá vàng và ngoại tệ, khi có dấu hiệu mất cân đối cung cầu vàng, ngoại tệ, dẫn đến tâm lý kỳ vọng đầu cơ, NHNN cần can thiệp mua bán trên thị trường một cách quyết liệt về cường độ và nhịp độ. Sự can thiệp quyết liệt này sẽ xóa tâm lý kỳ vọng và đầu cơ của thị trường vàng, và chứng tỏ khả năng điều tiết và can thiệp thị trường vàng hiện hữu của cơ quan này.

Kim Nhung