Bất ổn giá thuốc

Hiện tượng giá thuốc đồng loạt tăng ở nhiều chủng loại, tăng từ hàng chục thậm chí có loại tăng đến 100%, đang gây khó khăn cho người tiêu dùng. Trong bối cảnh nhiều mặt hàng cùng đồng loạt tăng giá, giá thuốc lại không đi đúng hướng, không có lộ trình tăng, giảm. Tình trạng trên có phải là hiệu ứng của của thị trường trước mỗi đợt Chính phủ tăng mức lương tối thiểu hay thực sự do sức ép về giá cả?

Đồng loạt tăng giá

Thị trường thuốc tháng 3 ghi nhận nhiều biến động lớn về giá. Đặc biệt, giá các loại thuốc nhập khẩu có biên độ tăng mạnh, nhiều nhà phân phối đã đồng loạt thông báo tới khách hàng giá thuốc sẽ tăng từ 10-20%. Ngoài ra, giá nhiều loại thuốc nội cũng có mức tăng từ 7-10%. Từ trước đến nay, thuốc vẫn được xem là một trong những mặt hàng nhạy cảm, có tác động trực tiếp đến nhiều tầng lớp người dân trong xã hội.

Theo các chuyên gia, giá thuốc hiện nay còn có quá nhiều cơ quan quản lý như Bộ Y tế, Bộ Tài chính, Bộ Công thương. Có ý kiến cho rằng việc Bộ Y tế vừa quản lý về chuyên môn như nguồn gốc xuất xứ của thuốc cũng như đồng thời là cơ quan đưa ra bảng giá các loại thuốc sẽ gây ra hiện tượng “vừa đá bóng vừa thổi còi”. Thời gian tới, nên chăng việc ban hành giá thuốc sẽ giao cho Bộ Tài chính đảm nhiệm. Ngoài ra, việc quản lý giá thuốc cũng còn nhiều biểu hiện chồng chéo từ các cơ quan quản lý Nhà nước đến các văn bản quy phạm pháp luật.

Trong khi việc quản lý mặt hàng đặc biệt này đã có Luật Dược để áp dụng thi hành song nhiều doanh nghiệp vẫn tìm mọi kẽ hở nhằm thu lợi nhuận bất chính. Như việc lợi dụng quy định “các cơ sở sản xuất, cơ sở nhập khẩu không được bán thuốc cao hơn giá kê khai”, nên nhiều doanh nghiệp kinh doanh thuốc đã không ngần ngại khai tăng giá thuốc ngay từ giá gốc, thậm chí có doanh nghiệp còn đưa giá bán thấp hơn cả giá vốn đăng ký với cơ quan quản lý Nhà nước. Sở dĩ có hiện tượng này là do, việc quản lý giá thuốc của các cơ quan chức năng vẫn chưa thực sự bám sát với thị trường, vẫn để các doanh nghiệp qua mặt. Theo đó, các cơ quan chức năng mới chỉ dừng lại ở việc thẩm tra giá thuốc doanh nghiệp kê khai khi đăng ký thuốc nhập khẩu. Còn việc kiểm soát ngay từ gốc ở các khâu, giá mua ở nước ngoài, giá nhập khẩu tại cảng, các chi phí liên quan như chi phí hoa hồng, quảng cáo, giới thiệu sản phẩm, giá bán dự kiến… thì nhiều cơ quan chức năng còn chưa làm tốt việc quản lý giá.

Thậm chí, nhiều chuyên gia trong ngành dược đã từng đặt câu hỏi, nếu tình trạng vẫn tiếp tục như trên thì vô hình chung lâu nay, Cục Quản lý Dược vẫn quản lý giá thuốc theo kiểu giá ảo? Trong khi theo quy định của Luật Dược năm 2005 và Thông tư liên tịch số 11/2007 của liên bộ Y tế, Tài chính, Công Thương về hướng dẫn việc thực hiện quản lý Nhà nước về giá thuốc phòng và chữa bệnh cho người thì Nhà nước quản lý giá thuốc theo nguyên tắc: Các cơ sở sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu, buôn bán thuốc tự định giá, cạnh tranh về giá, chịu sự kiểm tra, kiểm soát của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về quản lý giá thuốc theo quy định. Có nghĩa là khi về đến Việt Nam, thuốc được tính toán trên cơ sở giá về cảng (giá CIF). Sau đó, mới đến lượt các hãng dược thêm các khoản thuế và phụ phí hợp lý khác để kê khai giá thuốc. Ngoài ra, trong thời gian gần đây, cũng có nhiều doanh nghiệp, lấy cớ từ sự tăng giảm lên xuống thất thường của giá USD nên có tình trạng té nước theo mưa, đẩy giá thuốc lên cao.

Khối lượng công việc quá lớn

Hiện, theo sự phân công của Chính phủ việc hình thành tổ quản lý, thanh tra giá thuốc liên ngành do Bộ Y tế, Bộ Công thương, Bộ Tài chính đã hình thành và đi vào hoạt động, tuy nhiên, các cơ quan này vẫn chưa có sự phối hợp đồng bộ, nên vẫn để giá thuốc biến động mạnh, gây xáo trộn trong đời sống người dân. Cũng có ý kiến cho rằng, việc quản lý giá thuốc - một lĩnh vực đặc biệt, trong khi khả năng chuyên trách của Nhà nước vẫn còn nhiều hạn chế. Trong đó, với hơn 20.000 loại dược phẩm được lưu hành trên thị trường với 50% là thuốc ngoại nhập, thì việc quản lý tốt khối lượng lớn chủng loại thuốc đang là một bài toán khó đặt ra cho các cơ quan chức năng có liên quan.

Tâm lý sính dùng thuốc ngoại, trong khi nhiều loại thuốc nội có giá trị sử dụng tương đương nhưng người bệnh vẫn mong muốn sử dụng thuốc ngoại cho yên tâm cũng là một trong những nguyên nhân đẩy giá thuốc lên cao. Tình trạng bán thuốc lòng vòng, qua nhiều cấp trung gian, không có hóa đơn chứng từ kê khai, với các chế tài xử phạt chưa có tính răn đe cũng là kẽ hở tạo điều kiện cho giá thuốc tăng. Để giải quyết tận gốc vấn đề này, ngoài việc ban hành nhiều cơ chế chính sách, chế tài xử phạt, các doanh nghiệp dược trong nước cần sử dụng tối đa các nguồn vốn đầu tư, tăng cường đổi mới cơ sở vật chất kỹ thuật theo hướng hiện đại, tiếp tục đa dạng hóa lĩnh vực sản xuất, kinh doanh; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao giá trị sản xuất thuốc trong nước... Nâng cao giá trị thuốc Việt để vận động người tiêu dùng theo tinh thần chỉ đạo của Chính phủ: “Người Việt dùng hàng Việt”, từ đó sẽ giảm tải cho thị trường, khắc phục vấn đề thao túng thị trường và đẩy giá lên cao do phải nhập khẩu quá nhiều thuốc ngoại.

Anh Phương