Giá cả tăng một phần do yếu tố tâm lý

Giá một số mặt hàng thiết yếu như điện, xăng… tăng trong thời gian qua là “bất khả kháng”. Lạm phát thời gian qua cũng do nguyên nhân tâm lý. Đó là những nhận định của ông Nguyễn Tiến Thỏa – Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính).

Vừa qua, giá một số nguyên liệu đầu vào tăng cao có ảnh hưởng như thế nào đến CPI, thưa ông?

Vừa qua, Chính phủ đã cho phép một số mặt hàng thiết yếu được tăng giá, trong đó, việc điều chỉnh giá xăng dầu làm tăng chỉ số giá tiêu dùng năm 2011 lên thêm khoảng 0,4%. Mức 0,4% là mức tác động được tính sau vòng quay đầu tiên đồng tiền mà chưa tính tới các các tác động tăng giá kèm theo. Còn nếu cộng với việc điều chỉnh tỷ giá, điện… thì CPI sẽ tăng thêm 2,5% nhưng thực tế là 3%, trong đó có thể có 0,5% là tâm lý cũng chưa hẳn. Yếu tố tâm lý khi lượng hóa ảnh hưởng như thế nào đến CPI rất khó vì nó ẩn vào từng mặt hàng.

Như vậy, cái khó của bình ổn giá vẫn có nguyên nhân từ vấn đề tâm lý?

Nếu giá xăng tăng hoạt động như cơ chế thị trường thì dân quen, còn dở nữa là nửa thị trường nửa điều hành theo cơ chế thì khi tăng giá sẽ khiến tâm lý người dân rất bất ổn. Điều hành theo cơ chế thị trường thứ nhất đảm bảo cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh bình thường, thứ hai là nhà nước không phải bù lỗ.

Giá xăng tăng như vậy có đủ bù lỗ cho các doanh nghiệp không, thưa ông?

Trên thực tế thì mức điều chỉnh lần này mới tương đương 40-50% so với quy định tại Nghị định 84 về quản lý kinh doanh xăng dầu. Nếu như có ý kiến cho rằng các khoản thu đối với kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam là quá nhiều thì tôi cũng xin cung cấp thêm thông tin: hiện tổng mức thu đối với kinh doanh xăng dầu ở ta là 22% giá bán. Trong khi đó, ở Lào là 38%, Thái Lan là 48%, Campuchia là 35%. Giá bán hiện cũng thấp hơn 2.300 - 5.000 đồng một lít.

Quyết định điều chỉnh giá lần này được áp dụng trên nguyên tắc cho thuế nhập khẩu xuống 0% và yêu cầu các doanh nghiệp giảm chi phí kinh doanh và không tính lãi 300 đồng/lít như theo quy định tại thời điểm tính giá. Như vậy, nguyên tắc áp dụng để tăng giá vẫn là Nhà nước không thu thuế, các doanh nghiệp kinh doanh chưa có lãi. Việc tiếp tục bù lỗ trong thời gian dài, mua cao bán thấp là không thể.

Liệu sẽ có một đợt điều chỉnh giá xăng dầu tiếp theo nữa không, thưa ông ?

Thời gian tới, nếu giá xăng dầu thế giới tiếp tục tăng làm kinh doanh trong nước thua lỗ, thì Bộ buộc phải điều hành giá xăng dầu theo cơ chế thị trường, tức là tiếp tục điều hành linh hoạt phí, thuế, quỹ bình ổn giá và cả mức giá cụ thể.

Để duy trì giá xăng dầu để bình ổn thị trường trong thời gian qua, ngân sách Nhà nước đã phải bỏ ra khoảng 11.000 tỷ đồng trong đó 7.500 tỷ đồng do giảm thuế còn sử dụng quỹ bình ổn giá khoảng 3.500 tỷ đồng.

Nói như vậy có nghĩa là nếu chi phí tăng cao, thì giá cũng phải tăng theo, nếu vậy thì rất khó để triệt tiêu hết nguyên nhân tăng giá ?

Tăng giá là ngọn còn nguyên nhân căn cơ của lạm phát là tiền nhiều hơn hàng. Tổng dư nợ tín dụng gấp 1,2 GDP nghĩa là tiền nhiều hơn hàng buộc giá phải tăng. Sâu xa hơn là nền kinh tê tăng trưởng trên vốn sử dụng không hiệu quả ICOR cao sẽ vào chi phí sản xuất gia tăng và sẽ tổng hợp vào giá còn bản thân giá không đôt biến.

Tuy nhiên, những giải pháp của nghị quyết 11 nhằm vào cái căn bản ấy, đó là các phương pháp như giảm tốc độ tín dụng, giảm bội chi ngân sách và giảm đâu tư công… dẫn đến giảm tổng tiền. Chúng ta giảm 3% dư nợ tín dụng nếu cứ giảm 3% thì lượng tiền lu thông giảm 7% thì tiền cân bằng hàng…

Ông có nhận xét gì về những chương trình bình ổn giá thời gian qua?

Tôi thấy, chương trình bình ổn giá ở các địa phương thực hiện khác tốt. Việc hỗ trợ bằng vốn và lãi suất ưu đãi có tác dụng tích cực lan toả kéo mặt bằng giá chung không tăng quá cao. Chương trình này không chỉ có tác dụng đến những nơi bán hàng mà còn tới những nơi bán nguyên liệu. Trên cơ sở đó mang hàng bình ổn cho các vùng nguyên liệu. Như thế cả vùng đầu và cuối nguồn có giá bình ổn. Tuy nhiên, việc tổ chức mạng lưới và điểm bán hàng còn tập trung nhiều ở những nơi phố phường trong khi đó chợ truyền thống dân mua hàng thiết yếu thì lại ít. Đây là bài học cho năm nay để mở rộng ra vùng đông dân cư có chợ truyền thống để có đối trọng.

Các địa phương triển khai chưa kịp thời, ví dụ như TP.HCM làm cả năm rồi còn các địa phương khác gần tết mới làm. Rồi chuyển hàng hóa còn có độ trễ. Một số nơi khi mà cam kết với cơ quan cung ứng vốn thì có cơ cam kết giá quá cứng. Bình ổn là theo thị trường chứ không phải là chốt giá. Ví dụ tháng ba cam kết ỏ mức giá này, nhưng nếu điều chỉnh tỷ giá thì phải cho người ta tính toán đảm bảo kinh doanh thì họ mới yên tâm cùng nhà nước tham gia chương trình.

Hương Ly – Anh Phương