Xăng dầu: Bình ổn giá cách nào?

Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) công bố kết cấu giá cơ sở và so sánh với giá bán hiện hành các sản phẩm xăng dầu ngày 15/3, thể hiện giá bán lẻ xăng dầu đang thấp hơn giá cơ sở. Tức là kinh doanh xăng dầu đang lỗ đồng nghĩa với giá bán lẻ có thể được đẩy lên mức cao hơn.

Giá xăng dầu đã trở thành điểm nóng thời gian qua, nhận được sự quan tâm rất lớn của Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính.

Giãn các đợt tăng giá xăng dầu

Đợt tăng giá xăng dầu gần đây nhất, ngày 21/2 gây nhiều bức xúc trong dư luận. Đầu tháng 3, Thủ tướng đã có văn bản yêu cầu các bộ, ngành liên quan tổ chức thực hiện ngay một số biện pháp để khắc phục tình trạng giá cả nhiều loại hàng hóa vẫn đang có xu hướng tăng, gây ảnh hưởng không tốt đến việc bảo đảm các cân đối vĩ mô của nền kinh tế, cũng như gây tâm lý bất lợi trong dư luận xã hội. Trong đó, Bộ Công Thương được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính thực hiện ngay việc kiểm tra, kiểm soát đối với việc điều chỉnh giá bán của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu để bảo đảm đúng quy định của pháp luật…

Ngay sau đó, Bộ Công Thương có báo cáo gửi Thủ tướng về việc làm rõ tình hình kinh doanh xăng dầu những tháng đầu năm 2010. Bộ Công Thương cho rằng theo kiểm tra của tổ giám sát giá xăng dầu, trong 5 tháng qua, so với số lần điều chỉnh năm 2008 là 15 lần, thì tần suất điều chỉnh giá trong thời gian qua là 1 lần/tháng, không lớn như năm 2008 và đầu năm 2009. Tuy nhiên, Bộ này công nhận là doanh nghiệp chọn thời điểm điều chỉnh giá xăng dầu thời gian qua là không phù hợp với tập quán, thói quen, tâm lý của người tiêu dùng nên không tạo được sự đồng thuận.

Đối với vấn đề giá xăng, theo đánh giá của Bộ Công thương, các loại thuế, phí, khoản thu đang chiếm tỉ lệ khá lớn. Vì thế, để điều hành được giá xăng cân bằng lợi ích của Nhà nước với kiểm soát lạm phát, lợi ích của người tiêu dùng và lợi ích của doanh nghiệp, thì cần phải điều chỉnh mức thuế đối với mặt hàng xăng.

Bộ Tài chính cũng ra một công văn yêu cầu với các doanh nghiệp xăng dầu đầu mối phải điều hành giá xăng, dầu theo nguyên tắc thị trường có sự quản lý của Nhà nước, theo sát diễn biến giá trên thị trường thế giới. Khi giá xăng, dầu trên thị trường thế giới giảm cần điều chỉnh giảm giá bán kịp thời. Bộ yêu cầu từ nay đến hết tháng 6/2010, doanh nghiệp cần giãn thời gian giữa các lần điều chỉnh giá xăng dầu.

Kinh doanh lỗ?

Theo cách tính toán của Petrolimex kết cấu giá cơ sở được tính trên giá thế giới đối với các mặt hàng xăng dầu thành phẩm tại thị trường Singapore bình quân gia quyền của 30 ngày tính đến thời điểm chốt số liệu, quy đổi theo tỷ giá bán ra của ngân hàng thương mại Nhà nước và hình thành giá CIF cảng Việt Nam. Ngoài ra, giá cơ sở được tính thêm các khoản thu theo quy định của pháp luật và của Bộ Tài chính.

Vào thời điểm công bố của Petrolimex 15/3, một lít xăng A92 có khoảng 302 đồng phí vận chuyển đến cảng Việt Nam. Thêm vào đó, nhiều sắc thuế cũng được tính thêm vào giá cơ sở như 15-20% thuế nhập khẩu; 10% thuế tiêu thụ đặc biệt áp dụng cho xăng A92; 10% thuế giá trị gia tăng; phí xăng dầu 300-1.000 đồng/lít.

Các khoản được thu theo quy định của Bộ Tài chính gồm định mức chi phí kinh doanh 600 đồng/lít, riêng dầu mazut 3,5S thu 400 đồng/lít; lợi nhuận định mức 300 đồng/lít, trích quỹ bình ổn giá 300 đồng/lít.

Cộng tất cả các khoản thuế và phí, giá CIF xăng A92 đã được đẩy từ 10.463 đồng/lít lên 17.949 đồng/lít giá cơ sở; dầu diezel 0,05S giá từ 10.405 đồng/lít lên 15.322 đồng/lít... Theo tính toán này, so với giá bán hiện hành đã cao hơn từ 415 đồng/lít đến 959 đồng/lít tùy loại xăng, dầu. Cụ thể, xăng A92 có giá cơ sở 17.949 đồng/lít, so với giá bán hiện hành chỉ có 16.990 đồng/lít, thì đã cao hơn 5,6%. Tương tự, dầu diezel 0,05S có giá cơ sở là 15.322 đồng/lít nhưng giá bán hiện nay chỉ có 14.600 đồng/lít, cao hơn 4,9%; dầu hỏa là 15.714 đồng/lít so với 15.000 đồng/lít, cao hơn 4,8%; mazut 3,5S là 13.415 đồng/lít so với 13.000 đồng/lít, cao hơn 3,2%.

Những tính toán trên căn cứ vào giá thời điểm 15/3, sau đó, nếu giá xăng dầu có xu hướng tăng, thì giá bán lẻ trong nước phải chịu thêm sức ép điều chỉnh. Việc điều chỉnh tỉ giá cặp VND/USD khiến nhập khẩu xăng dầu đắt đỏ hơn. Thêm việc quỹ bình ổn giá tăng làm cho giá cơ sở tăng 15,5%, trong khi giá bán lẻ chỉ điều chỉnh 9,6% khiến áp lực tăng giá càng lớn.

Theo Petrolimex, năm 2008 doanh nghiệp này có 12 lần điều chỉnh giá xăng, năm 2009 có 11 lần. khoảng cách điều chỉnh trong năm 2010 dài hơn, mỗi lần điều chỉnh cũng vừa phải. Tuy nhiên, thời gian qua, giá xăng dầu thế giới tăng không quá mạnh nhưng tại Việt Nam, trong năm tháng giá xăng đã tăng bốn lần.

Bình ổn cách nào?

Bộ Công thương đưa ra một giải pháp đáng chú ý để bình ổn giá xăng dầu bán lẻ: Giảm thuế. Tính toán chi li, tổng cộng thuế suất của các sắc thuế hiện áp lên mặt hàng xăng bao gồm thuế suất thuế nhập khẩu là 20%, thuế tiêu thụ đặc biệt 10% và thuế giá trị gia tăng 10%, tổn cộng đến 40%. Mỗi lít xăng A92 “cõng” thuế 4.569 đồng - chiếm 26,89%, lệ phí giao thông và quỹ bình ổn giá là 1.300 đồng - chiếm 7,65%. Những mức thuế này được các chuyên gia kinh tế nhìn nhận là quá cao, và để chia sẻ giữa mục tiêu bình ổn giá và phát triển kinh tế, Chính phủ có thể xem xét giảm các mức thuế.

Đẩy giá xăng cao, còn do việc đinh giá của Petrolimex. Ở phần định mức chi phí kinh doanh 600 đồng và lợi nhuận định mức 300 đồng, Petrolimex đã sử dụng mức tối đa theo thông tư 234 của Bộ Tài chính. Một tính toán cho rằng, lợi nhuận định mức 200 đồng là hợp lý.

Mức chi phí vận chuyển 302 đồng cũng cho rằng bị tính quá cao. Mức này cao hơn 100 đồng/lít so với mức thông thường mà các đầu mối khác nhập xăng A92 về VN. Đó là chưa kể với vị trí đầu mối lớn, mua số lượng nhiều, Petrolimex thường ở vị thế đàm phán giá thuận lợi hơn các đầu mối khác.

Có thể thấy ngay trong công bố của Petrolimex, từ giá nhập khẩu là 10.672 đồng đến giá cơ sở là 17.816 đồng, một mức chênh lệch rất cao. Ông Ngô Trí Long nguyên viện phó Viện Nghiên cứu thị trường giá cả, cho rằng mức chênh lệch như vậy là quá lớn trong hoạt động kinh doanh bình thường, nên cần phải xem lại Nhà nước thu được bao nhiêu, doanh nghiệp thu được bao nhiêu. “Đối với doanh nghiệp, các khoản chi phí cho quản lý, hoạt động kinh doanh và lợi nhuận cần phải có kiểm toán đàng hoàng mới có thể đánh giá chi phí kia có hợp lý hay không” - ông Long nói.

Không phải khi Nhà nước quyết giá thì mất tính thị trường, bởi Nhà nước cân bằng các lợi ích của đất nước, doanh nghiệp và người tiêu dung. Doanh nghiệp độc quyền được tự quyết giá có quyền lực rất lớn. Petrolimex với gần 70% thị phần quyết tăng giá hay giảm giá, những đơn vị khác sẽ buộc phải theo. Nếu bán giá cao hơn thì mất khách, bán thấp quá thì lỗ. Điều này có thể khiến các doanh nghiệp nhỏ hơn lâm vào khó khăn và phá sản. Theo ông Ngô Trí Long, nếu muốn áp dụng việc cho doanh nghiệp tự định giá thì nên áp dụng cơ chế phá độc quyền mà các nước vẫn làm. Hoặc phải tạo đối thủ cạnh tranh đủ mạnh, hoặc chia nhỏ Petrolimex thành nhiều doanh nghiệp, sao cho mỗi doanh nghiệp này chiếm không quá 30% thị phần. Chỉ khi không còn vị thế độc quyền, thật sự phải cạnh tranh thì doanh nghiệp mới thực có động lực giảm chi phí, giảm giá thành.

Lê Minh