Giám sát các hồ chứa để đảm bảo “an ninh nước”

Theo định hướng của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải, trong tương lai, tất cả các hồ chứa nước, bất kể lớn hay nhỏ, trong thiết kế kỹ thuật bắt buộc phảicó thiết bị đo, giám sát mực nước hồ chứa phục vụ cho việc giám sát điều hành của các cơ quan nhà nước. Đây là một vấn đề rất cấp bách nhằm đảm bảo "an ninh nước" trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thiên tai ngày một khắc nghiệt hiện nay.

Cần thiết xây dựng hệ thống cảnh báo

Theo số liệu của Trung tâm Phòng tránh và Giảm nhẹ thiên tai (Bộ NN&PTNT) cho biết, Việt Nam hiện có hệ thống trên 3000 hồ chứa nước quy mô khác nhau, trong đó có các hồ lớn như Hố Hô, Kẻ Gỗ (Hà Tĩnh), Krông H’năng (Phú Yên), An Khê, Kanak, Sê San 4 (Gia Lai)... với dung tích lên tới trên 10 triệu m3 đang ngày đêm đảm nhiệm vai trò quan trọng trong nền kinh tế, xã hội với việc cung cấp nước cho các công trình thuỷ điện, điều hành tưới tiêu, cắt lũ... Tuy nhiên, công tác điều hành, giám sát các hồ chứa nước tại Việt Nam còn lạc hậu và thiếu chính xác.

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải cũng nhấn mạnh đến một thực trạng: ngoài những hồ lớn thì hệ thống các hồ nhỏ trong hệ thống khoảng hơn 3000 hồ chứa nước tại các địa phương trong cả nước cũng luôn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra sự cố cao. Tuy nhiên đáng lo ngại hơn, nhiều nơi dù đã xảy ra sự cố nhưng đơn vị quản lý không biết hoặc biết muộn do hệ thống thông tin, cảnh báo thiếu hoặc bị tê liệt.

Chính vì thế, đặt trong điều kiện thiên nhiên luôn diễn biến bất thường như hiện nay, đặc biệt là tình hình căng thẳng trong mùa mưa bão, việc đưa vào ứng dụng CNTT để giám sát được diễn biến của hồ chứa đang là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được đặt ra đối với Việt Nam. Tuy nhiên, việc ứng dụng đồng bộ cho hệ thống hồ chưa lớn và phức tạp như tại Việt Nam còn quá nhiều gian nan do liên quan đến bài toán hạ tầng thiết bị, kinh phí triển khai...

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đánh giá: "Hiện đại hóa công tác phòng chống thiên tai chính là để hạn chế thiệt hại lớn nhất. Với đặc thù hơn 60% lưu vực nằm ở nước ngoài, việc chủ động điều hành thu, xả nước trong hơn 2.000 hồ chứa đóng vai trò rất quan trọng với đời sống kinh tế - xã hội. Việc hiện đại hóa công tác thu thập số liệu, đưa ra cảnh báo... sẽ giúp các cấp địa phương chủ động trong công tác điều tiết giữ, xả nước, đảm bảo tưới tiêu đúng mùa vụ, tránh hạn hán, ngập lụt”.

Mặt khác, theo Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải, hiện đại hóa hệ thống thông tin này nhằm ứng phó kịp thời với bão lũ là rất cần thiết vì “GDP của Việt Nam mỗi năm mất 1-2% do thiên tai”.

Những thử nghiệm đầu tiên

Sau sự kiện thử nghiệm thành công hệ thống cảnh báo sóng thần tại Đà Nẵng, hệ thống thu thập thông tin giám sát và phần mềm quản lý hồ chứa tại trạm đầu mối Xuân Quan, huyện Văn Giang, Hưng Yên đã được vận hành thành công vào cuối tháng 7 vừa qua.

Khi đi vào hoạt động, hệ thống sẽ thu thập số liệu giúp cơ quan quản lý cấp Bộ và địa phương có cơ sở phân tích, đánh giá và ra quyết định về các hồ chứa nước, phòng chống thiên tai. Hệ thống sẽ cung cấp thông tin toàn diện về mực nước, lượng mưa, lưu lượng đến, lưu lượng xả...và truyền về Ban chỉ đạo Phòng chống lụt bão Trung ương, tỉnh qua hạ tầng viễn thông của Tổng công ty Viễn thông Quân đội Viettel.

Ông Nguyễn Văn Quân, thành viên nhóm triển khai dự án cho biết, trong thời gian ngắn, các chuyên gia đã xây dựng được phần mềm giám sát mực nước tại các hồ chứa. Phần mềm này có một loạt tính năng như thu thập thông tin mực nước, lượng mưa, lưu lượng của các hồ chứa với độ chính xác cao. Hệ thống sẽ tự động thu thập các thông số (mực nước, lưu lượng đến và xả, lượng mưa trên lưu vực, tình trạng của các cửa xả...) sau đó truyền số liệu về các đơn vị quản lý nhằm phục vụ công tác chỉ đạo của cơ quan phòng chống lụt bão các cấp. Ngoài ra, hệ thống sẽ là công cụ hữu hiệu giúp các đơn vị dễ dàng khai thác, vận hành hồ chứa đáp ứng thời gian thực.

Sau khi thử nghiệm thành công tại cống Xuân Quan, trong tháng 8, Việt Nam sẽ tiếp tục lắp đặt hệ thống thông tin giám sát hồ chứa tại 10 hồ tập trung tại các tỉnh Hà Tĩnh, Thừa Thiên Huế, Gia Lai.

Đỗ Ngọc