Đối phó nguy cơ mất thị trường rau quả xuất sang EU

Từ tháng 6/2011 đến nay, nhiều lô hàng rau, quả của Việt Nam xuất khẩu sang thị trường châu Âu bị thông báo vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch thực vật, do nhiễm vi sinh vật và một số dịch hại. Đó là các loại ruồi đục lá, bọ trĩ, bọ phấn, ruồi đục quả, vi khuẩn xanthomonas campestris gây bệnh sẹo trên cam quýt.

Nguy cơ hiện hữu

Trước tình trạng nhiều lô hàng rau, quả của Việt Nam xuất khẩu sang thị trường châu Âu bị phát hiện vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch thực vật, Tổng vụ Sức khỏe và Người tiêu dùng (DC SANCO) của Ủy ban Châu Âu (EC) đã ra thông báo, tính từ 15/1/2012 đến 15/1/2013, nếu phát hiện thêm 5 trường hợp vi phạm quy định an toàn thực phẩm và kiểm dịch thực vật, EU sẽ cấm nhập khẩu rau, quả của Việt Nam.

Theo thông tin từ Cục Bảo vệ thực vật (BVTV), Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, chỉ từ tháng 3 tới nay, DC SANCO đã thông báo có 2 lô vi phạm, nên chỉ còn 3 lô vi phạm nữa, EU sẽ cấm nhập rau quả Việt Nam. Ông Ngô Xuân Hồng – Cục trưởng cục Bảo vệ thực vật còn cho biết: EU và Đại sứ quán Việt Nam tại EU còn kiến nghị nên tạm dừng xuất khẩu rau quả vào thị trường này một thời gian để chấn chỉnh việc kiểm tra chất lượng.

Mặc dù chưa vi phạm đến mức bị cấm nhập khẩu vào thị trường EU nhưng những thông tin trên đã ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín hàng nông sản Việt Nam.

Cứu vãn tình thế

Quan điểm của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn trong vấn đề này là buộc phải dựng hàng rào kiểm dịch. Công tác kiểm dịch tại tất cả các chi cục phải thực hiện nghiêm túc việc kiểm dịch thực vật tất cả các lô hàng rau quả xuất khẩu; sau khi kiểm tra xong đều phải xin ý kiến của lãnh đạo Cục BVTV rồi mới quyết định việc cấp giấy chứng nhận kiểm dịch cho xuất sang EU. Lý giải cho quy định nghiêm ngặt này, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho biết: không phải đến thời điểm gay cấn này Bộ mới có giải pháp. Từ đầu tháng 6 năm 2011, Cục BVTV đã thông báo về loại dịch hại trên, hướng dẫn cách xử lý cho các doanh nghiệp (DN), địa phương. Tháng 8/2011, Cục đã họp khẩn với trên 160 DN xuất khẩu nông sản sang EU để các DN biết tình hình. 15 mặt hàng rất dễ nhiễm khuẩn theo cảnh báo của EU cũng đã được thông tin đến các DN bao gồm: Cần tây, ngò gai, cà tím, cà pháo, rau răm, khổ qua (mướp đắng), mận (roi), ổi, cam, chanh, xoài, mãng cầu; các loại rau như lá lốt, lá mơ, ngò, kinh giới, húng lừu, gấc, chè tươi, ngải cứu, xương xông, quả họ mận, dâu tây… Tuy nhiên với điều kiện khí hậu nước ta, cả 5 loại vi khuẩn EU phát hiện ra: bọ trĩ, bọ phấn, ruồi đục lá, vi khuẩn gây bệnh sẹo cam quýt rất phổ biến ở Việt Nam. Mặt khác với thực tế đầu tư của ngành sản xuất rau quả trong nước hiện nay, các DN, địa phương khó mà quản lý được sâu bệnh, dịch hại trên rau, quả.

Cùng với hàng rào kỹ thuật gắt gao, ngay sau khi EU tiếp tục phát hiện những lô hàng không đảm bảo, Cục BVTV đã thành lập 1 đoàn thanh tra khẩn để kiểm tra toàn bộ quá trình kiểm dịch, xem vi phạm ở khâu nào, do kỹ thuật cán bộ chưa làm hết trách nhiệm, do hệ thống cơ quan kiểm dịch chưa đủ trình độ để phát hiện, hay do DN cố tình vi phạm… để có giải pháp phù hợp. Về dài hạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang dự thảo nhanh một thông tư về các điều kiện, xuất khẩu rau quả sang EU.

Rau quả Việt Nam đang được xuất khẩu đi 55 thị trường, năm 2011, xuất khẩu rau quả đạt 600 triệu USD, trong đó, sản lượng rau quả nhiệt đới đứng thứ 5 châu Á. EU hiện là một trong 10 thị trường xuất khẩu rau quả lớn của Việt Nam. Hàng xuất vào thị trường này có mức giá cao hơn so với một số thị trường khác. Mất thị trường EU sẽ là một tổn thất nặng nề đối với ngành sản xuất rau quả Việt Nam. Hậu quả sẽ còn kéo dài vì sau khi đã bị cấm thì việc mở lại thị trường là rất khó khăn. Để điều đó không xảy ra, các địa phương và doanh nghiệp không thể thờ ơ, cầu may mà cần chủ động vào cuộc - ông Nguyễn Văn Kỳ, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam khuyến cáo.

Thanh Yên