Việt Nam cần thúc đẩy nhu cầu trong nước để bù đắp suy giảm cầu từ bên ngoài

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội lẫn thách thức lớn trong việc duy trì tăng trưởng và thúc đẩy phát triển bền vững. Trao đổi với phóng viên, ông Shantanu Chakraborty - Giám đốc Quốc gia ADB tại Việt Nam đã chia sẻ những đánh giá mới nhất về triển vọng kinh tế, các ưu tiên hỗ trợ cũng như những khuyến nghị chính sách nhằm giúp Việt Nam tận dụng hiệu quả các động lực tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Ông đánh giá như thế nào về tình hình kinh tế Việt Nam trong năm 2025 cũng như triển vọng trong thời gian tới? Những yếu tố nào sẽ quyết định đà tăng trưởng trong năm 2026 và những năm tiếp theo, thưa ông?

Bất chấp những thách thức toàn cầu ngày càng tăng, Việt Nam đã đạt được kết quả tăng trưởng kinh tế năm 2025 trong nhóm cao nhất khu vực. Kết quả tăng trưởng được thúc đẩy bởi sự gia tăng thương mại mạnh mẽ và sản xuất hướng tới xuất khẩu, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) bền vững, giải ngân đầu tư công tăng nhanh và lượng khách du lịch nước ngoài tăng mạnh.

Nền kinh tế Việt Nam dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng tích cực trong năm 2026. Theo dự báo mới nhất của ADB trong báo cáo công bố trong trung tuần tháng 12/2025, tăng trưởng GDP của Việt Nam dự báo ở mức 6,4% trong năm 2026 bất chấp bất ổn toàn cầu đang gia tăng. Nhu cầu trong nước ổn định, đầu tư công tiếp tục tăng đều, đầu tư trực tiếp nước ngoài và sản xuất công nghiệp dựa vào xuất khẩu được duy trì là những yếu tố duy trì đà tăng trưởng trong năm 2026. Lạm phát được dự báo sẽ ở mức 3,8% cho thấy môi trường kinh tế vĩ mô ổn định.

Để tăng trưởng bền vững, Việt Nam cần dựa vào việc mở rộng nhu cầu trong nước và tăng cường khai thác nhu cầu từ bên ngoài, thực hiện các cải cách chính sách để nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Về nhu cầu trong nước, Việt Nam có thể tăng cường tiêu dùng hộ gia đình thông qua kích thích tài khóa và cải cách thị trường. Đẩy mạnh đầu tư công vào hạ tầng giao thông, kỹ thuật số và các dự án thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ có vai trò rất quan trọng. Bên cạnh đó, tăng chi tiêu cho phúc lợi xã hội, chăm sóc sức khỏe và phát triển kỹ năng của người lao động sẽ góp phần nâng cao thu nhập và tăng cường niềm tin của người tiêu dùng.

Nhu cầu bên ngoài thông qua thúc đẩy và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và thu hút FDI sẽ vẫn giữ vai trò trung tâm tạo ra tăng trưởng nhờ thúc đẩy năng lực sản xuất, tăng cường khả năng cạnh tranh và hội nhập của kinh tế Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Việt Nam cũng cần đẩy nhanh việc thực hiện hiệu quả các cải cách cơ cấu đang diễn ra để cải thiện hơn nữa môi trường kinh doanh, nâng cao năng suất và thúc đẩy hơn nữa chuyển đổi kỹ thuật số và xanh. Hợp lý hóa các khuôn khổ pháp lý và điều hành thị trường, giảm chi phí tuân thủ và mở rộng khả năng tiếp cận tài chính sẽ tăng cường khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung.

Việt Nam cần xây dựng các thị trường vận hành hiệu quả cho dịch vụ khoa học, công nghệ, nghiên cứu phát triển và khởi nghiệp để đẩy nhanh quá trình nâng cấp và áp dụng công nghệ cao, chuyển đổi số và thúc đẩy một hệ sinh thái khởi nghiệp năng động. Một khung pháp lý rõ ràng, thông thoáng và sự phối hợp công - tư chặt chẽ hơn sẽ là chìa khóa để thúc đẩy thị trường khoa học công nghệ và các hoạt động đổi mới sáng tạo.

ADB nhìn nhận như thế nào về hiệu quả các chính sách tài khóa và tiền tệ mà Việt Nam đã triển khai trong thời gian qua?

Việt Nam đã thực hiện tốt việc quản lý kinh tế vĩ mô theo hướng chủ động và linh hoạt. Các nhà hoạch định chính sách đã cân bằng hai mục tiêu: thúc đẩy tăng trưởng và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô.

Chính sách tài khóa đã được mở rộng để thúc đẩy sự phục hồi cầu tiêu dùng trong các giai đoạn khó khăn, thông qua việc tăng chi tiêu cho đầu tư công, giảm thuế giá trị gia tăng, tăng chi tiêu xã hội cũng như các chương trình xã hội khác. Tuy nhiên, việc thực hiện các chính sách này còn chậm trong nhiều lĩnh vực, hạn chế tác động và hiệu quả của chính sách mở rộng trong tăng cường nhu cầu trong nước.

Bên cạnh đó, mặc dù đã có những kết quả tích cực, vẫn có những rủi ro tiềm ẩn. Tăng trưởng tín dụng tăng mạnh, ước tính ở mức 18% trong năm 2025 so với mục tiêu 16%, đẩy tỷ lệ tín dụng ngân hàng lên trên 135% GDP. Sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng này có thể hạn chế tăng trưởng cao hơn trong thời gian tới, cho thấy yêu cầu cấp bách phải phát triển thị trường vốn rộng lớn hơn để cung cấp thêm vốn bổ sung cho hệ thống ngân hàng và các khoản vay cho nền kinh tế.

Sự phối hợp hiệu quả trong thực hiện chính sách tài khóa và tiền tệ sẽ có vai trò rất quan trọng để đạt mục tiêu kích cầu. Giải ngân nhanh hơn các dự án đầu tư công và chính sách hỗ trợ có mục tiêu cho các hộ gia đình và doanh nghiệp sẽ giúp đạt được các mục tiêu kích thích tăng trưởng của chính sách tài khóa, trong khi chính sách tiền tệ tập trung vào việc cung cấp tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất hiệu quả và kiểm soát rủi ro hệ thống tài chính. Nếu không có sự liên kết phối hợp giữa hai chính sách này, thanh khoản dư thừa có thể làm tăng giá tài sản hoặc tín dụng thắt chặt có thể bóp nghẹt nhu cầu tăng trưởng.

Bước sang năm 2026, Việt Nam cần giải quyết những thách thức từ việc tăng trưởng toàn cầu suy yếu và biến động tài chính quốc tế bằng cách kết hợp chính sách tài khóa kích thích nhu cầu trong nước và đa dạng hóa cơ hội xuất khẩu để tiếp tục thu hút dòng vốn quốc tế, đồng thời đề phòng biến động tỷ giá hối đoái và rủi ro mở rộng tín dụng quá mức. Nói cách khác, sự phối hợp chính sách là điều cần thiết để duy trì động lực tăng trưởng và sự ổn định kinh tế vĩ mô.

ADB có những đánh giá và khuyến nghị gì nhằm cải thiện khả năng tiếp cận vốn và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ?

Trong những thập kỷ qua, Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc mở rộng khả năng tiếp cận tài chính và thúc đẩy phát triển doanh nghiệp. Tuy nhiên, các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) vẫn phải đối mặt với những rào cản đáng kể.

Các chính sách mở rộng quan hệ đối tác công tư và phát triển thị trường vốn cũng rất cần thiết để tăng cường sự tham gia của khu vực tư nhân vào các lĩnh vực chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đẩy nhanh cải cách thị trường vốn là biện pháp quan trọng và cấp bách để mở rộng khả năng tiếp cận tài chính của các doanh nghiệp. Cần có những cải cách mạnh hơn nữa để làm sâu sắc hơn và mở rộng thị trường để huy động các nguồn tài chính khác nhau như: cải thiện hệ thống thông tin tín dụng, tăng cường khung tài sản thế chấp và các sản phẩm tài chính khác nhau cho các DNNVV, đồng thời giới thiệu các công cụ tài chính xanh và tài chính hỗn hợp để thu hút đầu tư tư nhân vào các ngành như năng lượng sạch, cơ sở hạ tầng kỹ thuật số và đổi mới sáng tạo.

Thực hiện hiệu quả các biện pháp cải cách cơ cấu kinh tế sẽ giúp thúc đẩy năng lực cạnh tranh của nền kinh tế nói chung và của các doanh nghiệp nói riêng. Các doanh nghiệp muốn nâng cao khả năng cạnh tranh cần áp dụng mạnh mẽ hơn công nghệ kỹ thuật số và tiêu chuẩn sản xuất sạch hơn, liên kết với các chuỗi cung ứng quốc tế thông qua hợp tác chất lượng cao hơn với khu vực FDI để nâng cao giá trị gia tăng.

Phát triển năng lực thể chế cũng đóng vai trò rất quan trọng để nâng cao hiệu quả của nền kinh tế thông qua xây dựng chính sách có tính minh bạch và dự đoán được, đồng thời được thực thi nhất quán. Năng lực thể chế bao gồm các khung pháp lý cho quản trị dữ liệu, thị trường carbon và giao dịch kỹ thuật số, và việc thực hiện các chính sách phát triển khu vực tư nhân ở các cấp chính quyền khác nhau. Các quy định rõ ràng và có thể dự báo được đi kèm với việc thực thi hiệu quả các quy định này đòi hỏi phải tăng cường năng lực thể chế thông qua các nỗ lực cải cách bền bỉ lâu dài.

ADB cam kết và luôn sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam thông qua cung cấp tài chính, chia sẻ tri thức và đối thoại chính sách nhằm giúp Chính phủ thực hiện tốt hơn các dự án phát triển một cách hiệu quả và thực hiện cải cách chính sách phát triển khu vực tư nhân để hỗ trợ các doanh nghiệp tiếp cận vốn, nâng cao năng lực cạnh tranh và bắt kịp cơ hội trong nền kinh tế xanh và chuyển đổi số.

Trân trọng cảm ơn ông!

Anh Mai (Vietnam Business Forum)