Logistics thông minh – “chìa khóa vàng” trong tái cấu trúc chuỗi cung ứng

Logistics là một lĩnh vực có triển vọng phát triển vô cùng sáng sủa trong tương lai gần của Việt Nam. Với sự tiến bộ của công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo, các hệ thống logistics thông minh ngày càng trở nên phổ biến và quan trọng trong việc tối ưu hóa quy trình vận chuyển, lưu trữ và quản lý hàng hóa trong chuỗi cung ứng.

Tiềm năng phát triển mạnh mẽ

Theo thống kê, ngành dịch vụ logistics Việt Nam đã có những bước phát triển khá mạnh (tăng bình quân 14-16%/năm, gấp hơn 2 lần mức tăng bình quân của thế giới). Quy mô thị trường dịch vụ logistic khoảng 45 - 50 tỷ USD, tương đương 10% GDP và 5% kim ngạch xuất nhập khẩu.

Năm 2025, Việt Nam được các tổ chức quốc tế đánh giá, xếp hạng thuộc Top 10 thị trường logistics mới nổi; Top 4 trong khu vực về Chỉ số cơ hội logistics và Top 5 ASEAN, Top 40 thế giới về Chỉ số hiệu quả Logistics.

Là quốc gia nằm trên các tuyến hàng hải, hàng không quốc tế với bờ biển dài hơn 3.200 km, hệ thống cảng biển, sân bay, cửa khẩu phong phú, Việt Nam có đầy đủ điều kiện để trở thành trung tâm logistics quan trọng trong khu vực.

Trong những năm qua, Việt Nam đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, quyết liệt cho phát triển ngành logistics. Cụ thể là triển khai đầu tư đồng bộ, quyết liệt phát triển hạ tầng logistics chiến lược, hạ tầng giao thông trên cả 5 phương thức (đường bộ, đường sắt, hàng không, đường biển, đường thủy nội địa). Đồng thời, Việt Nam đã ban hành và áp dụng nhiều chính sách ưu đãi mạnh mẽ dành cho doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực logistics như miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho dự án đầu tư mới; ưu đãi về tiền thuê đất, hạ tầng tại các khu công nghiệp, khu kinh tế; hỗ trợ nghiên cứu, ứng dụng công nghệ…

Trong quá trình ứng dụng logistics thông minh, bước chuyển đổi kỹ thuật số đầu tiên tại Việt Nam có thể kể tới sự ra đời của dự án “Trung tâm Logistics ICD Vĩnh Phúc - SuperPort” do hai tập đoàn lớn là T&T Group (Việt Nam) và YCH Holdings (Singapore) hợp tác đầu tư để tạo ra một trung tâm logistics thông minh và hiện đại. Dự án tích hợp kho cảng container nội địa (ICD) với Trung tâm logistics công nghệ cao đa phương thức hàng đầu trong khu vực.

Nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đã ứng dụng logistics thông minh trong quá trình vận hành, mang lại lợi ích lớn. Công ty Tân Cảng Sài Gòn sau khi áp dụng thành công Cảng điện tử và lệnh giao hàng điện tử, các chương trình quản lý, điều hành sản xuất tiên tiến, đã giảm 55% thời gian tàu có mặt tại cảng; thời gian giao hàng còn 3/4; giảm số vụ mất an toàn lao động và an toàn giao thông. Tập đoàn FPT nhờ sử dụng nền tảng phân tích dữ liệu khách hàng Customer Insights Platform, đã giữ chân được gần 40.000 khách hàng, tăng doanh thu lên tới hàng trăm tỷ đồng mỗi tháng. BEST Express phát triển nhiều công nghệ để nâng cao hiệu quả vận hành kho bãi, hai hệ thống lõi là DWS (Dimensioning Weighing Scanning) và WCS (Warehouse Control System), tích hợp các mô-đun trí tuệ nhân tạo để điều phối và xử lý luồng hàng hóa một cách tự động đã giúp BEST Express có thể xử lý hơn 1 triệu đơn mỗi ngày, rút ngắn thời gian phân loại đơn hàng, sản phẩm từ khâu ra đơn đến tay người dùng chỉ mất chưa đầy 48 giờ…

Đẩy mạnh ứng dụng logistics thông minh

Theo Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050, trong giai đoạn 2025 - 2035, tỷ trọng giá trị tăng thêm của dịch vụ logistics trong tổng sản phẩm trong nước đạt 5% - 7%. Tốc độ tăng trưởng trung bình của ngành dịch vụ logistics hằng năm đạt 12% - 15%; xếp hạng theo Chỉ số hiệu quả logistics (LPI - do Ngân hàng Thế giới công bố) trong nhóm 40 quốc gia và vùng lãnh thổ hàng đầu. Số lượng doanh nghiệp dịch vụ logistics sử dụng các giải pháp chuyển đổi số đạt 80% số doanh nghiệp logistics Việt Nam.

Giai đoạn đến năm 2050, tỷ trọng giá trị tăng thêm của dịch vụ logistics trong tổng sản phẩm trong nước đạt 7% - 9%. Tốc độ tăng trưởng trung bình của ngành dịch vụ logistics hằng năm đạt 10% - 12%. Số lượng doanh nghiệp dịch vụ logistics sử dụng các giải pháp chuyển đổi số đạt 100% số doanh nghiệp logistics Việt Nam

Để đạt được mục tiêu trên, việc thúc đẩy chuyển đổi số nhằm hướng tới đẩy mạnh logistics thông minh đang là hướng đi mà Việt Nam chú trọng. Logistics thông minh sử dụng một loạt các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet of Things và điện toán đám mây để tối ưu hóa quy trình vận chuyển và quản lý chuỗi cung ứng. Sự tích hợp của robot, thực tế ảo/thực tế mở rộng (AR/VR), xe tự hành AGV, cánh tay robot và chuỗi khối tạo ra một hệ thống hoạt động mạnh mẽ và hiệu quả. Logistics thông minh giúp giải phóng lao động cho các nhiệm vụ sáng tạo hơn và giảm thiểu chi phí kinh doanh bằng cách tiết kiệm thời gian và tăng cường hiệu suất; tạo ra môi trường làm việc linh hoạt và hiệu quả…

Theo ông Yap Kwong Weng, Giám đốc Điều hành Vietnam SuperPort (YCH Group), những tiến bộ trong tự động hóa, kết nối dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn góp phần vận chuyển hàng hóa thông minh và bền vững. AI và Internet vạn vật (IoT) được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong quản lý cảng, tối ưu nguồn dữ liệu, lập tuyến vận chuyển, giảm thời gian chờ và cắt giảm khí thải. Đặc  biệt, xu hướng phát triển chuỗi cung ứng xanh, có khả năng mở rộng đang trở thành trọng tâm, nhất là đối với khu vực ASEAN - nơi tốc độ đổi mới công nghệ diễn ra nhanh chóng, với sự xuất hiện của các thiết bị đầu cuối tự động và hệ thống quản lý hiện đại.

Theo số liệu từ Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), 61% doanh nghiệp Việt Nam đã ứng dụng công nghệ số vào hoạt động logistics (tính đến hết năm 2024). Các công nghệ này đã giúp giảm chi phí logistics trung bình 23% so với phương pháp truyền thống và rút ngắn thời gian xử lý đơn hàng trung bình 35% nhờ tự động hóa.

Nhu cầu chuyển đổi số ngành logistics đang tăng nhanh để đáp ứng tốc độ tăng trưởng của thương mại điện tử và hoạt động xuất nhập khẩu. Xu hướng phổ biến là kết nối chuỗi cung ứng thông minh, đầu tư vào hệ thống quản trị vận hành theo thời gian thực, đồng thời phát triển mô hình kho bãi linh hoạt.

Trong thời gian tới, theo Viet Research - đơn vị nghiên cứu thị trường và tư vấn chiến lược doanh nghiệp, các nền tảng số sẽ liên thông với nhau tạo thành hệ sinh thái số ngành logistics, kết nối mọi khâu từ kho, vận tải đến giao nhận. Nhờ đó, doanh nghiệp có tầm nhìn 'end-to-end' toàn chuỗi, ra quyết định nhanh chóng và hiệu quả hơn. Để thích ứng với quá trình này, theo các chuyên gia, các doanh nghiệp cần tập trung ứng dụng các công nghệ tiên tiến như AI, IoT và Blockchain vào quản lý chuỗi cung ứng để nâng cao năng lực dự báo, tối ưu hóa tuyến đường vận chuyển và tăng cường tính minh bạch trong toàn bộ quy trình.

Quỳnh Chi (Vietnam Business Forum)