Văn Bàn: Từ tái sinh sản xuất đến hình thành hệ sinh thái nông nghiệp hàng hóa

Giữa những dải núi phía Tây Bắc, nơi từng oằn mình sau thiên tai, hôm nay những cánh đồng ở Văn Bàn không chỉ trở lại màu xanh, mà đang chuyển mình thành những “vùng sản xuất có tổ chức” - nơi mỗi luống rau, mỗi thửa ruộng không còn tồn tại đơn lẻ, mà nằm trong một dòng chảy liên kết chặt chẽ với thị trường.

Trên những cánh đồng sản xuất lớn, người nông dân và Hợp tác xã Quang Vinh đang viết nên câu chuyện nông nghiệp xanh, bền vững nhờ ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất

Đó không còn là câu chuyện của một vụ mùa, mà là sự khởi đầu của một hệ sinh thái nông nghiệp hàng hóa - nơi tư duy sản xuất đã thay đổi từ gốc rễ.

Khi nông nghiệp không còn dừng ở “trồng được gì”

Sau hoàn lưu bão số 10 năm 2025, những cánh đồng bị vùi lấp không chỉ đặt ra bài toán khôi phục sản xuất, mà còn buộc địa phương phải trả lời một câu hỏi lớn hơn: làm gì để nông nghiệp không tiếp tục dễ tổn thương?

Sự xuất hiện của mô hình liên kết do HTX Dịch vụ Nông lâm nghiệp và Xây dựng Quang Vinh dẫn dắt đã mở ra một hướng đi khác: Làm nông nghiệp theo chuỗi giá trị - lấy thị trường làm điểm xuất phát.

Từ nền tảng đó, HTX từng bước mở rộng sang các nhóm rau, củ, quả ngắn ngày có nhu cầu tiêu thụ lớn như bắp cải, su hào, cà rốt, rau ăn lá… hướng tới cung ứng ổn định cho hệ thống siêu thị, bếp ăn tập thể, doanh nghiệp chế biến.

Điều đáng nói là: Cầu thị trường đang vượt xa khả năng cung ứng hiện tại.

Không ít thời điểm, HTX buộc phải từ chối hoặc giãn tiến độ đơn hàng, một thực tế hiếm gặp trong nông nghiệp truyền thống, nhưng lại là tín hiệu rõ nét cho thấy nông sản Văn Bàn đã bước vào “sân chơi” của thị trường có tiêu chuẩn và hợp đồng dài hạn.

Ông Phạm Văn Cường – Phó chủ tịch UBND xã Văn Bàn thăm và chúc mừng thành công của mô hình liên kết trồng khoai tây của Hợp tác xã Quang Vinh

Một mô hình - đa tầng giá trị

Nếu trước đây, người nông dân chỉ quan tâm “trồng gì, được bao nhiêu”, thì hôm nay họ bắt đầu làm quen với những khái niệm mới: đơn hàng, tiêu chuẩn chất lượng, lịch giao hàng, truy xuất nguồn gốc.

Chuỗi liên kết do HTX Quang Vinh tổ chức không chỉ dừng ở sản xuất, mà vận hành theo một logic thị trường hoàn chỉnh:

• Sản xuất theo kế hoạch gắn với nhu cầu tiêu thụ
• Đa dạng hóa sản phẩm thay vì phụ thuộc vào một loại cây trồng
• Tổ chức sơ chế, đóng gói phù hợp với từng kênh phân phối
• Duy trì nguồn cung ổn định theo hợp đồng

Ở đó, người nông dân không còn “bán những gì mình có”, mà đang “sản xuất những gì thị trường cần”.

Theo ông Phạm Văn Cường - Phó Chủ tịch UBND xã Văn Bàn, giá trị lớn nhất của mô hình không nằm ở một loại cây trồng cụ thể, mà ở cách tổ chức lại toàn bộ quá trình sản xuất: “Điểm cốt lõi là tạo ra một hệ thống mà trong đó người dân, HTX và doanh nghiệp cùng chia sẻ trách nhiệm và lợi ích. Khi đã có thị trường dẫn dắt, có tổ chức đứng ra điều phối, thì sản xuất không còn manh mún, mà trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị.”

Bà Lương Thị Quyên – Giám đốc HTX Quang Vinh hạnh phúc rạng rỡ đón nhận những thành quả từ sự đổi mới trong sản xuất nông nghiệp tại Văn Bàn

Uy tín thị trường bắt đầu từ kỷ luật thanh toán

Nếu sản xuất theo chuỗi là “hình thức”, thì niềm tin chính là “nền móng”.

Một trong những yếu tố tạo nên sự lan tỏa mạnh mẽ của mô hình tại Văn Bàn chính là việc HTX Quang Vinh thực hiện thanh quyết toán đúng hạn, đúng cam kết với các đối tác và người dân.

Trong bối cảnh không ít mô hình liên kết từng “đứt gãy” vì chậm thanh toán hoặc thiếu minh bạch, thì việc đảm bảo dòng tiền thông suốt đã tạo ra một khác biệt mang tính quyết định:

• Người dân yên tâm sản xuất, không lo bị ép giá hay tồn đọng vốn
• Đối tác tin tưởng mở rộng đơn hàng dài hạn
• Chuỗi liên kết vận hành ổn định, giảm thiểu rủi ro

Chính kỷ luật này đã giúp HTX không chỉ giữ vững vùng nguyên liệu tại xã Văn Bàn, mà còn mở rộng liên kết ra nhiều địa bàn trong tỉnh Lào Cai, hình thành mạng lưới cung ứng ngày càng lớn.

Ở một góc nhìn sâu hơn, đây không chỉ là câu chuyện tài chính, mà là sự chuyển đổi từ “quan hệ mua bán” sang “quan hệ hợp tác bền vững”.

Không còn sản xuất manh mún, các thành viên HTX Quang Vinh đang cùng nhau áp dụng đúng kỹ thuật chăm sóc cây trồng, từng bước đưa nông sản địa phương vào chuỗi giá trị bài bản

Từ phục hồi sản xuất đến định hình năng lực cạnh tranh

Những cánh đồng từng bị bỏ hoang nay không chỉ được phủ xanh, mà đang vận hành như những “đơn vị sản xuất” trong một hệ thống lớn hơn.

Đất không còn nghỉ. Lao động không còn nhàn rỗi. Thu nhập không còn phụ thuộc vào may rủi.

Quan trọng hơn, một thế hệ nông dân mới đang hình thành - biết tính toán theo hợp đồng, làm quen với tiêu chuẩn và chủ động thích ứng với thị trường.

Theo định hướng của địa phương, Văn Bàn không dừng lại ở các mô hình đơn lẻ, mà hướng tới:

• Hình thành vùng sản xuất tập trung quy mô lớn
• Đa dạng hóa ngành hàng nông sản chủ lực
• Gắn sản xuất với tiêu chuẩn và thương hiệu
• Tăng khả năng cung ứng cho các chuỗi phân phối hiện đại

Đó là bước chuyển từ “phục hồi sau thiên tai” sang “xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn”.

Với bà Lương Thị Quyên - Giám đốc HTX Quang Vinh, thành công lớn nhất không phải là sản lượng hay doanh thu, mà là giữ được người dân ở lại với ruộng đồng.

“Muốn phát triển bền vững thì người dân phải sống được bằng nông nghiệp và sống tốt”, bà Quyên chia sẻ.

Từ việc hỗ trợ giống, tạo việc làm, đến tổ chức sản xuất bài bản và đảm bảo đầu ra, HTX đang góp phần tạo ra một thực tế mới: Làm nông nghiệp không còn là lựa chọn bất đắc dĩ, mà có thể trở thành một nghề có tương lai.

Ở Văn Bàn hôm nay, màu xanh trên những cánh đồng không còn là biểu tượng của một mùa vụ, mà là dấu hiệu của một sự chuyển mình sâu sắc.

Từ một điểm khởi đầu khiêm tốn, nơi đây đang dần hình thành một hệ sinh thái nông nghiệp gắn với thị trường, dựa trên niềm tin và vận hành bằng kỷ luật.

Và chính điều đó mới là “mùa vàng” bền vững nhất.

Hà Thành - Trịnh Long (Vietnam Business Forum)