Từ “đáp ứng bị động” sang “chuẩn bị chủ động” nguồn nhân lực đón sóng đầu tư mới

Diễn đàn FDI Connect 2026 không chỉ mở ra nhịp xúc tiến đầu tư mới, mà còn đặt Bắc Ninh trước phép thử lớn về năng lực chuẩn bị nguồn nhân lực. Khi nguồn cung tại chỗ mới đáp ứng khoảng 30% nhu cầu, câu chuyện của địa phương không còn là “thiếu đâu vá đó”, mà là chủ động kiến tạo nền tảng cho chu kỳ phát triển mới. Xung quanh vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Trần Văn Hà, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Bắc Ninh.

Làn sóng đầu tư mới được dự báo sẽ tạo thêm áp lực lớn lên thị trường lao động Bắc Ninh. Tỉnh đang nhìn bài toán này ở quy mô như thế nào?

Hiện Bắc Ninh có hơn 26.000 doanh nghiệp đang hoạt động, với trên 820.000 lao động làm việc trong khu vực doanh nghiệp. Dự báo đến năm 2030, nhu cầu nhân lực của khu vực này có thể lên tới khoảng 1,4 triệu lao động. Như vậy, mỗi năm doanh nghiệp sẽ cần tuyển thêm từ 120.000 đến 150.000 lao động, trong khi nguồn cung tại chỗ hiện mới đáp ứng khoảng 30% nhu cầu.

Điều đó cho thấy thách thức nhân lực của Bắc Ninh không còn là câu chuyện tuyển dụng riêng lẻ của từng doanh nghiệp, mà đã trở thành vấn đề cấu trúc của quá trình phát triển. Nếu không chuẩn bị từ sớm, thị trường lao động rất dễ rơi vào trạng thái chắp vá, thiếu ổn định.

Điều đó cũng có nghĩa là Bắc Ninh phải thay đổi cách tiếp cận?

Chúng tôi xác định không thể tiếp tục tư duy “đáp ứng bị động”, tức là doanh nghiệp cần đến đâu thì địa phương xử lý đến đó. Bối cảnh mới đòi hỏi phải chuyển sang “chuẩn bị chủ động”, nghĩa là dự báo sớm hơn, chuẩn bị trước hơn và tổ chức thị trường lao động bằng dữ liệu, đào tạo và chính sách điều tiết.

Bắc Ninh không lựa chọn cách để doanh nghiệp cạnh tranh bằng việc “hút” lao động ngắn hạn của nhau. Mục tiêu của tỉnh là xây dựng một nền cung ứng nhân lực minh bạch hơn, có khả năng dự báo tốt hơn và có sức chống chịu cao hơn trước các làn sóng đầu tư mới.

Vậy những chính sách nào đang được sử dụng để hiện thực hóa hướng đi đó?

Trước hết là Kế hoạch số 118/KH-UBND, đặt mục tiêu phát triển thị trường lao động Bắc Ninh theo hướng hiện đại, hiệu quả, minh bạch và bền vững. Kế hoạch này đã lượng hóa bằng các chỉ tiêu cụ thể như: giảm tỷ lệ thất nghiệp khu vực thành thị xuống dưới 1,8%; nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 90%, trong đó 42% có bằng cấp, chứng chỉ; kết nối việc làm cho khoảng 35.000 lao động mỗi năm thông qua các phiên giao dịch việc làm.

Song song với đó là Nghị quyết số 113/2025/NQ-HĐND, tập trung hỗ trợ đào tạo nghề, đào tạo nhân lực phục vụ công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số giai đoạn 2025 - 2030. Theo tôi, đây là bước đi rất rõ của Bắc Ninh: không chỉ tính chuyện đủ lao động về số lượng, mà còn chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ mũi nhọn và chuỗi cung ứng thế hệ mới.

Có thể nói, giữ chân nhà đầu tư trong giai đoạn tới không chỉ là giữ mặt bằng sản xuất hay ưu đãi chi phí, mà sâu xa hơn là giữ niềm tin rằng địa phương có thể cung ứng con người cho chu kỳ sản xuất tiếp theo.

Trên thực tế, người lao động không chỉ ở lại vì việc làm, mà còn vì điều kiện sống. Tỉnh đặt vấn đề này ra sao, thưa ông?

Chúng tôi nhìn rất rõ điều đó. Một thị trường lao động bền vững không thể chỉ được tạo nên từ các thông báo tuyển dụng. Muốn người lao động, nhất là lao động ngoại tỉnh, gắn bó lâu dài thì phải có hạ tầng xã hội đi kèm, từ nhà ở, nhà trẻ, trường học đến các dịch vụ thiết yếu.

Vì vậy, trong nhóm giải pháp mà Sở Nội vụ tham mưu, phát triển hạ tầng xã hội “vệ tinh” luôn được đặt song song với đào tạo và kết nối việc làm. Đây cũng là cách để giảm biến động lao động, tăng khả năng bám trụ của người lao động với địa phương và qua đó giúp doanh nghiệp có lực lượng nhân sự ổn định hơn. Xét đến cùng, một thị trường lao động tốt không chỉ là nơi tuyển được người, mà còn là nơi giữ được người.

Trong toàn bộ bức tranh đó, vai trò của Trung tâm Dịch vụ việc làm được đặt như thế nào?

Chúng tôi xác định Trung tâm Dịch vụ việc làm không thể chỉ dừng ở vai trò tổ chức các phiên giao dịch việc làm theo lối truyền thống. Trung tâm phải thực sự trở thành “đầu mối thông tin” của thị trường lao động, tức là nơi có khả năng thu thập, cập nhật, phân tích và dự báo cung – cầu lao động một cách thường xuyên, kịp thời.­­

Theo định hướng đó, Sở Nội vụ đã chỉ đạo Trung tâm tập trung vào ba trục chính: chuẩn hóa dữ liệu lao động; nâng chất lượng các phiên giao dịch việc làm cả trực tiếp lẫn trực tuyến; mở rộng liên kết với doanh nghiệp, các trung tâm dịch vụ việc làm ngoài tỉnh và các trường đại học, cao đẳng để nắm chắc hơn nhu cầu tuyển dụng cũng như nguồn cung lao động theo từng thời điểm.

Điểm mới đáng chú ý là Bắc Ninh đang chuyển mạnh sang cách làm dựa trên dữ liệu và dự báo. Khi dữ liệu cung – cầu lao động được cập nhật thường xuyên, việc tham mưu chính sách sẽ sát thực tế hơn, từ thu hút lao động, hỗ trợ đào tạo lại cho tới các giải pháp ổn định đời sống và giữ chân người lao động.

Ông kỳ vọng gì ở giai đoạn tới?

Bắc Ninh phải hình thành được một thị trường lao động minh bạch hơn, hiện đại hơn và chủ động hơn. Khi có dữ liệu, có đào tạo, có kết nối và có chính sách giữ chân người lao động, địa phương sẽ không chỉ giải được bài toán tuyển dụng trước mắt, mà còn tạo ra nền tảng dài hạn để củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Một địa phương muốn đi xa cùng dòng vốn mới thì không thể chỉ giỏi thu hút dự án; địa phương đó còn phải giỏi chuẩn bị con người.

Trân trọng cảm ơn ông!

Đức Bình (Vietnam Business Forum)