Hạ tầng nước thải và bài toán thu hút FDI: Đã đến lúc thay đổi cách tiếp cận

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh thu hút FDI, hạ tầng kỹ thuật không chỉ là điều kiện phát triển mà trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh. Riêng lĩnh vực thoát và xử lý nước thải đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi theo hướng phù hợp hơn với thông lệ quốc tế.

Bất cập trong xử lý nước thải hiện nay

Hiện nay, nước thải sinh hoạt tại Việt Nam phải qua bể phốt, bể tách mỡ và xử lý sơ bộ trước khi đấu nối vào hệ thống thu gom tập trung. Cách làm này xuất phát từ giai đoạn hạ tầng chưa hoàn thiện, nhằm giảm tải cho hệ thống chung.

Tuy nhiên, trong điều kiện đã có hệ thống xử lý tập trung, yêu cầu này bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt với doanh nghiệp FDI. Đây là điểm khác biệt đáng kể so với thông lệ quốc tế và gây không ít băn khoăn cho nhà đầu tư.

Theo đó, tại các nước thuộc nhóm G7, nước thải sinh hoạt được thu gom trực tiếp vào hệ thống cống kín, không qua các công trình xử lý kỵ khí trung gian như bể phốt. Hệ thống vận hành theo nguyên lý: thu gom một trục, dẫn truyền liên tục và xử lý tập trung. Cách tiếp cận này bảo đảm dòng chảy ổn định, không phát sinh phân hủy kỵ khí trong mạng lưới, từ đó hạn chế mùi và nguy cơ tắc nghẽn. Quan trọng hơn, nước thải được giữ ở trạng thái “tươi”, giúp nâng cao hiệu quả xử lý sinh học tại nhà máy tập trung.

Ngược lại, việc duy trì bể phốt làm biến đổi tính chất nước thải trước khi vào hệ thống chung, làm giảm hiệu quả xử lý. Đồng thời, doanh nghiệp phải đầu tư thêm hạng mục xây dựng, vận hành và bảo trì, thậm chí đối mặt với nguy cơ ô nhiễm ngay trong khuôn viên sản xuất.

Từ đó hình thành một nghịch lý: hệ thống đã có xử lý tập trung nhưng vẫn yêu cầu xử lý phân tán, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả tổng thể.

Chuyển sang mô hình mới

Trước những bất cập trên, yêu cầu đặt ra là cần tái cấu trúc hệ thống theo hướng thu gom một trục, giảm các công trình trung gian và tăng cường xử lý tập trung. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là điều kiện để nâng cao chất lượng hạ tầng. Mô hình này giúp duy trì dòng chảy liên tục, tối ưu hiệu quả xử lý sinh học và giảm chi phí đầu tư, vận hành cho doanh nghiệp. Đồng thời, hệ thống vận hành đồng bộ hơn, phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế.

Bên cạnh đó, cần kiểm soát nguồn thải theo phân loại và hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật phù hợp với thực tiễn phát triển hạ tầng. Việc áp dụng một mô hình chung cho mọi đối tượng như hiện nay không còn phù hợp.

Có thể thấy, hạ tầng nước thải không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến tiêu chuẩn môi trường và tính bền vững, sự khác biệt về hạ tầng có thể trở thành yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.

Muốn thu hút FDI chất lượng cao, hạ tầng kỹ thuật phải đạt chuẩn tương xứng. Việc thay đổi cách tiếp cận trong lĩnh vực nước thải vì vậy là bước đi cần thiết, mang tính nền tảng cho cải thiện môi trường đầu tư.

Nhà sáng chế - TS.Trương Văn Đàn
Chủ tịch Hội đồng KHCN Công ty cổ phần JOKASO Việt Nam