Đầu tư ngoài ngành: Câu chuyện thoái vốn

Tái cơ cấu doanh nghiệp (DN), trọng tâm là doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) là nội dung quan trọng trong tái cơ cấu kinh tế. Thực chất đây là nội dung không mới, nhưng để làm đến nơi đến chốn không phải chuyện đơn giản.

Các DNNN nắm giữ khối tài sản quốc gia rất lớn, với 70% tổng tài sản cố định, 20% vốn đầu tư toàn xã hội, 50% vốn đầu tư của Nhà nước, 60% tín dụng và 70% nguồn vốn viện trợ phát triển chính thức (ODA). Chính vì vậy, nâng cao hiệu quả khu vực DNNN là trọng tâm của quá trình tái cơ cấu DN và tái cơ cấu kinh tế.

Khi quyết định tái cơ cấu khu vực DNNN được đưa ra, đồng nghĩa với việc xem xét đánh giá toàn diện thực trạng, và một lần nữa câu chuyện đầu tư ngoài ngành trở lại. Báo cáo Quốc hội của Bộ Tài chính cho thấy số tiền các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước đầu tư ngoài ngành lên tới hơn 21.800 tỷ đồng. Trong đó, số tiền đầu tư vào ngân hàng lên tới 10.128 tỷ. Hết năm 2010, các ông lớn này cũng góp vào chứng khoán, bất động sản gần 9.000 tỷ đồng. Bất động sản cũng là linh vực tập trung nhiều vốn khi các DN góp gần 5.380 tỷ đồng. DNNN cũng mắc kẹt khá nhiều ở chứng khoán, bảo hiểm với lượng vốn lần lượt đạt 3.576 tỷ và 2.236 tỷ đồng.

Bắt đầu từ làn sóng đầu tư ra ngoài ngành tràn lan theo kiểu ăn xổi ở thì vào những khu vực phát triển nóng của nền kinh tế mấy năm trước như tài chính ngân hàng, chứng khoán, bất động sản. Cái tên Vinashin chỉ là một cái tên điển hình của làn sóng đầu tư tràn lan vượt tầm kiểm soát, xa rời ngành nghề sản xuất chính, cho đến nay vẫn là một câu chuyện buồn với hệ quả nặng nề.

Những con số trên cho thấy, qua hai năm chỉ đạo khống chế tỷ lệ đầu tư ngoài ngành, kết quả không được như mục tiêu đặt ra. Đầu năm 2009, Chính phủ chỉ đạo DNNN phải sử dụng tối thiểu 70% tổng nguồn vốn đầu tư vào các DN hoạt động trong các lĩnh vực thuộc ngành nghề kinh doanh chính. Trường hợp các DNNN có vốn đầu tư ra ngoài ngành vượt quá mức quy định hoặc đã đầu tư góp vốn vào các quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đầu tư chứng khoán hoặc công ty đầu tư chứng khoán thì trong thời gian 2 năm kể từ ngày 25/3/2009, phải thực hiện điều chỉnh lại mức đầu tư trên nguyên tắc bảo toàn vốn.

Đầu tư tràn lan ra ngoài ngành sản xuất chính tăng mạnh kể từ năm 2006 và đạt đỉnh trong những năm 2008 – 2009, thời điểm thị trường chứng khoán bong bong và thịnh hành “mốt” góp vốn thành lập ngân hàng. Năm 2009 do chỉ đạo của Chính phủ, cũng là do những khó khăn thì khủng hoảng thế giới, vốn đầu tư ngoài ngành sụt giảm, nhưng lại tăng mạnh trở lại vào năm 2010, trái tinh thần chỉ đạo của Chính phủ. Đây là giai đoạn nền kinh tế thực hiện nhiều giải pháp kích cầu, nhiều ý kiến nghi ngờ rằng một phần vốn kích cầu đã không đổ vào sản xuất mà chảy vào bất động sản, chứng khoán, ngân hàng.

Được biết, Bộ Tài chính sẽ trình Chính phủ ban hành nghị định về đầu tư vốn nhà nước làm chủ sở hữu vào cuối năm 2011. Trong dự thảo đưa ra lấy ý kiến các bộ ngành, tỉ lệ vốn đầu tư ra ngoài của các DNNN giảm còn 15% tổng vốn đầu tư so với tỉ lệ 30% như yêu cầu đầu năm 2009. Điều đó có nghĩa các DN phải mạnh tay cắt giảm đầu tư, thoái vốn khỏi bất động sản, tài chính, ngân hàng, chứng khoán.

Giờ đây, bất động sản đang trong những ngày tháng ảm đạm, thị trường đã xa rời người mua quá lâu, chỉ chạy theo nhu cầu đầu cơ và thổi giá. Thị trường chứng khoán cũng nằm trong xu hướng đi xuống dài hạn chưa biết ngày nào hồi phục. Lợi nhuận ngân hàng không như kỳ vọng, ngành này cũng đang đứng trước đòi hỏi tái cơ cấu toàn diện. Việc thoái vốn đầu tư ngoài ngành trong giai đoạn này hoàn toàn không dễ dàng, nếu không muốn làm tổn thất vốn nhà nước. Hơn nữa, với khối tài sản khổng lồ và đa dạng việc xác định đâu là vốn đầu tư ngoài ngành để rút xuống là điều không dễ, liệu vốn vay của ngân hàng phát triển, vốn vay được Chính phủ bảo lãnh, tài sản như đất có phải là vốn nhà nước hay không?

Thực hiện mục tiêu thoái vốn, Chính phủ và Bộ Tài chính đang hối thúc các công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên giảm 50% vốn đầu tư ngoài ngành. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải đảm bảo sự an toàn tài chính và không làm thất thoát vốn nhà nước. Bộ Tài chính cũng mở lối để DNNN thực hiện: Trong điều kiện không thể thoái vốn thì phải chuyển phần đầu tư trái ngành này về cho Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC). Tuy nhiên, việc buông nguồn vốn này ra không phải quyết định dễ dàng, bởi phần đầu tư vào các tổ chức tài chính đang mang về khoản lợi nhuận khá tốt.

Tuy nhiên, lần này, Chính phủ thể hiện quyết tâm lớn nhằm tái cơ cấu DNNN. Chủ trương “dẹp bỏ” các công ty tài chính đầu tư ngoài ngành là thông tin chính xác. Trước đây, Ngân hàng Nhà nước đã cấp phép thành lập và hoạt động cho 18 Công ty tài chính, trong đó 4 công ty tài chính trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước là chủ sở hữu và 8 công ty tài chính cổ phần có các cổ đông là Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước chiếm tỷ lệ sở hữu vốn cổ phần trên 25%. Với những Tập đoàn, Tổng công ty đã đầu tư vào các lĩnh vực này phải sớm có kế hoạch thoái vốn, tiến tới chấm dứt kinh doanh.

Vừa rồi, Uỷ ban Kinh tế cũng gửi đến các tại biểu Quốc hội tập hợp kiến nghị của các chuyên gia kinh tế về kinh tế vĩ mô, kiến nghị năm 2012 cần xây dựng kế hoạch thoái vốn và tiến tới chấm dứt kinh doanh các ngành nghề ngoài ngành nghề kinh doanh chính tại các tập đoàn và tổng công ty lớn của nhà nước. Bản kiến nghị khẳng định với nguồn lực đang ngày càng trở nên hạn hẹp và đắt đỏ, các DNNN chỉ được phép tập trung vào ngành nghề kinh doanh chính, không phân tán nguồn lực đầu tư ngoài ngành, nhất các lĩnh vực chứa đựng nhiểu rủi ro như tài chính, bảo hiểm, bất động sản, chứng khoán.

Minh Châu