Chưa hiệu quả về cắt giảm đầu tư công

Tại kỳ họp thứ 2 QH khoá XIII đang diễn ra, nhiều đại biểu cho rằng, việc cắt giảm chi tiêu, đầu tư công sau gần 10 tháng thực hiện vẫn chưa đạt hiệu quả như mục tiêu đề ra là 10% theo Nghị quyết 11 của Chính phủ về ổn định kinh tế vĩ mô. Báo cáo của Chính phủ mới đây cho thấy mặc dù, tăng thu nội địa đạt khoảng 20%, song chi cũng vượt dự toán 9,7% (70.400 tỷ đồng), riêng chi cho đầu tư phát triển vượt 15% (23.000 tỷ đồng). Việt Nam mới chỉ cắt giảm được khoảng 9% trong tổng số vốn đầu tư toàn xã hội cả năm, đạt 81,5 ngàn tỉ đồng, tập trung bố trí vốn hoàn thành được hơn 1000 dự án.

Đầu tư và chi tiêu công dàn trải

Năm 2011 chỉ có 40 công trình được bố trí vốn nhưng chốt lại những tháng cuối năm nay, con số này lên tới trên 300 dự án. Kết quả cho thấy việc thực hiện Nghị quyết 11 vẫn chưa nghiêm, chưa tạo sự chuyển biến tích cực trong xã hội. Ngân sách năm 2011 vẫn vượt dự toán 15%. GDP giảm mà ngân sách vẫn tăng là không hợp lý. Con số mới chỉ cắt giảm được 81.5 ngàn tỉ đồng nếu đem so sánh với mức lỗ của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước thì chưa thấm vào đâu. Đây chính là thủ phạm của việc đầu tư công kém hiệu quả. Theo ước tính của Đảng ủy khối doanh nghiệp Trung ương, trong năm nay Tập đoàn Điện lực có khả năng lỗ 11.669 tỉ đồng; Tổng công ty Xăng dầu lỗ 1.200 tỉ đồng; Vinashin lỗ 3.092 tỉ đồng; Tổng công ty Hàng hải lỗ 613 tỉ đồng…

Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan trong một cuộc hội thảo gần đây cũng nhấn mạnh rằng kinh tế Việt Nam đang ở giai đoạn khó khăn nhất, vì vậy chi tiêu của Chính phủ sao cho hiệu quả đang được xã hội quan tâm. Trong khi nền kinh tế đang khát vốn thì có một thực tế là những bất cập của khu vực doanh nghiệp Nhà nước hầu như vẫn còn đó, đơn cử như việc đầu tư ngoài ngành của các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước lớn. 21/31 doanh nghiệp, ngân hàng đầu tư ra ngoài ngành kinh doanh chính với tổng vốn 22.590 tỉ đồng.

Mặc dù làm ăn kém hiệu quả nhưng khối doanh nghiệp Nhà nước hiện nay đang sử dụng quá nhiều tiền vốn và nguồn lực của đất nước như đất đai, khoáng sản… đã khiến cho bức tranh đầu tư công nhiều màu xám như nhận định của nhiều chuyên gia kinh tế. Trong khi đó, chi tiêu công lại chưa có dấu hiệu kiểm soát triệt để. Mục tiêu cắt giảm chi tiêu thường xuyên xuống dưới 10% vẫn chưa thể thực hiện được. Số dự án không nằm trong diện tái cấp vốn vẫn tăng. Ủy ban Tài chính ngân sách QH cho biết có hơn 2,000 dự án đầu tư công thuộc diện cắt giảm hoặc điều chuyển vốn nhưng không địa phương nào chịu hy sinh quyền lợi của mình trước, trong khi trung ương thì lúng túng.

Cũng trong kỳ họp lần này, dự toán ngân sách Nhà nước (NSNN) năm 2011 và 2012 Chính phủ dự định chi 820 tỷ đồng để phát triển các điểm du lịch tại 55 tỉnh thành. Điều này là quá dàn trải, lãng phí và chỉ nên tập trung cho một số khu vực trọng điểm theo ý kiến của nhiều đại biểu như phát triển du lịch miệt vườn sông nước vùng ĐBSCL hay du lịch khám phá tại Bắc bộ. Nên giảm bớt kinh phí dành cho tổ chức Festival hay lễ hội văn hoá tràn lan hiện nay. Có như vậy nguồn lực mới tập trung và hiệu quả, cần có khoản kinh phí để phát triển những vùng kinh tế động lực, các vùng có nguồn thu ngân sách lớn để từ đó có nguồn tăng thu để chi, không thể dàn hàng ngang trong đầu tư.

Nâng cao kỷ luật tài chính năm 2012

Đối với vấn đề chi ngân sách, Ủy ban Tài chính Ngân sách QH cho rằng tổng số chi NSNN vượt dự toán 9,7% là mức tăng khá lớn trong bối cảnh Chính phủ tập trung thực hiện cắt giảm chi tiêu công, tiết kiệm 10% chi thường xuyên. Trong khi đó vấn đề nợ công của Việt Nam cũng đáng lo ngại, vì vậy cần nâng cao kỷ luật tài chính năm tới, dứt khoát cắt giảm triệt để đầu tư và chi tiêu công không để vượt dự toán quá lớn. Dự toán chi NS năm 2012, Ủy ban Tài chính Ngân sách đồng ý với mức chi 180 ngàn tỷ theo Chính phủ , tăng 18,4 so với dự toán và bằng 19,9% tổng chi NSNN cho đầu tư và phát triển. Cần tập trung bố trí vốn cho các dự án về giao thông trọng điểm quốc gia, thủy lợi quan trọng, cấp bách, mang tính đột phá như: tuyến cao tốc Hà Nội - Lào Cai, Quốc lộ 1A, cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, quốc lộ 51 đoạn TP Hồ Chí Minh – Bà Rịa - Vũng Tàu…

Khi thực hiện Nghị quyết 11, sẽ tiếp tục tiến hành đồng bộ 2 giải pháp là chính sách tiền tệ chặt chẽ, thận trọng và ngân sách thắt chặt. Nhưng phải mềm dẻo tránh tình trạng như thời gian vừa qua, khi khoá vốn với cho vay bất động sản-lĩnh vực theo đánh giá là phi sản xuất làm thị trường đóng băng và hạn chế nguồn cầu của các sản phẩm sắt thép, xi măng…khiến nhiều doanh nghiệp đang rơi vào tình trạng ế ẩm.

Tại Hội nghị tham vấn đối tác phát triển về tình hình kinh tế vĩ mô Việt Nam diễn ra tháng 9 vừa qua, vấn đề được cho là thách thức lớn đối với kinh tế Việt Nam như lạm phát và tỷ giá, nợ công tăng… các chuyên gia quốc tế cho rằng, đó không phải là vấn đề của riêng năm 2011. Chính vì vậy, các giải pháp áp dụng phải được thực thi trong dài hạn, xử lý tận gốc vấn đề và phải cân nhắc kỹ hệ lụy nếu áp dụng trong ngắn hạn. Trong đó coi trọng việc tái cơ cấu nền kinh tế, cải cách doanh nghiệp Nhà nước và hệ thống ngân hàng, quản lý tốt nợ công, minh bạch hóa thông tin, tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và lòng tin của dân chúng vào khả năng kiềm chế lạm phát của Chính phủ. Một số giải pháp cụ thể như: minh bạch và giám sát NSNN trong các dự án đầu tư công; khuyến khích văn hóa minh bạch trong doanh nghiệp Nhà nước; truyền thông rõ ràng các chính sách kinh tế vĩ mô..

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh cần đánh giá lại tình hình đầu tư của Việt Nam khi mà theo báo cáo của Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam Trần Đình Thiên gọi Việt Nam có “phong trào đầu tư” nghĩa là trong thời gian qua đầu tư chung cả nước lên tới 100 cảng biển, 22 sân bay, 100 ngân hàng thương mại, hàng trăm công ty tài chính chứng khoán, 18 khu kinh tế ven biển, 27 khu kinh tế cửa khẩu, 260 khu công nghiệp (trong đó tỷ lệ lấp đầy chưa đến 50%) và 650 cụm công nghiệp.

Ông Thiên đã thẳng thắn nhận định:“Nền kinh tế và các địa phương đang nuôi khu kinh tế và khu công nghiệp chứ không phải các khu này đang dẫn dắt nền kinh tế”. Vì thế hiện tượng đầu tư dàn trải đó đang tạo ra tình trạng các tỉnh, thành phố thi nhau trải thảm đỏ với hàng loạt các chính sách ưu đãi đầu tư vượt rào đã làm cho lợi thế so sánh của các tỉnh đều “giống nhau”. Nhìn toàn cảnh đầu tư, Chính phủ Việt Nam là nhà đầu tư lớn nhất so với chính phủ các nước trong khu vực Đông Á và Đông Nam Á tính theo % GDP.

Lê Hiền