Siết quản lý thuế trong kinh doanh xăng dầu: Ngăn chặn trục lợi từ biến động giá

Những đợt điều chỉnh với biên độ lớn về giá xăng dầu thời gian qua đang làm gia tăng nguy cơ phát sinh các hành vi vi phạm pháp luật về thuế, hóa đơn trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường quản lý, giám sát.

Dấu hiệu bất thường từ dữ liệu hóa đơn điện tử

Từ đầu năm 2026 đến nay, diễn biến địa chính trị thế giới, đặc biệt tại khu vực Trung Đông, tiếp tục phức tạp, làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu thô. Điều này khiến giá dầu thế giới tăng mạnh, kéo theo giá xăng dầu trong nước biến động liên tục. Riêng trong tháng 3/2026, giá bán lẻ xăng dầu đã được điều chỉnh tới 5 lần, cho thấy mức độ nhạy cảm và khó lường của thị trường.

Chính trong bối cảnh đó, dữ liệu từ hệ thống hóa đơn điện tử đã bắt đầu bộc lộ những dấu hiệu bất thường. Qua rà soát, cơ quan thuế phát hiện tại một số doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, sản lượng bán ra trước thời điểm điều chỉnh giá có xu hướng tăng đột biến, thậm chí cao gấp nhiều lần so với thời điểm ngay sau khi giá được điều chỉnh.

Những biến động bất thường này đặt ra nghi vấn về khả năng doanh nghiệp lợi dụng chênh lệch giá để điều tiết lượng hàng bán ra, qua đó tối đa hóa lợi nhuận. Đồng thời, các hành vi như lập hóa đơn không đúng thời điểm, không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc kê khai doanh thu chưa đầy đủ cũng có thể phát sinh, tiềm ẩn rủi ro lớn đối với công tác quản lý thuế.

Đáng chú ý, yêu cầu siết chặt kỷ cương thị trường xăng dầu đã được đặt ra từ sớm trong các chỉ đạo điều hành của Chính phủ.

Tại Công văn số 2389/VPCP-V.I ngày 19/3/2026 của Văn phòng Chính phủ về công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại trong kinh doanh xăng dầu, lãnh đạo Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và lực lượng chức năng tăng cường theo dõi sát diễn biến thị trường, chủ động nắm bắt cung – cầu, biến động giá để kịp thời có giải pháp điều hành phù hợp.

Đặc biệt, các lực lượng như Hải quan, Thuế, Biên phòng, Cảnh sát biển, Quản lý thị trường và Công an được yêu cầu đẩy mạnh tuần tra, kiểm soát; kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, đầu cơ, găm hàng, trục lợi chính sách cũng như các vi phạm trong hoạt động kinh doanh xăng dầu. Đồng thời, việc tăng cường phối hợp liên ngành, chia sẻ thông tin và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo đúng quy định pháp luật được xác định là giải pháp then chốt nhằm giữ ổn định thị trường trong bối cảnh giá xăng dầu còn nhiều biến động khó lường.

Tăng cường kiểm tra đột xuất, siết chặt kỷ cương thuế

Triển khai các chỉ đạo của Chính phủ, cơ quan thuế đã yêu cầu toàn ngành tập trung nguồn lực rà soát, phân tích dữ liệu liên quan đến hoạt động kinh doanh xăng dầu. Trọng tâm là các chỉ tiêu về sản lượng bán ra, doanh thu, tồn kho và hóa đơn điện tử tại các thời điểm nhạy cảm về giá.

Theo đó, các doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao sẽ được đưa vào diện kiểm tra đột xuất. Nội dung kiểm tra tập trung vào việc kê khai, nộp thuế giá trị gia tăng, thuế bảo vệ môi trường cũng như việc lập hóa đơn điện tử theo từng lần bán hàng – yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm tính minh bạch trong giao dịch.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc cơ quan thuế sẽ đối chiếu chặt chẽ giữa dữ liệu hóa đơn điện tử với sổ sách kế toán, chứng từ xuất – nhập kho và số liệu tồn kho thực tế. Việc kiểm tra theo từng ngày, từng ca bán hàng được kỳ vọng sẽ giúp “soi chiếu” chính xác dòng chảy hàng hóa, từ đó phát hiện kịp thời các sai lệch. Bên cạnh đó, các giao dịch mua bán xăng dầu với khối lượng lớn bất thường cũng sẽ được kiểm tra kỹ lưỡng.

Trong trường hợp phát hiện vi phạm, các biện pháp xử lý sẽ được áp dụng nghiêm theo quy định, bao gồm truy thu thuế, xử phạt vi phạm hành chính hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan có thẩm quyền nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự. Đây là thông điệp mạnh mẽ nhằm nâng cao tính răn đe, bảo đảm mọi hành vi vi phạm đều bị phát hiện và xử lý kịp thời.

Việc siết chặt quản lý thuế, kết hợp với ứng dụng công nghệ số như hóa đơn điện tử, phân tích dữ liệu lớn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giám sát, hướng tới một thị trường minh bạch và công bằng hơn. Đây cũng là xu hướng tất yếu trong quá trình hiện đại hóa ngành thuế, phù hợp với yêu cầu quản lý trong nền kinh tế số.

LH (Vietnam Business Forum)