Ngành cá tra “vật lộn” với khó khăn lớn

Giá cá tra giảm giá thê thảm, người nông dân lỗ nặng, doanh nghiệp thiếu vốn không thể xoay vòng sản xuất kinh doanh, dẫn đến tình trạng bán phá giá, cạnh trạnh thiếu lành mạnh… là những khó khăn mà ngành cá tra đang phải đối mặt. Trong tình thế cấp bách hiện nay giải pháp bơm vốn nhanh để vực dậy giá cá tra nguyên liệu là điều cần thiết. Song, về lâu dài cần có những gói giải pháp dài hạn nhằm xây dựng ngành cá tra phát triển bền vững.

Doanh nghiệp điêu đứng vì thiếu vốn

Theo báo cáo của Tổng cục Thủy sản, 6 tháng đầu năm 2012, giá thành sản xuất cá tra nguyên liệu ổn định so với cùng kỳ 2011, dao động ở mức 23.800-24.200 đồng/kg. Trong khi đó, giá bán cá nguyên liệu liên tục sụt giảm từ đầu năm đến nay. Đầu tháng 5-2012, giá cá tra ở mức 23.000-23.500 đồng/kg nhưng hiện nay chỉ còn 18.000-22.000 đồng/kg. Đây có lẽ là lần rớt giá thê thảm nhất của ngành cá tra bởi một mặt giá nguyên liệu đầu vào tăng như giá thức ăn tăng 500-1.000 đồng/kg; thuốc thú y tăng 10-15%; chi phí tăng; nguyên liệu, nhiên liệu tăng… Hiện giá sản xuất cho 1kg cá tra thành phẩm lên tới 25.000 đồng/kg. Mà giá bán như vậy thì người nuôi lỗ tới 7.000 đồng. Trung bình 1 ha ao cá tra cho sản lượng từ 300 – 350 tấn. Như vậy, 1 ha ao nuôi cá tra người nông dân lỗ tới hơn 2 tỷ đồng. Đây quả là con số chưa từng có tiền lệ.

Lý giải về nguyên nhân trên theo nhiều chuyên gia là do các doanh nghiệp sản xuất, chế biến không tiếp cận được vốn để mua cá, trong khi đó nợ cũ vẫn chưa trả hết được. Trước khó khăn này đã dẫn đến tình trạng bán phá lẫn nhau, cùng một thị trường có nhiều doanh nghiệp chào báo giá cả khác nhau, phá giá, cạnh trạnh không lành mạnh. Một công ty thủy sản (đề nghị được giấu tên) bộc bạch: “Vời thời điểm này không hạ giá mua, rồi phá giá bán để làm sao bán được hàng, thu hồi vốn để có thể xoay vòng sản xuất thì cả doanh nghiệp lẫn người nuôi đều chết”.

Theo ông Dương Ngọc Minh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Việt Nam (VASEP), thì tình hình nuôi và chế biến cá tra đang gặp nhiều khó khăn, trong đó vấn đề khó khăn mấu chốt là thiếu vốn, doanh nghiệp thiếu vốn để quay vòng sản xuất kinh doanh, người dân thiếu vốn để duy trì sự tồn tại của ao nuôi. Bởi người nuôi cá tra hiện nay đầu tư nguồn vốn rất lớn từ 6-8 tỷ đồng/ha nuôi cá tra nên rất cần nguồn vốn vay từ ngân hàng. Phía doanh nghiệp không thu mua ngay cả khi giá cá nguyên liệu giảm sâu xuống dưới giá thành sản xuất là do chính sách thắt chặt tín dụng của các ngân hàng. Trong khi đó, thời gian gần đây các doanh nghiệp liên tục gặp áp lực về các loại phí và giá cả nguyên liệu tăng.

Hiện nay, tại ĐBSCL có khoảng 136 doanh nghiệp tham gia xuất khẩu cá tra, trong đó có 64 công ty chế biến, 72 công ty thương mại. Đã hình thành sự phân hoá mạnh trong các doanh nghiệp về khả năng cạnh tranh. Tại Hội nghị sơ kết sản xuất, tiêu thụ cá tra 6 tháng đầu năm và nhiệm vụ 6 tháng cuối năm vừa diễn ra tại tỉnh Đồng Tháp thì đại diện các doanh nghiệp cho rằng, hiện nay phần lớn các doanh nghiệp đều bị khó khăn về vốn và bị ảnh hưởng hưởng bởi tình hình khủng hoảng kinh tế. Khi ngân hàng thắt chặt mức cho vay thì doanh nghiệp thiếu vốn.

Theo dự báo của Tổng cục Thủy sản, 6 tháng cuối năm 2012, khó khăn của ngành chế biến cá tra là thiếu vốn để thu mua, chế biến lượng cá nuôi với diện tích khoảng 4.300 ha. Điều này nhiều khả năng dẫn đến nguy cơ tồn đọng cá nguyên liệu 6 tháng cuối năm. Bên cạnh đó, thiếu vốn tái đầu tư nuôi có thể dẫn đến tình trạng thiếu cá nguyên liệu cho chế biến vào quý I/2013.

Khơi thông nguồn vốn “giải cứu” doanh nghiệp

Theo các chuyên gia trong ngành thì công việc cần thiết hiện nay là giải cứu nghề nuôi và chế biến thì ngân hàng cần tái cơ cấu vốn cho doanh nghiệp, bơm vốn để doanh nghiệp thu mua cá cho dân, giúp nông dân có vốn để tái đầu tư. Chia sẻ về vấn đề này, bà Trương Thị Lệ Khanh, Giám đốc công ty TNHH Thủy Sản Vĩnh Hoàn (tỉnh Đồng Tháp) cho rằng, bơm vốn là hết sức cần thiết trong thời điểm hiện nay, đặc biệt phải tiến hành nhanh chóng, đúng thời điểm để tháo gỡ những khó khăn cho ngành cá tra, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có vốn sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp và người nuôi cá có được lòng tin thì mới có động lực để thúc đẩy ngành ngày càng phát triển được.

Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát cho biết: “Vấn đề hiện nay là tập trung giải quyết những bức xúc về giá cá tra giảm, giá xuất khẩu giảm, doanh nghiệp và người nuôi đều thua lỗ. Để làm được điều này thì phải tăng cầu bằng cách giúp doanh nghiệp có vốn mua cá xuất khẩu, chế biến tạm trữ trong kho. Cùng với đó, là xem xét cơ cấu nợ, dãn nợ, gia hạn thời gian cho vay.

Trong tình thế cấp bách hiện nay giải pháp bơm vốn nhanh để vực dậy giá cá tra nguyên liệu là điều cần thiết. Song, về lâu dài cần có những gói giải pháp dài hạn nhằm tổ chức lại ngành nuôi trồng, chế biến và xuất khẩu cá tra, quy định giá sàn xuất khẩu, quy hoạch diện tích nuôi để đưa ra dự báo chính xác về cung cầu thị trường... Bên cạnh đó, để giải cứu ngành cá tra thì cần giải quyết khủng hoảng thừa của cá tra và vấn đề giảm giá, giảm chất lượng. Đã đến lúc cộng đồng doanh nghiệp chế biến cần ngồi lại, tổ chức ngành chế biến cá tra thành ngành có điều kiện, phải xây dựng giá sàn, chất lượng sàn. Đồng thời, tổ chức lại nuôi trồng, chế biến để xây dựng hình ảnh con cá tra tích cực hơn.

Theo thông tin từ Bộ Tài chính, hiện nay Bộ đang đề xuất Chính phủ gói hỗ trợ 9.000 tỉ đồng thông qua Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) để giải cứu DN và người nuôi cá tra. Gói hỗ trợ sẽ góp phần bổ sung nguồn vốn cho các DN thu mua nguyên liệu, giúp vực dậy giá cá tra và hỗ trợ cho người nuôi để tái sản xuất.

Hà Linh