FTA: Hỗ trợ tăng trưởng xuất khẩu

Không ai có thể phủ nhận tầm quan trọng ngày càng tăng của FTA đối với các quốc gia. Điều này đặc biệt đúng trong bối cảnh những nhà xuất khẩu từ các nước ở tầm "trung bình" vốn phải đối mặt với quá nhiều luật lệ phức tạp.

Việc tận dụng tốt các lợi thế và tiềm năng từ các Hiệp định Khu vực mậu dịch tự do đem lại chính là cơ hội vàng cho Việt Nam tăng kim ngạch xuất khẩu của mình.

Theo các số liệu thống kê, 6 tháng đầu năm, các kim ngạch xuất khẩu của cả nước đã có biến chuyển cả về chất và lượng, tăng 54% so với cùng kỳ năm ngoài, đạt 4,2 tỷ USĐ, những con số tăng trưởng trên sẽ tạo đà cho nền kinh tế cả nước tiếp tục phát triển trong những tháng cuối năm 2010.

Xuất khẩu tăng mạnh

Một trong những yếu tố làm nên thành tích xuất khẩu của Việt Nam trong những năm qua, chính là nhờ thực hiện ký kết các hiệp định thương mại tự do song phương (FTA) với các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Theo ông Phan Văn Chinh, Vụ trưởng Vụ Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, hầu hết các hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong thời gian quan đã có sự chuyển biến rất quan trọng. Việc tận dụng tốt các lợi thế và tiềm năng từ các Hiệp định Khu vực mậu dịch tự do đem lại chính là cơ hội vàng cho Việt Nam tăng kim ngạch xuất khẩu. Theo tính toán của các chuyên gia kinh tế, hầu hết các thị trường là đối tác quan trọng của Việt Nam trong lĩnh vực xuất khẩu đều có mức tăng trưởng khả quan, cụ thể khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Hàn Quốc đã tăng 67,5%; sang Nhật Bản tăng 49%; vào Trung Quốc tăng 56%; Lào tăng 36%, đặc biệt vào khu vực ASEAN đã có tăng trưởng đột biến tới 98%. Chính điều kiện tăng trưởng trên đã góp phần không nhỏ vào tỷ trọng xuất khẩu của Việt Nam vào khu vực FTA lên 12,9% trong 6 tháng đầu năm 2010. So sánh với mức tăng trường cùng kỳ hai năm trước chỉ dừng ở mức 9-10 %.

Ngoài ra, việc có mức tăng trưởng cao nhu hiện tại ở các khu vực FTA cũng là một bài học cho các doanh nghiệp Việt Nam định hướng được các thị trường tiềm năng, bởi trong các thị trường FTA riêng biệt, mỗi ngành hàng, mặt hàng đều có lộ trình cắt giảm thuế rõ ràng. Một trong những điều kiện tiên quyết mà hầu hết các doanh nghiệp xuất khẩu cần phải tính đến khi muốn làm ăn có lãi với các doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài. Theo thông tin của Bộ Công Thương, từ nay đến 2012, là khoảng thời gian rất có lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam khi các đối tác thương mại đều dỡ bỏ hàng rào thuế quan trong khi chúng ta mới ở giai đoạn đầu cắt giảm. Đơn cử như hiện thuế nhập khẩu của 90% mặt hàng từ ASEAN vào Trung Quốc đã giảm về 0-5% trong khi ta mới đưa vào cắt giảm xấp xỉ 30% dòng thuế. Từ 2011-2012, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn cắt giảm sâu để hoàn thành các cam kết mở cửa trong khoảng năm 2016-2018. Theo đà tăng trương trên, Bộ Công Thương cũng đưa ra dự báo cho tình hình cả năm 2010 sẽ đạt tổng kim ngạch xuất khẩu khoảng 66 - 67 tỷ USD, riêng kim ngạch xuất khẩu vào các khu vực FTA sẽ đạt khoảng 8,6 tỷ USD.

Những thuận lợi và rào cản

Các cơ quan chức năng của Việt Nam đang muốn mở rộng thị trường quan trọng mới như bằng các hiệp định mới như Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) Hiệp định có tác động rất lớn đối với hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển sản xuất trong nước; Hiệp định thiết lập khu vực mậu dịch tự do với bốn nước thành viên của khối tự do mậu dịch châu Âu là Thụy Sĩ, Aixlen, Liechtenstein và Na Uy (EFTA), và một thị trường đặc biệt quan trọng khác là Khu vực mậu dịch tự do với Liên minh châu Âu (EU).

Một hiệu ứng khác mà thúc đẩy đàm phán FTA mang lại cho các nước đối tác là tạo ra các động lực kinh tế và chính trị lớn lao. Bên cạnh đó, đó cũng là cách để một quốc gia đang trên đường phát triển như Việt Nam có sức hấp dẫn thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Về mặt chính trị, tăng cường FTA cũng là cách để Việt Nam có thể thắt chặt mối liên kết chính trị trong khu vực và trên thế giới, tăng cường vị thế và quan hệ ngoại giao với các đối tác, gây dựng hình ảnh của đất nước Việt Nam trên trường quốc tế nhằm đạt nhiều mục tiêu khác trong tương lai.

Tuy nhiên, cũng có những khó khăn của DN xuất khẩu từ các nước ở tầm "trung bình" vốn phải đối mặt với quá nhiều luật lệ phức tạp. Chẳng hạn, họ phải vượt qua được quy định xuất xứ và hàng nghìn quy định đối với sản phẩm trong việc áp dụng tỷ lệ ưu đãi thuế quan. Nhiều nhà kinh tế cho rằng FTA giống như các băng đảng đường phố, nếu tất cả những người khác đều là thành viên của một trong các tổ chức đó, bạn cũng nên có mặt trong một băng đảng để được bảo vệ.

Bên cạnh đó, một tác động ngược lại của FTA đối với thương mại có thể gây ra nguy cơ nhập siêu từ những nước thành viên FTA do Việt Nam cũng phải thực hiện nghĩa vụ giảm thuế theo lộ trình. Điều này sẽ khiến cho hàng hoá trong nước phải chịu nhiều áp lực cạnh tranh hơn bởi hàng hoá nhập khẩu từ các nước thành viên trong FTA được hưởng mức thuế quan ưu đãi thấp. Điều này rất cần các doanh nghiệp trong nước có một chiến lược đối phó ngay từ bây giờ nếu không muốn mất “sân nhà”.

Anh Phương