Giá điện khó giảm trong thị trường phát điện cạnh tranh

Theo Quyết định số 24/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, từ ngày 1/6/2011, giá bán điện sẽ được điều chỉnh theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, giá điện có thực sự vận hành đúng với bản chất cạnh tranh hay không còn là một nghi vấn lớn khi Tập đoàn Điện lực EVN vẫn một mình giữ vai trò kinh doanh và nguồn cung điện thiếu triền miên. Ông Hoàng Quốc Vượng – Thứ trưởng Bộ Công Thương đã giải đáp một phần những thắc mắc này với báo chí trong cuộc họp ngày 22/4 tại Hà Nội.

Xin ông cho biết ngành điện vận hành như thế nào để phù hợp với cơ chế thị trường?

Theo Quyết định số 24 của Chính phủ, chúng ta đang chuẩn bị cơ sở hạ tầng cần thiết để có thể vận hành thị trường phát điện cạnh tranh từ 1/7. Còn để tiến tới thị trường điện theo cơ chế thị trường hoàn hảo phải trải qua một quãng đường dài, thị trường điện sẽ phát triển theo 3 giai đoạn: giai đoạn thị trường phát điện cạnh tranh thực hiện đến năm 2014; Thị trường bán buôn cạnh tranh phát triển từ năm 2015-2022 và Thị trường bán lẻ cạnh tranh từ sau 2022.

Ngay sau khi có Quyết định này, Bộ Công Thương đang triển khai xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, các hướng dẫn về biểu giá bán điện chi tiết, tính toán vận hành hàng năm cũng như tính toán giá bán điện theo các thông số đầu vào cơ bản. Dự kiến, các hướng dẫn này dự kiến sẽ ban hành trong tháng 5 tới.

Vận hành theo thị trường phát điện cạnh tranh có đảm bảo nguồn cung điện đáp ứng đủ nhu cầu của người dân và giá điện giảm?

Trong điều kiện cầu đang lớn hơn cung thì rất khó thể hiện được bản chất cạnh tranh của thị trường. Hơn nữa, nguồn cung vẫn chưa đủ càng làm khả năng giảm giá điện rất khó có thể xảy ra. Phải xác định rõ Quyết định 24 đề cập đến điều chỉnh giá điện khi các thông số đầu vào có biến động như tỷ giá, giá nhiên liệu, cơ cấu phát điện. Ba thông số này chúng ta đều có thể kiểm soát được ngay cả khi kế hoạch phát điện thực tế của ngành điện khác với kết cấu phát điện mà Bộ Công Thương phê duyệt. Ý nghĩa quan trọng nhất của thị trường này cho phép chúng ta công khai và minh bạch hóa các chi phí, đặc biệt là chi phí liên quan đến các nhà máy phát điện trong giai đoạn chúng ta vận hành thị trường phát điện cạnh tranh từ nay đến năm 2014.

Theo tôi, xét về khía cạnh giá cả, đã đến lúc phải nhìn nhận giá bán điện như giá bán các loại hàng hóa khác. Nếu giá bán điện được điều chỉnh theo cơ chế thị trường sẽ hấp dẫn các nhà đầu tư tạo ra nhiều nguồn điện mới, đủ cung cấp cho phát triển kinh tế - xã hội thì lợi ích còn lớn hơn nhiều so với định giá bán thấp mà thiếu điện. Đồng thời giúp nâng cao ý thức sử dụng điện một cách tiết kiệm và hiệu quả hơn.

Theo nội dung của Quyết định mới, giá điện được phép tăng sau 3 tháng, nếu vậy, liệu giá điện sẽ tăng vào 1/6 tới hay không?

Về nguyên tắc, ngành điện có quyền được điều chỉnh giá từ ngày 1/6. Theo Quyết định, dựa vào các thông số đầu vào mà Chính phủ quy định (Tỷ giá, giá nhiên liệu, cơ cấu phát điện) để điều chỉnh giá điện. Nếu giá bình quân 3 nguyên liệu đầu vào của các tháng 3,4,5 biến động lớn hơn 5% thì giá bán điện từ tháng 6 sẽ được điều chỉnh.

Hiện nay Thông tư hướng dẫn tính toán giá bán điện vẫn đang được Bộ Công Thương soạn thảo, chưa ban hành nên chưa thể khẳng định giá điện sẽ tăng vào ngày 1/6 tới.

Liệu thị trường điện có đảm bảo được yếu tố cạnh tranh không khi chỉ có EVN là đơn vị kinh doanh duy nhất?

EVN có trách nhiệm bình ổn, điều tiết thị trường. Nếu không vận hành thị trường phát điện cạnh tranh, Tập đoàn này phải kinh doanh trong điều kiện chi phí đầu vào phụ thuộc vào giá thị trường, đầu ra là giá điện bao cấp theo khung giá trần do Chính phủ quy định nên EVN vẫn phải chịu lỗ liên tiếp. Đó cũng là lý do từ năm 2003 đến nay, không có thêm dự án nào lớn của nước ngoài đầu tư vào ngành điện và hệ lụy của nó là tình trạng thiếu điện xảy ra liên tục, chất lượng cung ứng thấp.

Thủ tướng yêu cầu trước khi tăng giá điện thì EVN ở mức 5% phải báo cáo Bộ Công Thương. Nếu điều chỉnh trên 5% thì EVN phải xây dựng phương án, Bộ Tài chính thẩm định, Bộ Công Thương tổng hợp báo cáo Thủ tướng. Nếu thực hiện theo Quyết định 24, trường hợp các yếu tố đầu vào cơ bản làm cho giá điện bình quân giảm thì EVN phải xem xét giảm giá điện một cách tương ứng. Cho nên nếu các yếu tố đầu vào giảm, làm cho giá điện bình quân giảm, EVN có thể giảm giá bán điện.

Quyết định 24 cũng đề cập đến một số chiến lược dự phòng cho ngành điện như xây dựng các nhà máy dự phòng để ổn định hệ thống và lập quỹ bình ổn giá điện tương tự như quỹ bình ổn giá xăng dầu. Xin ông cho biết rõ hơn về những kế hoạch dự phòng này?

Trong đề án tái cơ cấu ngành điện thì Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo thành lập ba Tổng công ty phát điện trực thuộc EVN. Các Tcty này sẽ bao gồm các nhà máy điện với công nghệ khác nhau và với tổng công suất tương ứng như nhau và hoạt động theo cơ chế công ty mẹ - con, nếu thị trường ổn định sẽ thực hiện cổ phần hóa các Tổng Công ty này. Song song với việc hình thành ba Tổng công ty này, Thủ tướng cũng đã chỉ đạo việc duy trì các nhà máy thủy điện đa mục tiêu, các nhà máy thủy điện chiến lược để điều tiết hoạt động của thị trường.

Còn Quỹ bình ổn giá điện sẽ có từ chi phí sản xuất kinh doanh điện và sẽ được xây dựng một cách thận trọng. Chính phủ đã giao cho Bộ Tài chính chủ trì, Bộ Công Thương hướng dẫn cơ chế hình thành và quản lý và sử dụng quỹ bình ổn này.

Hương Ly