Quản lý rủi ro doanh nghiệp (ERM) là chủ đề đang được ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam quan tâm và trao đổi với các công ty tư vấn như PwC trong thời gian gần đây. Điều đáng mừng là các doanh nghiệp đang dần nhận thấy sự hữu ích của các quy trình có cấu trúc rõ ràng trong việc nhận diện, đánh giá, giảm thiểu và giám sát các rủi ro trọng yếu của doanh nghiệp. Tuy nhiên, điều doanh nghiệp cần lưu ý là việc triển khai ERM phải mang tính thiết thực và phù hợp với trình độ quản lý rủi ro của mình, sao cho việc duy trì hoạt động của các quy trình ERM có hiệu quả thật sự, tránh biến ERM như một trong những báo cáo nội bộ khác. Doanh nghiệp có thể vận dụng ERM với các giải pháp thiết thực để chuyển đổi sang trạng thái bền bỉ hơn trước các rủi ro, và nhanh nhạy hơn trong việc ứng phó với tình trạng bất ổn.
Tổng Giám đốc nên là người bảo trợ dự án ERM
ERM dùng để ứng phó với các rủi ro trong môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp. Nhìn chung, ERM bao gồm quy trình nhận diện, đánh giá, giảm thiểu và giám sát các sự kiện rủi ro. Trong nhiều doanh nghiệp, khi thực hiện ERM, rủi ro được chia thành ba loại chính: rủi ro tài chính, rủi ro hoạt động và rủi ro chiến lược.
Theo kinh nghiệm của PwC, các doanh nghiệp thường tập trung quản lý rất tốt các rủi ro tài chính và rủi ro hoạt động; nhưng lại thường không thành công trong việc liên kết các loại rủi ro này với nhau, hoặc không hiểu rõ sự phụ thuộc lẫn nhau giữa chúng. Thêm vào đó, nhiều doanh nghiệp thiếu sự quan tâm đến rủi ro chiến lược. Việc Tổng Giám đốc bảo trợ cho dự án ERM sẽ đảm bảo các rủi ro và chiến lược được liên kết với nhau và việc mạo hiểm hợp lý được xem là một phần quan trọng của hoạt động tạo ra giá trị tại doanh nghiệp.
Đánh giá hiện trạng, xác định trình độ ERM của doanh nghiệp
Hiện đã có sẳn những thực hành chuẩn để doanh nghiệp có thể dựa theo và phát triển hệ thống ERM. Tuy nhiên việc triển khai ERM tại mỗi doanh nghiệp sẽ khác nhau do những khác biệt về quy trình ra quyết định, văn hóa quản lý, các vấn đề kinh doanh, mức độ tập quyền và phân quyền, sự có sẵn và mức độ của thông tin quản lý và nhiều vấn đề khác nữa.
Tổng Giám đốc nên có một chuyên gia tư vấn có kinh nghiệm về ERM hỗ trợ đánh giá và thiết kế cơ chế ERM thích hợp cho doanh nghiệp của mình.
Xác lập các mục tiêu
Nhiều doanh nghiệp Việt Nam thường không lập hồ sơ về các mục tiêu của họ, chẳng hạn như sứ mệnh, tầm nhìn, các mục tiêu và chiến lược chủ yếu. Doanh nghiệp nên xác định các mục tiêu của họ một cách chính thức.
Nói một cách đơn giản, nếu doanh nghiệp có thể xác định các mục tiêu rõ ràng thì cũng có thể nhận diện các rủi ro chủ yếu khiến cho doanh nghiệp không thể đạt được các mục tiêu đó, trên cơ sở đó thiết kế hệ thống kiểm soát hiệu quả để giảm thiểu các rủi ro chủ yếu và chỉ đạo điều chỉnh các mục tiêu và hệ thống kiểm soát của mọi phòng ban theo các mục tiêu và hệ thống kiểm soát chung của toàn doanh nghiệp.
Hiểu rằng sự bất ổn là một phần tất yếu
Thời đại đã thay đổi. Thế giới ngày nay luôn thay đổi nhanh chóng và tạo ra nhiều bất ổn hơn cho các doanh nghiệp. Nguồn gốc phát sinh và hình thức của các rủi ro mới cũng trở nên ngày càng khó nắm bắt. Do đó, ERM không chỉ đòi hỏi sử dụng các công cụ và dữ liệu quá khứ nhưng cần phải cho toàn bộ lao động của doanh nghiệp tham gia quản lý rủi ro theo phương châm “Quản lý rủi ro là công việc hàng ngày của tất cả mọi người”.
Cho dù triển khai công cụ ERM nào, doanh nghiệp đều nên tập trung vào ba mục tiêu: Xây dựng văn hóa nhận diện rủi ro; Tập trung vào mức độ chấp nhận rủi ro; Đồng hành chiến lược và rủi ro.
Lãnh đạo doanh nghiệp nên thảo luận về khả năng chịu đựng của doanh nghiệp đối với các rủi ro thường gặp. Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần quan tâm đến “các rủi ro có xác suất thấp nhưng tác động lớn” và tìm biện pháp hiệu quả để quản lý các rủi ro khó đoán trước này. Qua hoạt động này, một lớp quản lý mới sẽ xuất hiện, với nhận thức tốt hơn về rủi ro, về mối quan hệ giữa các bộ phận trong doanh nghiệp, các lợi ích khác nhau và về các mối quan hệ bên ngoài doanh nghiệp.
Điều quan trọng là ban lãnh đạo nắm rõ hơn về mức độ chấp nhận rủi ro của doanh nghiệp khi triển khai chiến lược kinh doanh vì điều này sẽ giúp xây dựng nhận thức ở mọi cấp bậc trong doanh nghiệp về những rủi ro mà ban lãnh đạo sẵn sàng chịu đựng. Để làm được điều này, các cán bộ quản lý cần được thông tin về khả năng xảy ra rủi ro, mức độ ảnh hưởng và khả năng chịu đựng rủi ro của doanh nghiệp.
Ban lãnh đạo nên dành nhiều thời gian thảo luận về mối liên hệ giữa chiến lược và rủi ro. Tổng Giám đốc nên khuyến khích nhân viên nhìn toàn diện hơn về các rủi ro và nhấn mạnh sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các rủi ro tài chính, rủi ro hoạt động và rủi ro chiến lược.
Mục đích của ERM là giúp lãnh đạo doanh nghiệp nhận diện các rủi ro chủ yếu mà doanh nghiệp đang gặp phải, hoặc hiểu rõ các tác động ngẫu nhiên có thể lan đến các loại rủi ro khác như thế nào. Ban lãnh đạo nên vận dụng ERM để chuyển đổi doanh nghiệp trở nên nhanh nhạy và sáng tạo hơn khi gặp rủi ro. Nói cách khác, rủi ro có ở khắp nơi và càng ngày càng khó dự đoán nhưng ERM có thể giúp doanh nghiệp tin tưởng hơn là họ có sức bền để quản lý những rủi ro đã biết và có khả năng ứng phó với tình trạng bất ổn hoặc các rủi ro bất ngờ tất yếu sẽ phát sinh.
Edward Chien, Giám đốc Dịch vụ Tư vấn, Công ty PwC Việt Nam
24 – 25/4/2026
Trung tâm Văn hóa Kinh Bắc, tỉnh Bắc Ninh
English
