Ngành dệt may với bài toán mất cân đối quy hoạch

Thiếu nhân công, mặt bằng khan hiếm, chi phí đắt đỏ, yêu cầu về bảo vệ môi trường cao luôn luôn là những thách thức đối với các doanh nghiệp dệt may tại các đô thị lớn. Thế nhưng, việc di dời, xây mới các nhà máy dệt may tại các địa phương khác theo quy hoạch định hướng đầu tư dệt may đến năm 2020 theo đề xuất của Tập đoàn dệt may Việt Nam lại gặp phải những thách thức lớn hơn. Nếu không thận trọng, rất có thể ngành dệt may lại “mua dây buộc mình”.

Phân bổ không đều

Ông Lê Tiến Trường – Phó Tổng Giám đốc thường trực Tập đoàn Dệt may Việt Nam Vinatex cho biết: Nhìn vào thực trạng ngành dệt may hiện nay có thể thấy sự phân bổ không đồng đều giữa các tỉnh thành, giữa các vùng miền. Tại miền Bắc, số doanh nghiệp dệt may chiếm 30% số DN toàn ngành, trong đó, mật độ tập trung tại Hà Nội lên tới 12%. Các doanh nghiệp tập trung tại miền Nam chiếm 62% nhưng TP.HCM áp đảo với tỷ lệ 50,9%. Như vậy, miền Trung chỉ có vỏn vẹn 8% lượng doanh nghiệp dệt may trong cả nước.

Tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP. HCM, mật độ các doanh nghiệp dệt may tập trung quá cao sẽ dẫn đến sự cạnh tranh quyết liệt giữa các doanh nghiệp dệt may với các ngành công nghiệp khác. Đó là chưa kể các doanh nghiệp dệt may phải cạnh tranh với nhau về đơn hàng, lao động, tiền lương. Hơn nữa, chi phí sản xuất tăng cao hơn, quỹ đất hạn hẹp, đặc biệt là yêu cầu về tuân thủ luật bảo vệ môi trường ngày cang khắt khe, ông Trường phân tích.

Ông Trường chỉ ra nguyên nhân sở dĩ các doanh nghiệp dệt may lâm vào tình trạng thiếu hụt lao động vì trong thời gian vừa qua tốc độ phát triển ngành dệt may quá nhanh do chưa có kế hoạch định hướng. Nhiều doanh nghiệp dệt may ra đời một cách tự phát khiến nhu cầu sử dụng lao động ngày càng cao, trong khi số lao động đào tạo từ các địa phương không đáp ứng kịp nhu cầu doanh nghiệp.

Vấn đề tiền lương cũng là lý do khiến lao động không mặn mà với các doanh nghiệp dệt may, mức thu nhập bình quân xấp xỉ 2,5 triệu đồng/tháng, lao động sẽ thích chuyển về làm ở địa phương hơn là làm ở các doanh nghiệp tập trung tại thành phố vì mức chi tiêu cao hơn. Ông Trường cho biết, vì những lý do trên, việc đầu tư các nhà máy tại địa phương thực sự cần thiết.

Lập quy hoạch mới

Theo dự thảo quy hoạch định hướng đầu tư dệt may đến năm 2020 do Tập đoàn Dệt may Việt Nam soạn thảo, thời gian tới sẽ đầu tư dịch chuyển các doanh nghiệp dệt may về một số địa phương phù hợp, không để các nhà máy dệt và may tập trung quá nhiều ở các đô thị như hiện nay.

Trong giai đoạn 2011-2020, tập đoàn Dệt may sẽ đầu tư xây dựng 31 nhà máy sợi (công suất 7.000 tấn/năm cho mỗi nhà máy), 21 nhà máy dệt nhuộm và 164 nhà máy may với tổng kinh phí hơn 2 tỉ đô la Mỹ.

Ông Trường cho biết, sau khi khảo sát tại các tỉnh trong cả nước, căn cứ vào các yếu tố như lợi thế cơ sở hạ tầng, thu nhập bình quân, truyền thống nghề nghiệp, trình độ lao động, điều kiện đất đai, văn hóa, ngành dệt may đã lựa chọn 5 khu vực để phát triển, trong đó có một số tỉnh như Phú Thọ, Tuyên Quang, Thanh Hóa, Nghệ An; các tỉnh nằm trong khu vực Trung Trung Bộ và Tiền Giang, Đồng Tháp, Tây Ninh…

Các địa phương được quy hoạch là vùng nguyên liệu như Đắc Lắc, Đắc Nông, Bình Thuận, Ninh Thuận, Điện Biên, Sơn La.

Về tỉnh: Liệu có lợi hơn?

Việc chuyển hướng đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cho ngành dệt may tại các tỉnh trước mắt mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế như giải tỏa những khó khăn về lao động, mặt bằng để phát triển, góp phần đáng kể trong việc giải quyết việc làm, nâng cao đời sống cho người dân địa phương. Sự dịch chuyển này sẽ góp phần làm giảm sức ép về lao động nhập cư và những áp lực về giao thông và môi trường cho các đô thị lớn.

Tuy nhiên, bài học về thiếu quy hoạch, quy hoạch không hiệu quả đã xảy ra nhiều tại các khu công nghiệp rất có thể lại tái diễn lại với ngành dệt may khi mà các quy hoạch này không đồng bộ, không hình thành nên chuỗi liên kết từ nguyên liệu, sản xuất đến cung ứng, cũng như không đáp ứng được các điều kiện về điện nước, xử lý sau sản xuất… Bản thân ông Trường cũng cho biết nếu không có quy hoạch ổn định, bền vững thì rất có thể sau khi đầu tư một thời gian ngắn từ 5-10 năm, các doanh nghiệp dệt may lại phải tiếp tục di dời. Đó là chưa kể đến chi phí di dời cao không kém so với chi phí xây mới, việc di dời khiến các doanh nghiệp phải tạm ngừng sản xuất cũng là một hạn chế cho ngành dệt may.

Mặc dù rất muốn tập trung xây mới các nhà máy tại miền Trung, song ông Trường vẫn lo ngại vì chi phí vận chuyển một container hàng đến và đi từ cảng Đà Nẵng cao gấp đôi so với xuất phát từ cảng ở TPHCM mặc dù khoảng cách gần hơn, điều này là một hạn chế để miền Trung thu hút đầu tư. Đi kèm với việc chuyển dịch xây dựng nhà máy về các tỉnh, việc đào tạo lao động có trình độ, chủ động nguồn nguyên liệu sản xuất cũng phải tính đến.

Hương Ly